ilmiy va texnik konteksda avtomatik tarjima

DOCX 24 pages 66.1 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 66.1 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

ilmiy va texnik konteksda avtomatik tarjima kurs ishi mundarija: kirish………………………………………………………………………….... 3 i-bob. avtomatik tarjimaning shakllanish tarixi ............... 6 1.1. ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishdagi muommolar................................. 6 1.2.avtomatik tarjima tizimlari............................................................................... 9 ii-bob. ilmiy-texnik matnlarni avtomatik tarjima qilish amaliyoti ...................... ................................................................................ 14 2.1.ilmiy-texnik matnlarda uchraydigan terminologik muommolar ..................... 14 2.2. avtomatik tarjimaning afzalliklari va cheklovlari ........................................ 17 xulosa .............................................................................................................. 21 foydalanilgan adabiyotlar ............................................................ 24 kirish xxi asr — texnologiyalar, sun’iy intellekt va axborot uzatish tezligi bilan ajralib turadigan davrdir. bugungi globallashuv sharoitida tarjima sohasi, ayniqsa, ilmiy va texnik tarjima, xalqaro hamkorlikda muhim vositaga aylanmoqda. til va tarjima vositalari tufayli ilm-fan, texnologiya, muhandislik, tibbiyot kabi sohalarda bilim almashinuvi tezlashdi. ushbu jarayonda avtomatik tarjima vositalarining ahamiyati yildan yilga ortib bormoqda. prezidentimiz shavkat mirziyoyev ta’kidlaganlaridek: “bugungi globallashuv davrida ilm, fan va texnika sohasidagi yutuqlarni chuqur o‘zlashtirish, xorijiy tillarni puxta egallash va tarjima madaniyatini rivojlantirish xalqimizning taraqqiyotiga xizmat qiladi.”[footnoteref:1] [1: uzbekiston respublikasi prezidentining oliy majlisga …

2 / 24

tez va ishonchli tarjima qilish ehtiyoji bugungi kunda dolzarb masalaga aylangan.avtomatik tarjima tizimlari — google translate, deepl, chatgpt kabi ilg‘or sun’iy intellekt asosidagi dasturlar — nafaqat oddiy matnlarni, balki murakkab, terminlarga boy ilmiy-texnik matnlarni ham ma’lum darajada tarjima qila olmoqda. shunga qaramay, bu tizimlar doimo mukammal ishlayvermaydi: ularning terminologik aniqligi, mantiqiy izchilligi, kontekstga mos kelish darajasi hali ham tahlil va takomillashtirishni talab qiladi. mazkur kurs ishining dolzarbligi shundaki, u ilmiy-texnik matnlarni avtomatik tarzda tarjima qilish jarayonini chuqur o‘rganadi, mavjud tizimlarning kuchli va zaif tomonlarini amaliy misollar asosida tahlil qiladi va kelajakda avtomatik tarjima vositalaridan samarali foydalanish yo‘llarini belgilaydi. avtomatik tarjima (machine translation — mt) bu — inson ishtirokisiz bir tildan ikkinchi tilga matnni kompyuter orqali tarjima qilish jarayonidir. dastlab bu tizimlar statistik modellarga asoslangan bo‘lsa, bugungi kunda ular neyron tarmoqlar (nmt – neural machine translation) asosida ishlaydi. nmt kontekstni yaxshiroq anglash va murakkab tuzilmalarni tarjima qilishda ancha samaralidir. masalan : …

3 / 24

aqiyatli bo‘la olmaydi.) u “vauquois triangle” deb nomlanuvchi nazariyasida avtomatik tarjimaning sathlarini: sirtqi so‘z tarjimasi → sintaktik tahlil → semantik model → interlingua (oraliq til) deb izohlaydi. deep learning asosida matnni yaratish, avtomatik tarjimada yangi yondashuvlar haqida yozadi. “l’apprentissage profond a transformé la façon dont les machines traduisent.” (sun’iy neyron tarmoqlar mashinalar tarjima qilish usulini o‘zgartirdi.) nilufar abdurahmonova “o‘zbek tilida avtomatik tarjima qilish uchun morfologik analizator va til modeli birgalikda ishlashi lozim.”[footnoteref:3] [3: mashina tarjimasining lingvistik ta’minoti. toshkent: o‘zmu nashriyoti, 2018. sahifa: 42–48.] shamsiyeva g. “parallel korpus asosida avtomatik tarjima tizimi yaratish tarjimaning sifatini oshiradi.”[footnoteref:4] [4: o‘zbek tili va adabiyoti jurnali, 2022, №3. sahifa: 55–59. ] kurs ishning asosiy maqsadi: · ilmiy-texnik matnlarning tarjimasida avtomatik vositalarning o‘rnini aniqlash; · sun’iy intellekt asosidagi tarjima tizimlarining samaradorligi va cheklovlarini tahlil qilish; · tarjimada uchraydigan terminologik xatolarni aniqlash va baholash. kurs ishi vazifalar - ilmiy va texnik tarjimaning nazariy asoslarini tahlil qilish; - …

