навоий ва меъморчилик

DOC 87,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1404481534_53887.doc навоий ва меъморчилик навоий ва меъморчилик хазрат навоийнинг меъморчилик ва санъатга булган кизи-киши унинг самарканддалигидаёк сезилган эди. навоийнинг самарканддаги кадамжолари: регистон майдонидаги ансамбль (улугбек мадрасаси ва хонакохи, улугбек карвонсаройи), темур-нинг жомеъ масжиди, шохизинда ансамли, бибихоним мадраса-си, фазулуллох абулайс мадрасаси ва махалласи, фирузабог бинолари, улугбек расадхонаси, кухак (чупонота тепалиги), конигил ва бошка катор зийнатли, дилкушо манзиллар шоир калбидан учмас жой олди. у самаркандни «самарканди фирдавсмонанд» деб таърифлайди. шоир 1465 йил бу ерга келганида улугбек, фазлуллох абулайс, ахмад хожибекнинг мунаккаш мадрасаларидан, «жахон ичра, яна бир осмон» шакли-даги улугбек расадхонасидан ибратли сабоклар олган эди. дарвоке, алишер навоий самаркандда булган чогида фалакиётшунослик, математика, хикматшунослик, мухандислик илмини урганди. у самарканд ва мавороуннахрнинг машхур обидалари, гузал манзараларига уз муносабатини билдиради. чунончи, бир уринда зарафшон киргогидаги биланд «тупа» - тепалик (чупон ота тепалиги) ни ошикнинг бошига, зарафшон дарёсининг окимини эса ошикнинг куз ёшига ухшатади: хамул тупа олдин андок окар, ки ошик бошу ашки дер, ким бокар? …
2
абот, ховуз ва куприклар курдирган. тарихчи хондамир навоий курган баъзи иморат-ларнинг аник тафсилотларини келтиради. улар орасида 52 работ, 19 ховуз, 16 куприк, 9 хаммом ва бошка бир канча хайрли иморат, иншоотлар бор. работлар чул ва сувсиз биёбонлардан утувчи узок карвон йулларида савдогар ва йуловчиларнинг хотиржам ва тухтаб дам олишлари учун курилган бинолар, мусофирхона, бекат ва карвонсаройлар вазифасини бажарган. улар таркибида мехмонхона, масжид, дам олиш хоналари ва хатто юк хайвонларини боглаш учун ховлилар хам булган. хондамир узининг «макорим ул-ахлок» асарида ушбу работ-ларни номма-ном санаб утади. инглиз олими жон спансер трименгэмнинг «исломда суфий тарикатлари» китобида хам-маси булиб 90 та работ курдирган деб курсатилади. хива хони оллокулихоннинг (1825-1842) хуросонга килган харбий юришларидан бири хакида «сафарнома» асарини ёзган мухаммад назар ибн мулло саидниёз ал хивакий алишер навоий билан боглик бир фактни баён килади: оллох-кулихон кушинлари хуросон йулида мир саройига кунади. «мир саройи отлиг мавзеким, султон хусайн мирзонинг салтанати айёми ва мир алишер астробот мамоликига …
3
устида бунёд этилади. хондамирнинг хабар беришича, навоий курдирган айрим ховуз ва куприклар мармардан ишланган. навоий даврида меъморчилигида курил-ган ховузлар тарихи турт ва саккиз бурчакли булиб, киргоклари тахталар билан обод этилган. ховуз буйларига мажнунтол ва гужумлар экилган. шунингдек, навоий халкпарвар, валий кишиларнинг кабрлари устига ёдгорликлар. саганалар, хонакох-лар хам курдирган. улуг бобомиз халк орасида машхур булган, лекин жангу жадаллар ва зилзилалар асоратида тилофат курган кухна биноларни кайта тиклаб, таъмир этишдек мураккаб ишларга хам кул уради. хиротдаги xiii аср ёдгорлиги, машхур масжиди жомеънинг таъмири хакида хондамир узининг «хулосат ул-ахбор» асарида куйидагича хабарни ёзиб колдирган «... султон бойкаро хазратларининг дусти амир алишернинг равшан хотирига нур сочиб, узининг томом олий неъмат химматини бу шарафли масжид биносини янгилаш ва ул ибодатхонанинг асосларини мустахкамлашни тезлаштиришга каратди... 903 йилнинг рамазон ойида (1498 йилнинг апрел-май) биринчи навбатда максуранинг кулаб тушган гумбаз ва пештокини тиклашга амр килади. ундан сунг тажрибали меъморлар ва диккаткор мухандисларнинг маслахати билан мустахкам булмаган ул бинони …
