ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik qiyinchiliklar

DOCX 33 pages 79.3 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.3 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

kurs ishi mavzu: ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik qiyinchiliklar mundarija: kirish..................................................................................................................................3 i bob. ilmiy va texnik tarjima: umumiy ko‘rinish 1.1. ilmiy va texnik matnlarning xususiyatlari.......................................................................5 1.2. tarjimada aniqlikning ahamiyati.....................................................................................7 1.3. ilmiy muloqotda grammatikaning o‘rni..........................................................................9 ii bob. tarjimadagi grammatik qiyinchiliklarning turlari 2.1. fe’l zamonlari va passiv gap tuzilmalari........................................................................12 2.2. murakkab ot birikmalari va terminlar.............................................................................15 2.3. predloglar va so‘z tartibi muammolari...........................................................................18 iii bob. grammatik qiyinchiliklarni yengib o‘tish strategiyalari 3.1. grammatik tizimlarni solishtirish orqali tahlil..............................................................22 3.2. tarjima vositalari va lug‘atlardan foydalanish..............................................................25 3.3. tarjimonlar malakasini oshirish va amaliy mashg‘ulotlar............................................28 xulosa.............................................................................................................................31 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati......................................................34 2 kirish xxi asr — ilm-fan, texnologiya va axborot asridir. globalizatsiya jarayoni, xalqaro hamkorlik, xalqaro loyihalar va ilmiy-texnologik taraqqiyotlar natijasida, fan va texnika sohalarida yozilgan matnlarni boshqa tillarga tarjima qilish zaruriyati tobora ortib bormoqda. ayniqsa, ingliz tilidan o‘zbek t

2 / 33

iliga yoki aksincha, ilmiy va texnik matnlarni sifatli tarjima qilish nafaqat til bilimi, balki ilmiy mantiq, ixtisoslik bilimlari va tilshunoslik asoslarini chuqur egallashni talab qiladi. ilmiy-texnik matnlarning tarjimasi umumiy tarjima faoliyatidan tubdan farq qiladi. bunday matnlar ko‘pincha aniq faktlarga, maxsus terminologiyaga va qat’iy grammatika qoidalariga asoslanadi. tarjimon ushbu matnlarni o‘zlashtirishda nafaqat tilning leksik va fonetik jihatlariga, balki grammatik jihatlariga ham katta e’tibor qaratishi lozim. ilmiy va texnik matnlar odatda murakkab sintaktik tuzilmalar, passiv konstruksiyalar, zamonlarning qat’iy muvofiqligi hamda maxsus so‘z tartibiga ega bo‘ladi. aynan mana shu grammatik xususiyatlar tarjimon uchun katta qiyinchiliklar tug‘diradi. kurs ishining dolzarbligi shundaki, bugungi kunda ko‘plab mutaxassislik sohalarida ishlayotgan tarjimonlar yoki tarjima bilan shug‘ullanayotgan talabalar ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik jihatdan jiddiy xatolarga yo‘l qo‘ymoqda. bu esa matnning mohiyatini buzib yuboradi, noto‘g‘ri talqinlarga olib keladi, hatto ilmiy haqiqatni noto‘g‘ri yetkazishga sabab bo‘lishi mumkin. shu bois ushbu mavzuni o‘rganish, grammatik qiyinchiliklarni aniqlash va ularni yengib …

3 / 33

qilinadi. uchinchi bobda esa bu muammolarni hal qilish yo‘llari, metod va strategiyalar keltiriladi. ish yakunida xulosa va foydalangan adabiyotlar ro‘yxati berilgan. i bob. ilmiy va texnik tarjima: umumiy ko‘rinish 1.1. ilmiy va texnik matnlarning xususiyatlari ilmiy va texnik matnlar – bu aniq fanlar, muhandislik, tibbiyot, texnologiya, informatika, biologiya, fizika, kimyo kabi sohalarda yaratilgan yozma hujjatlar bo‘lib, ularning asosiy vazifasi – ilmiy yoki texnik ma’lumotni aniqlik bilan ifodalash va o‘quvchiga hech qanday talqin yoki tushunmovchiliklarsiz yetkazib berishdir. bunday matnlar bir necha asosiy xususiyatlarga ega: 1. aniqlik va lo‘ndalik ilmiy-texnik matnlar emotsional bezaklardan, badiiy tasvirlardan yiroq bo‘ladi. har bir so‘z o‘z o‘rnida, aniqlikni ta’minlashga xizmat qiladi. masalan: “the laser beam has a wavelength of 650 nm.” “lazer nuri 650 nanometr to‘lqin uzunligiga ega.” bu yerda har bir birlik, son, termin aynan ma’lumotni aniq ifodalashga qaratilgan. 2. terminologik boylik har bir sohaning o‘z terminologiyasi bo‘lib, tarjimon bu atamalarni chuqur tushunishi zarur. masalan: photosynthesis …

