янги давр ахлокшунослигидаги асосий таълимотлар ва йуналишлар

DOC 293,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1403344952_44874.doc янги давр ахлокшунослигидаги асосий таълимотлар ва йуналишлар режа: 1. оврупо уйгониш даври ахлокий таълимотларининг урта асрлардан янги давр ахлокшунослигига утиш боскичи сифатида намоён булиши (валла, макиавелли). 2. олмон мумтоз ахлокшунослиги (кант, хегель, фойербах). 3. олмон мумтоз ахлокшунослигидан кейинги оврупода юзага келган асосий таълимотлар (шопенхауэр, нитцше ва бошкалар). 4. xx аср ахлокшунослигидаги асосий йуналишлар (рухий тахлил, экзистенциячилик, гайри зуравонлик, тасаввуф). 1. урта асрлар мусулмон шаркида уртага ташланган купгина ахлокий муаммолар оврупо уйгониш даврида хам мухим ахамиятга эга булди. лекин энди уларга купрок – инсонпарварлик, инсонни улуглаш, инсоннинг аклий кудратига ишонч сингари янгича нуктаи назардан ёндошилди. уйгониш даври урта асрлардан янги даврга утиш боскичи сифатида намоён булди. уйгониш даврининг диккатга сазовор ахлокшуносларидан бири италиялик файласуф лоренцо валладир (1407-1457). валланинг «хакикий ва ёлгон эзгулик», «ихтиёр эркинлиги хакида» каби асарларида барча жонзотларнинг табиатан узини асрашга ва изтиробдан кочишга интилиши хакидаги фикрларни уз ахлокий карашларига асос килиб олади. «хеч кайси жонзот кайгу ва рухий …
2
ир максадлар учун лаззатланмайди, зеро лаззатнинг узи – максад. августиндан фаркли уларок, валла, мухаббат лаззатга ухшаш, чунки улар иккисининг асоосида хам хиссий идрок этиш ётади, дейди. шуниг учун у, худони факат худо булгани учунгина севиш керак, деган фикрга карши боради. файласуф худони инсонларга илохийлик берадиган ибтидо сифатида, купрок максад эмас, восита тарзида талкин этади, яьни, худо неъматлар манбаи булганлиги учун мухаббатга лойикдир. ихтиёр эркинлиги масаласига хам лоренцо валла катта эътибор беради. унинг фикрига кура, хар бир инсон фаровонлик учун интилади. ёвузликдан эса, - у уз ёвузлигими, узганикими, – кочишга уринади. баъзан инсон кимгадир зарар етказса, албатта ёвузлиги туфайли эмас, балки уз фаровонлигини кузлаб шундай иш килади. демак, инсон уз фаровонлигига интилар экан, у тугри йулни танлаши керак. неъматга, фаровонликка эгаликнинг энг мухим шарти – бахтсизлик, хавф-хатар, безовталикдан йирок ва хамма томонидан суюкли булиш. хаммага суюкли булиш эса барча лаззатларнинг манбаи хисобланади; нафрат куршовида яшаш – улим билан тенг. шуларга караб, …
3
гланмаган холларда, бу килмишларни яхшиликка йуйишга чакиради; инсонни бошкаларнинг фаровонлигидан нафакат кувонишга, балки бошкаларга кувонч бахш этишга хам кодир деб хисоблайди. валла зохидона фазилатларга дунёвий фазилатларни маълум маънода карши куяди: «фазилат нафакат камбагалликка чидашда, – дейди у, балки бойликдан окилона фойдаланишдадир; нафакат ток утишда, балки оила куришдадир; нафакат буйсунишда, балки окилона бошкаришда хамдир». у зохидона фазилатлар асосида мухаббатни эмас, куркувни куради, файласуф худога ихлос эмас, токат билан, мухаббат эмас, куркув билан ибодат килишни маъкул курмайди. лоренцо валланинг ахлокий карашларига хулоса ясайдиган булсак, у одамлар аро буладиган барча алокалар ва муносабатларда манфаатни четга суриб куймайди, хатто худога муносабатни хам ана шу манфаат билан боглайди. инсонларнинг бир-бирига булган муносабатида бир-биридан фойдаланиш максади ётади; манфаат, шахсий фаровонлик барча инсоний килмишларни харакатга келтирувчи кучдир. бундан, шахсият ва ижтимоийлик бир-бири билан ажралмайдиган даражада богликдир, деган фикр келиб чикади. валланинг бу ва бунга ухшаш фикрлари кейинчалик спиноза, хоббс, локк сингари маърифатпарварлар таълимотига туртки булди. уйгониш даври …