4
меъморий мухитнинг мазмуни ва манзарасига хам катта эътибор берган. масжидни битирган ва безаган усталар сони карийб юзта булган. навоий таъмир эттириб, зеб бердирган ушбу жомеъ масжиди хозир хам хиротнинг энг гузал обидаларидан бири хисобланади. жомеъ масжиди таъмиридан ташкари хондамир «макорим ул-ахлок» асарида навоийнинг хирот ва бошка шахар-кишлоклардаги 12 та масжидни кайта тузаттирганлиги хакида хам суз юритади. в. бартольднинг ёзишича, навоий булардан ташкари бузилган «кобус» минорасини тузаттирган, шунингдек, аслон-жозиба работини хам кайта тиклаган. хиротдаги боёна уйларни безатишда навоий меъморларга рангли деразалардан фойда-ланишни таклиф килади. мирзо мухаммад хайдарнинг «тарихи рашиди» рисола-сида курсатилишича, «алишербекнинг хар йилги даромади ун саккиз минг «шохрухи» динорни ташкил килиб, бу маблагнинг барчасини хайрли ишларга сарф килган». академик ботуржон валихужаев «шоирнинг хиндистонлик махлислари» (зарафшон газетаси, 1985 йил, 9 феврал) маколасида xviii асрда хиндистонлик аликулихон валон догистоний (1725-1756) нинг «риёз аш–шуаро» тазкирасидан куйидаги парчаларни келти-ради: «у (алишер навоий) куп вактини мадраса масжид хамда турли иморатларни ободонлаштиришга сарф этади» уша асарда …
5
морлар ва курувчилар алохида шавк-завк билан мехнат килишган. курувчиларнинг мехнат хакларини тулашни навоий шундай олижаноблик ва халоллик билан ташкил эттирганки, курилиш ишлари жадал суръатлар, мохирлик билан битказилган. зотан, хуросонда навоийдан кура бинокоррок одам йук эди. инжил канали буйида нихоятда зеб-зийнатли «ихлосия» мадрасаси, унинг каршисида эса гоят гузал ва куркам килиб «халосия» хонакосини солдирди. алишер навоий «вакфия» асарида бу хакда шундай ёзади: «ихлосия» мадрасаси мукобиласидаким, ... хонакохе бино килилди». куриниб турибдики, хар иккала бино хам инжил суви буйида тартиб ва зукколик билан ансамбиль услубида бунёд этилган. навоий жомеъ масжидининг жанубий томонидан «халосия» хонакосини гарбида, инжил якинига «шифоия» шифохонасини, унинг каршисида эса «сафория» хаммоми ва ховуз куради. бу ерда шуни таъкидлаш керакки, жамоа шифохоналарининг курилиши урта асрларда (ix – xi асрлардан бошлаб) нафакат хиротда, хуросон ва мавороуннахрда, хусусан, шарк мамлакатларининг нуфузли шахарларида анча ривожланган. улар якин ва урта шарк шахарларидан самарканд, марв, бухоро, кухна урганч, хирот, газна, рай, багдод, хамадон, исфахон ва …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"навоий ва меъморчилик" haqida

1404481534_53887.doc навоий ва меъморчилик навоий ва меъморчилик хазрат навоийнинг меъморчилик ва санъатга булган кизи-киши унинг самарканддалигидаёк сезилган эди. навоийнинг самарканддаги кадамжолари: регистон майдонидаги ансамбль (улугбек мадрасаси ва хонакохи, улугбек карвонсаройи), темур-нинг жомеъ масжиди, шохизинда ансамли, бибихоним мадраса-си, фазулуллох абулайс мадрасаси ва махалласи, фирузабог бинолари, улугбек расадхонаси, кухак (чупонота тепалиги), конигил ва бошка катор зийнатли, дилкушо манзиллар шоир калбидан учмас жой олди. у самаркандни «самарканди фирдавсмонанд» деб таърифлайди. шоир 1465 йил бу ерга келганида улугбек, фазлуллох абулайс, ахмад хожибекнинг мунаккаш мадрасаларидан, «жахон ичра, яна бир осмон» шакли-даги улугбек расадхонасидан ибратли сабоклар олган эди. дар...

DOC format, 87,5 KB. "навоий ва меъморчилик"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: навоий ва меъморчилик DOC Bepul yuklash Telegram