4 / 24

sosida, avtomatik tarjimada uchraydigan xatolar (termin, kontekst, uslub), turli avtomatik tizimlar (google translate, deepl, chatgpt) taqqoslanadi, o‘zbek tilidagi tarjimalar sifati tahlil qilinadi. xulosa – o‘rganilgan natijalar yakunlanadi – taklif va tavsiyalar beriladi . foydalanilgan adabiyotlar ishda foydalanilgan kitoblar, maqolalar va internet manbalaridan iboratdir. i bob. avtomatik tarjimaning shakllanish tarixi 1.1. ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishdagi muammolar ilmiy va texnik matnlar tarjimasi boshqa matn turlaridan tubdan farq qiladi. chunki bunday matnlar o‘ziga xos terminologik bazaga, mantiqiy tuzilishga va aniq ma’noga ega bo‘ladi. aynan shu jihatlar avtomatik tarjima tizimlari oldiga jiddiy muammolarni qo‘yadi.avvalo, ilmiy-texnik matnlar: · qat’iy terminlar bilan ishlaydi (masalan, “electromagnetic field”, “voltage regulator”, “pressure sensor”); · abbreviatura (qisqartmalar) ko‘p ishlatiladi (masalan, cpu, ai, gps); · sintaktik tuzilishi murakkab va aniq bo‘ladi; · konkretlik va rasmiylik talab etiladi. avtomatik tarjimada bu matnlar bilan ishlashda quyidagi asosiy muammolar kuzatiladi: 1. terminologik aniqlikning yo‘qligi. ba’zida avtomatik tarjima tizimlari terminlarni umumiy yoki noto‘g‘ri …

5 / 24

to‘g‘ri tahlil qilinadi. ayniqsa, o‘zbek tiliga tarjimada egalik affikslari, otlashgan fe’llar va kesimlarning shakli ko‘pincha noto‘g‘ri aks etadi. formal tuzilmaning murakkabligi ilmiy va texnik matnlar ko‘pincha murakkab formulali gaplar, ko‘p sonli ixtisoslashtirilgan otlovchilar (noun phrases) va ko‘plab sonli gaplar orasidagi bog‘liqliklar bilan ajralib turadi. avtomatik tarjima tizimlari bu sintaktik murakkablikni ko‘pincha noto‘g‘ri yechadi. 2. lingvistik moslik masalasi. avtomatik tizimlar grammatik jihatdan to‘g‘ri bo‘lsa ham, lingvistik moslikni (stil, rasmiylik darajasi, uslub) ko‘pincha e’tiborsiz qoldiradi. ilmiy matnda oddiy xalq tili yoki publitsistik uslub o‘rinli emas. masalan, o‘zbek tilida: “tizim signalni o‘zgartiradi” — ilmiy “tizim signal bilan ishlaydi” — noaniq, publitsistik ohangli 3. soha bo‘yicha bilimning yetishmasligi . avtomatik tizimlar faqat matnga tayanadi — ularning “bilimi” chegaralangan. shuning uchun, sanoat, tibbiyot, informatika yoki muhandislik sohasidagi matnlar noto‘g‘ri tarjima qilinadi.masalan: “mur porteur” — bu arxitektura terminidir, lekin tizim uni “yuk ko‘taruvchi devor” deb tarjima qilmay, “og‘irlik devori” deb noto‘g‘ri chiqarishi mumkin. 4. so‘zlashuv uslubining …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy va texnik konteksda avtomatik tarjima"

ilmiy va texnik konteksda avtomatik tarjima kurs ishi mundarija: kirish………………………………………………………………………….... 3 i-bob. avtomatik tarjimaning shakllanish tarixi ............... 6 1.1. ilmiy va texnik matnlarni tarjima qilishdagi muommolar................................. 6 1.2.avtomatik tarjima tizimlari............................................................................... 9 ii-bob. ilmiy-texnik matnlarni avtomatik tarjima qilish amaliyoti ...................... ................................................................................ 14 2.1.ilmiy-texnik matnlarda uchraydigan terminologik muommolar ..................... 14 2.2. avtomatik tarjimaning afzalliklari va cheklovlari ........................................ 17 xulosa .........................................................

This file contains 24 pages in DOCX format (66.1 KB). To download "ilmiy va texnik konteksda avtomatik tarjima", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy va texnik konteksda avtom… DOCX 24 pages Free download Telegram