кадимги дунё ахлокшунослиги

DOC 139,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1354441548_40431.doc www.arxiv.uz режа: 1. кадимги шарк дастлабки ахлокий таълимотлар бешиги сифатида (сомир (шумер), бобилон, кадимги миср). 2. «авесто» – кадимги дунёнинг ахлокий комуси. 3. хинди-хитой минтакаси мутафаккирларининг ахлокий таълимотлари (ведачилик, буддхачилик, даочилик, конфуцийчилик). 4. кадимги дунёнинг мумтоз ахлокшунослиги (юнонистон, румо). 1. илм дунёсидаги, хар кандай илмнинг тарихисиз назарияси булмайди, деган хикмат, айникса, ахлокшуносликка тааллукли. зеро ахлокшунослик тарихи ахлокий тафаккурнинг вужудга келиши хамда унинг тараккиёти конунларини урганади, маънавий меьроснинг улкан кисми булмиш ахлокий таълимотлар, хикматлар, панд-угитларни замонавий жамият хаётига тадбик этиш ва таргиб килиш йулларини тахлил этади. гарчанд хар бир ахлокий концепция маълум бир мутафаккир мулохазалари ва фаолиятининг меваси булса-да, у, мохиятан, муайян тарихий давр талабларидан келиб чикади. айни пайтда, турли одоб ва этикет конун-коидаларини уз ичига оладиган ахлокий таргибот муаммолари, ахлокий панд-угитлар ва меъёрлар талабларини бажариш, ахлокий бошкариш сохасига киради хамда ахлокшуносликнинг одатда «амалий ахлок» деб аталадиган кисмини ташкил этади. дархакикат, аввал айтиб утганимиздек, «калила ва димна»сиз, конфуций угитларисиз, «кобуснома»сиз …
2
лар томонидан урнатилган «ме» деб аталган конунлар руйхатидан олам харакатини тартибга солиш, унинг тухтовсиз ва уйгун булишини таъминлаш максадида юкоридаги ахлокий фазилатлар билан биргаликда – «ёлгон», «нифок», «гина», «кудурат», «куркув» тушунчалари хам урин олган. шунингдек, сомирийларнинг макол ва маталлари, хикмат-иборалари хам диккатга сазовор; уларнинг купчилиги умуминсоний хикматлар даражасига кутарилган ва шаркда бир оз бошкачарок шаклда хозир хам кулланилади. бундан ташкари, турли ахлокий муаммолар эса «гильгамеш» эпоси достонларида кутарилган. сомирликлар эришган илмий, бадиий, ахлокий даража, хукукка оид ютуклар бобилликлар ахлокий карашлари учун асос булди. бобилонда сомирликларникига нисбатан бадиий юксак ва мукаммал «гильгамеш» эпоси вужудга келди. адолат ва хакикатнинг химоясини асосий максад килиб олган бобилон подшоси хаммурапининг машхур конунлар мажмуи эса кадимги сомир конунларининг тадрижий ривожи эди. бу мажмуада заифларни, етим-есир ва камбагалларни адолат тамойили асосида химоя килиш асосий максад килиб куйилган; хаммурапи унда узининг камбагалпарварлиги ва адолатпарварлиги билан фахрланади. кадимги мисрда эса одоб-ахлок масалалари узига хос пандномаларда ифода топган. улар орасида …
3
ш мумкин». агар нафакат кадимги мисрда, балки ундан бир неча минг йил кейинги кадимги юнонистонда хам кул эзгуликка, донишмандликка хос булмаган жонзот саналганини ва одам урнида курилмаганини хисобга оладиган булсак, пхатотепнинг мазкур фикри инсоният ахлокий тафаккур тараккиётида накадар катта ахамиятга эга эканини англаш мумкин. 2. кадимги туронзамин ва эронзаминдаги ахлокий тафаккур тараккиёти зардуштийлик динининг вужудга келиши билан боглик. тахминан бундан ххх аср мукаддам ёйила бошлаган бу диннинг кадимги хоразмда яратилган, «авесто» деб аталган мукаддас китобида асосий ахлокий фазилатлар ва иллатлар санаб утилади, талкин этилади. унда зардуштийлик илохи ахура-мазда – эзгулик, ахриман эса ёвузлик тимсоли сифатида намоён булади; эзгулик ва ёвузлик, ёруглик ва зулмат, хаёт ва мамот уртасидаги абадий курашнинг ибтидоси акс этади. «абадий эзгулик», «эзгу ният», «эзгу тартиб», «илохий тобеълик», каби эзгу тушунчалар реал маъно касб килиб, инсонийлашган киёфадаги маъбудлар сиймосида намоён булади, улар ахура-мазда атрофида яхшилик уругини сепиб юради. бундай тушунчаларнинг акси эса ахриман атрофидаги ёвуз кучларда реаллашади. ёвуз …