4 / 33

arur. ilmiy va texnik matnlar murakkablik darajasi, qat’iy tuzilishi, aniqlik va ixchamlik talablari bilan boshqa matn turlaridan ajralib turadi. bunday matnlarning asosiy vazifasi – bilimni izchil, mantiqan asoslangan va lo‘nda tarzda ifodalashdir. shuning uchun bunday matnlarda emotsional bo‘yoqlar, obrazli ifodalar, poetik konstruksiyalar kamdan-kam uchraydi. bu matnlar ko‘pincha passiv gap tuzilmalaridan, murakkab ot birikmalaridan, cheklangan fe’l shakllaridan (gerundiy, infinitiv, participle) foydalanadi. aynan shuning uchun ularning tarjimasi til bilimiga qo‘shimcha ravishda ilmiy mantiqni tushunishni ham talab qiladi. tarjimon ilmiy yo‘nalishdagi terminologiyani nafaqat tarjima, balki talqin ham qila olishi kerak. ilmiy matnlarda standart tuzilma mavjud bo‘ladi: kirish (introduction), metodologiya (methods), natijalar (results), muhokama (discussion), xulosa (conclusion). har bir bo‘lim o‘z vazifasini bajaradi va bu qat’iy tuzilmaga amal qilinmasligi ilmiy axborot oqimini buzadi. texnik matnlarda esa yo‘riqnoma, texnik hujjatlar, patent tavsiflari kabi shakllar bo‘lib, ular aniq ko‘rsatma, funksional izchillik va texnik spetsifikatsiyalarni o‘z ichiga oladi. shuningdek, ilmiy va texnik matnlar ko‘pincha xalqaro xususiyatga ega …

5 / 33

atni buzmaslik, asliyatdagi betaraflikni saqlash nihoyatda muhim. nihoyat, ilmiy va texnik matnlar ko‘pincha vizual materiallar – grafiklar, jadvallar, formulalar bilan birga keladi. tarjimon bu elementlarni ham o‘qiy olish va kerak bo‘lsa ularni izohlay olish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. ayniqsa matematik formulalarda yoki kimyoviy reaksiyalarda ifoda bir ozgina o‘zgarsa, butun natija noto‘g‘ri chiqadi. 1.2. tarjimada aniqlikning ahamiyati tarjimon uchun ilmiy va texnik matnni tarjima qilishda aniqlik eng asosiy talablardan biridir. bu jarayonda nafaqat tilni bilish, balki ilmiy mantiqni tushunish, ixtisoslashtirilgan terminlarni to‘g‘ri qo‘llash, grammatik moslik va madaniy tafovutlarni inobatga olish talab qilinadi. aniqlik yetishmasligining salbiy oqibatlari: texnik xatoliklar – noto‘g‘ri tarjima muhandislik ishlarida nosozlikka olib keladi. noto‘g‘ri foydalanish – dori vositalari yoki uskunalarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi. ilmiy xulosalarning buzilishi – natijalarning boshqa ma’noda tushunilishi. masalan: “the voltage must not exceed 220v.” agar bu jumla: “kuchlanish 220v bo‘lishi kerak” deb tarjima qilinsa – xato bo‘ladi, chunki u 220vdan oshmasligi kerak degan ma’noni bildiradi. …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik qiyinchiliklar"

kurs ishi mavzu: ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik qiyinchiliklar mundarija: kirish..................................................................................................................................3 i bob. ilmiy va texnik tarjima: umumiy ko‘rinish 1.1. ilmiy va texnik matnlarning xususiyatlari.......................................................................5 1.2. tarjimada aniqlikning ahamiyati.....................................................................................7 1.3. ilmiy muloqotda grammatikaning o‘rni..........................................................................9 ii bob. tarjimadagi grammatik qiyinchiliklarning turlari 2.1. fe’l zamonlari va passiv gap tuzilmalari...........................................................

This file contains 33 pages in DOCX format (79.3 KB). To download "ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishda grammatik qiyinchiliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy va texnik matnlarni tarji… DOCX 33 pages Free download Telegram