ахлокнинг маънавият тизимидаги урни

DOC 104.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1354457487_40461.doc www.arxiv.uz режа: 1. маънавият хакида умумий тушунча. 2. ахлокнинг бошка ижтимоий-маънавий ходисалар билан узаро алокалари: ахлок ва дин, ахлок ва хукук, ахлок ва сиёсат, ахлок ва санъат, ахлок ва фан, ахлок ва мафкура. 3. ахлокнинг маънавият тизимидаги бирлаштирувчилик ахамияти. 1. мамлакатимиз мустакилликка эришганидан кейин дастлабки уртага ташланган энг долзарб муаммолардан бири-маънавият булди. хозир хам бу муаммо жамиятимизнинг диккат марказида. зеро маънавиятсизликнинг хар кандай жамиятни таназзулга олиб бориши шак-шубхасиздир. шу муносабат билан, маънавият узи нима-ю, у кандай келиб чиккан, деган масалага тухталиб утмок уринли. бу масала эса бизни яна одамнинг пайдо булиши муаммосига мурожаат этишимизни такозо килади. тангри инсоннинг жисмини лойдан – моддий материалдан яратгач, унга жон, рух ато этди. энди инсон рух ва вужуднинг яхлитлиги сифатида факат рухдангина иборат фаришталардан улугрок макомга эга булди. рухнинг вазифаси – вужудни бошкариш. демак, одамда моддийликдан кура рухийлик-маънавийлик мантикан бирламчи. буни инсон сезгиларининг «моддийлик» ва «маънавийлик» нисбатида куриш мумкин. инсондаги беш сезгидан факат …
2
т – иккинчи томондан. хар иккала тоифа сезгилар «хизмат»ини фикр тарозусига солиб курадиган булсак, бунинг устига «олтинчи сезги» – аклнинг мавжудлигини хисобга олсак, «маънавий сезгилар» тош босиб кетади. зеро бу «корин туйдирмайдиган» сезгилар инсоннинг олий мавжудот эканини англатувчи белгилардир. тугри, инсон корин туйдириши керак, лекин у корин туйдириш учун яшамайди, балки яшаш учун корин туйдиради. инсоний хаётнинг хайвоний хаётдан фарки хам шунда. айтилганлардан хулоса чикарадиган булсак, уч «маънавий сезги» оркали олинадиган лаззат, инсон хаётининг мазмуни-максад, икки «моддий сезги» эса ана шу максадни амалга ошириш йулида восита. хакикий маънавий лаззатга эришиш, том маънода маънавиятли яшаш учун, табиийки, «восита-сезгилар» хам покиза, харомдан йирок булиши лозим. зеро нопок воситалар билан эришилган лаззат – маънавият эмас, у худди бир уюм гунг устида усган атиргул каби кишида афсус хиссини уйготади. «корин фалсафаси»га асосланган, инсонни факат корни тук, бир хилда фикрловчи коммунистик жамоа аъзоси килиб тарбиялашга уринган шуролар тузуми материализмни – моддиятчиликни илохийлаштириш баробарида маънавиятга етарли …
3
иси – эзгулик; иккинчиси – гузаллик; учинчиси – эътикод, яъни ана шу эзгулик ва гузалликнинг том маънодаги тимсоли булмиш яратганга эътикод. мутлак эзгулик эгаси булмиш яратган инсонни эзгу ишлар килиш, эзгуликка эзгулик билан жавоб бериш учун яратди. зеро тангри инсонни яратиб, буюк эзгулик намунасини курсатган экан, унинг бандаси булмиш одамзот хам эзгуликка эзгулик билан жавоб бериши керак: оллохни севиши, факат эзгу аъмолларга, яхшиликка камарбаста туриши, уз кавмдошларига хам, атроф-мухитга хам эзгулик нуктаи назаридан муносабатда булиши шарт. эзгулик эса, бизга маълумки, ахлокнинг, окилона хатти-харакатларнинг асоси, ахлокшуносликнинг муштарак тушунчасидир. демак, ахлокийлик инсон маънавиятининг асосий устуни. мутлак гузаллик сохиби булмиш яратган инсонни гузал мавжудот, узидан кейинги иккинчи гузаллик яратувчи зот килиб бунёд этди. айни пайтда одамзот оллохнинг ердаги халифаси сифатидаги тангри инъом этган атроф-мухитдаги гузалликни, гузал хулкни, гузал аъмолларни асраши, ардоклаши лозим. зеро «оллох гузал ва у гузалликни севади». ушбу хадиси шариф сузларидан шундай хулоса чикариш мумкин: оллохни севган бандаси албатта гузал булиши …