4
дан ул киши бахрамандким, савоб унга булгай, ким агар хак йулида савоб (ишдан) колмаса, савоб ишдан колмаса, савоб ишдан колмаса». «авесто» даги талкинлар инсоннинг реал хаёти билан боглик эканлиги диккатга сазовор. ундаги эзгулик рухи – яратувчилик, ижодкорлик куввати, ёвузлик эса бузиш ва бузгунчилик кучи тарзида номоён булади. ахура-мазда киёфасидаги бу эзгулик – хаёт рамзи, ерни инсон, хайвонот ва наботот билан бойитади, инсон уларни соглик куч-кудрат, бахт, шодлик, умид, ишонч, гузаллик, фаровонлик ёрдамида мунаввар килади. ахриман киёфасидаги ёвузлик эса кургокчилик, очарчилик, касаллик, моллар киргинини, жисман ва рухан халокат сингари офатларни келтириб чикаради. «авесто»да умри давомида эзгулик, яхшилик, поклик ва тозалик тамойиллари билан иш курган одам улгандан сунг унинг рухи рохат-фарогатда булиши, гунохкор, фосик кишиники эса аксинча: азоб-укубат хамда хунуклик комига махкум этилиши айтилади. буни профессор тилаб махмудов узининг «авесто» хакида» деган катта маколасида атрофлича ёритади: солих одам улгач, рухининг жони уч кун унинг бошида завк-шавк, рохат-фарогат огушида туради, кейин хушбуй усимликлар …
5
зокдан келган мусофирларга бошпана берганингда, мехнат килдирганингда хайр-садака улашганингда, уларни камситгансан, яхши одамларни хакорат килгансан, уларнинг юзига эшигингни ёпиб куйгансан. мен – сен уйлаган ёмон уй, сен айтган ёмон суз, сен килган ёмон аъмолларингман. номуссиз эдим, сен туфайли баттар оримни йукотдим, жирканч эдим, янада жирканчли булдим, шарманда эдим, баттарок шармисор булдим». бу ерда рух ва вужуд муаммоси ифода топганини илгаб олиш кийин эмас. зеро «авесто»да жон-рух тушунчаси ута илохийлаштирилмайди, маълум маънода «дунёвий»лаштирилади ва уз эгаси билан мулокот килувчи виждон сифатида намоён булади. шуни алохида таъкидлаш жоизки, «авесто»да инсон олий жонзот тарзида талкин этилади. айни пайтда еру кукдаги барча неъматларни севиш, ардоклаш инсоннинг мукаддас бурчи хисобланади. озодалик, тозалик гигиеник тушунчадан ахлокий ва илохий тушунча даражасига кутарилади: сувни, атроф-мухитни тоза тутиш, жониворларга, хусусан, итга учи уткир суяк ёки кайнок овкат бермаслик – уларга нисбатан шафкатни англатади; инсон шафкатли булиши керак. буларнинг хаммаси «авесто»да экологик ахлокшуносликнинг дастлабки куртаклари хам мавжудлигини курсатади. бу мукаддас …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"кадимги дунё ахлокшунослиги" haqida

1354441548_40431.doc www.arxiv.uz режа: 1. кадимги шарк дастлабки ахлокий таълимотлар бешиги сифатида (сомир (шумер), бобилон, кадимги миср). 2. «авесто» – кадимги дунёнинг ахлокий комуси. 3. хинди-хитой минтакаси мутафаккирларининг ахлокий таълимотлари (ведачилик, буддхачилик, даочилик, конфуцийчилик). 4. кадимги дунёнинг мумтоз ахлокшунослиги (юнонистон, румо). 1. илм дунёсидаги, хар кандай илмнинг тарихисиз назарияси булмайди, деган хикмат, айникса, ахлокшуносликка тааллукли. зеро ахлокшунослик тарихи ахлокий тафаккурнинг вужудга келиши хамда унинг тараккиёти конунларини урганади, маънавий меьроснинг улкан кисми булмиш ахлокий таълимотлар, хикматлар, панд-угитларни замонавий жамият хаётига тадбик этиш ва таргиб килиш йулларини тахлил этади. гарчанд хар бир ахлокий концепция маълум бир м...

DOC format, 139,0 KB. "кадимги дунё ахлокшунослиги"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.