4
лличилик» деганда, уз максадига эришиш йулида (асосан сиёсат борасида) хар кандай ахлоксизликдан хазар килмайдиган харакат тарзига даъват этувчи йуналиш тушунилади. «максад воситасини оклайди», деган тамойил бу йуналишнинг асосини ташкил этади; бундан ахлок ва сиёсат бир-бири билан чикишмайди, деган хулоса келиб чикади, никколо макиавелли илгари сурган ахлокшунослик ва сиёсатшунослик борасидаги гоялар бу йуналишнинг асоси сифатида кабул килинади хамда неча асрлардан буён италиялик файласуф-ахлокшунос купчиликка танкид объекти булиб келади. хуш, хакикатдан хам шундайми? макиавеллининг ахлокий карашлари асосан унинг «хукмдор» (1513) асарида уз аксини топган. унда мутафаккир сахийлик ва тежамкорлик, шафкат ва шафкатсизлик, мухаббат ва нафрат сингари тушунчаларга батафсил тухталади. лекин уларга файласуф урта асрлардагига нисбатан янгича мазмун ва маъно беради. у шафкат ва шафкатсизлик хакида фикр юритиб, хукмдор фукароларни махкам тутиб туриш йулида узини шафкатсизликда айблашларидан куркмаслиги керак, дейди. унинг бир кадар шафкатсизлиги тартибсизликларни келтириб чикарадиган давомли шафкатсизликлардан афзалдир. зеро, угрилик, карокчилик, котилликни тугдирадиган бундай тартибсизликлардан бутун ахоли азият чекади. бу фикрларни …
5
ансан, улар бутун борлиги билан сеники, сен учун хамма нарсасидан, кони-жонидан хам, бола-чакасидан хам, бойлигидан хам кечишга тайёр, лекин ишинг тушганда, шу захоти юзини буриб кетадилар... бундан ташкари, одамлар узида мехр-мухаббат уйготган кимсалардан кура, куркув уйготган кимсани хафа килишдан купрок тийинадилар». хукмдорнинг уз сузи устидан чикиш-чикмаслиги масаласида эса макиавелли «хукмдор» рисоласининг xviii бобида шундай дейди: «тажрибадан шуни биламизки, бизнинг давримизгача улуг ишларни амалга оширишга факат берган сузининг устидан чикмасликка ва керак одамни лакиллатиб кетишга уринганларгина эришган; бундайлар охир-окибатда ростгуйликка интилган хукмдорларга нисбатан жуда катта ютукларни кулга киритганлар. шуни билиш керакки, душманга карши икки йул билан курашиш мумкин: бири – конун йули, иккинчиси – куч ишлатиш. биринчиси – инсонга, иккинчиси – йирткичга хос; аммо биринчиси етарли натижа бермаганлиги учун, купинча иккинчи йулга мурожаат килишга тугри келади. бундан чикадиган хулоса шуки, хукмдор хам инсон, хам йирткич табиатини узида мужассам этмоги керак. йирткичлар орасида хукмдор иккитасига ухшаш учун харакат килмоги зарур: буларнинг бири …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"янги давр ахлокшунослигидаги асосий таълимотлар ва йуналишлар" haqida

1403344952_44874.doc янги давр ахлокшунослигидаги асосий таълимотлар ва йуналишлар режа: 1. оврупо уйгониш даври ахлокий таълимотларининг урта асрлардан янги давр ахлокшунослигига утиш боскичи сифатида намоён булиши (валла, макиавелли). 2. олмон мумтоз ахлокшунослиги (кант, хегель, фойербах). 3. олмон мумтоз ахлокшунослигидан кейинги оврупода юзага келган асосий таълимотлар (шопенхауэр, нитцше ва бошкалар). 4. xx аср ахлокшунослигидаги асосий йуналишлар (рухий тахлил, экзистенциячилик, гайри зуравонлик, тасаввуф). 1. урта асрлар мусулмон шаркида уртага ташланган купгина ахлокий муаммолар оврупо уйгониш даврида хам мухим ахамиятга эга булди. лекин энди уларга купрок – инсонпарварлик, инсонни улуглаш, инсоннинг аклий кудратига ишонч сингари янгича нуктаи назардан ёндошилди. уйгониш даври урт...

DOC format, 293,5 KB. "янги давр ахлокшунослигидаги асосий таълимотлар ва йуналишлар"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.