4
и шарт, дея кайта-кайта таъкидланади. демак, хар бир инсон уз хаётини ана шу уч асосга курсагина, маънавиятли хисобланади. ахлок, – маънавият тизимида энг салмокли уринни эгаллайди ва ундаги бошка сохалар билан мустахкам алокада иш куради. энди ана шу алокаларнинг энг мухимларига кискача тухталиб утамиз. 2. аввало, ахлок билан дин масаласини олиб карайлик. бу борада яна, юкоридаги фикрларга кушимча килиб, шуни айтиш мумкинки, мохиятан дин инсон хаётининг ахлокийлигини такозо килади. шу боис диний-шаръий тамойиллар ва меъёрлар, хадиси шарифдаги угитлар ахлок-одоб коидалари билан чамбарчас боглик. чунончи, инсон энг олий кадрият сифатида катъий мухофаза этилади. одам улдириш мумкин эмас, одам улдириш энг улкан ахлоксизлик хисобланади. угрилик, бировнинг хакини ейиш, мунофиклик, алдаш, ёлгон гапириш ва шу каби бошка турли иллатлар хам диний-шаръий, хам ахлокий нуктаи назардан ман этилади. аксинча, инсонни эъзозлаш, одамларнинг бир-бирига кумакдош булиши, тугрилик, ростгуйлик, халоллик, рахмдиллик, кавмдоши кандай юксак даражада булмасин, унга хушомад килишдан тийиниш, факат яратгангагина сигиниш сингари фазилатлар айни …
5
сбатан умумийлик хусусиятига эга булган урф-одатлар замирида вужудга келади. лекин баъзи бир урф-одатлар, анъаналар хукукий меъёрлар даражасига кутарила олмаслиги хам мумкин. бунинг сабаби, уларнинг, аввало, нисбатан хусусий табиатга эга булганида, колаверса, ахлокий ва хукукий тараккиёт талабларига жавоб бера олмаслигида. масалан, жохилият даврида арабларда киз тугилса, уни тириклай кумиб ташлаш одати булган. кейинчалик, мусулмонлик ёйилганда, бу одат гайри муслимлик одати сифатида рад этилди. хозирга келиб, ундай ходиса хукукий конунлар асосида жиноят деб каралади. ёки бизнинг минтакада кадимда мавжуд булган хун олиш одати хам хозирда жиноят сифатида жазога лойик хисобланади. бундай мисолларни куплаб келтириш мумкин. куриниб турибдики, ахлок билан хукук, гарчанд, бир илдизга эга булса-да, уларнинг жамият ахлокий хаётини бошкарув усули хар хил: ахлок асосан тушунтириш, панд-угитлар воситасида иш курса, хукук мажбурий усул, жазо чоралари оркали иш олиб боради. айни пайтда, шуни хам айтиш керакки, хукук ахлокка нисбатан анча аник ва анча муайян ички булинишларга эга. чунончи, халкаро хукук, фукаро хукуки, жиноий …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ахлокнинг маънавият тизимидаги урни"

1354457487_40461.doc www.arxiv.uz режа: 1. маънавият хакида умумий тушунча. 2. ахлокнинг бошка ижтимоий-маънавий ходисалар билан узаро алокалари: ахлок ва дин, ахлок ва хукук, ахлок ва сиёсат, ахлок ва санъат, ахлок ва фан, ахлок ва мафкура. 3. ахлокнинг маънавият тизимидаги бирлаштирувчилик ахамияти. 1. мамлакатимиз мустакилликка эришганидан кейин дастлабки уртага ташланган энг долзарб муаммолардан бири-маънавият булди. хозир хам бу муаммо жамиятимизнинг диккат марказида. зеро маънавиятсизликнинг хар кандай жамиятни таназзулга олиб бориши шак-шубхасиздир. шу муносабат билан, маънавият узи нима-ю, у кандай келиб чиккан, деган масалага тухталиб утмок уринли. бу масала эса бизни яна одамнинг пайдо булиши муаммосига мурожаат этишимизни такозо килади. тангри инсоннинг жисмини лойдан – моддий м...

DOC format, 104.5 KB. To download "ахлокнинг маънавият тизимидаги урни", click the Telegram button on the left.