ахлокшуносликнинг асосий мезоний тушунчалари, ахлокий тамойиллар ва меъёрлар

DOC 139,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1354457348_40460.doc www.arxiv.uz режа: 1. ахлокшунослик мезоний тушунчалари (категориялари) ибтидосининг хиссиётга бориб такалиши. 2. ахлокшунослик асосий мезоний тушунчаларининг мохияти. 3. ахлокий тамойиллар, меъёрлар хамда уларнинг инсон ва инсоният жамияти тараккиётидаги ахамияти. 1. аввал биз ахлокий хиссиётларни ахлокий англаш учун муайян маънода материал экани тугрисида бир ров тухталиб утган эдик. бу хакда мумтоз файласуфлар хам эътиборга сазовар фикр билдирганлар. чунончи, буюк инглиз мутафаккири жон локк, тушунчада нимаики бор экан, у бундан аввал хиссиётда мавжуд булган, деб таъкидлайди. «табиат конуни борасидаги тажрибалар» асарида у шундай деб ёзади: «агар хиссиётдан аклга нарсалар киёфаси етказиб берилмаса, у холда тафаккур учун хеч кандай материал берилмаган булади ва акл билишин тараккий эттириши борасида тош, ёгоч, кум ва хоказо курилиш материалларисиз меъмор бино куришда канчалик иш кила олса, шунчагина иш бажара билади». аклни идеаллаштириш, хиссиётни иккинчи даражали омил чифатида талкин этиш, афсуски, локк ва унга ухшаш баъзи мутафаккирлар фикрларини хисобга олмаслик кейинги даврларда, айникса, кучайди. хегель сингари файласуфлар …
2
, айникса, бизнинг хх асрда, сузсиз, биринчиликни аклга, онгга беради. юкоридаги каби фикрлар истисноли холлардир. шу боис ахлокшунослик нуктаи назаридан мухаббат хакида гап кетса, уни хиссиёт, деб яна бунинг устига, таърифлаш кийин булган туйгу, деб атайдилар ва уни тушунча тарзида олиб карашдан чучийдилар. вахоланки, мухаббат айнан ахлокий хиссиёт ва ахлокшуносликнинг бош мезоний тушунчасидир. 2. мухаббат бош мезоний тушунча сифатида деярли барча асосий тушунчаларда ва тамойилларда уз «хисса»сига эга. на эзгуликни, на яхшиликни, на ватапарварликни, на инсонпарварликни мухаббатсиз тасаввур этиб булмайди. утган маърузаларнинг баъзиларида биз бу тушунчанинг мохияти, турлари хакидаги илохий огустин, имом газзолий, эрих фромм сингари мутафаккирлар фикрларини келтирган эдик. кушимча килиб шуни айтиш мумкинки, у – инсонни ташки ва тарнсцендентраль олам билан богловчи, уни ёлгизликдан олиб чикадиган буюк куч. мухаббатнинг объекти доимо гузаллик, манфаатсиз гузаллик. у – оллохми, ватанми, ёрми – мухаббат эгасига ундан-да гузалрок нарса йук. айни пайтда бир объектни севган киши бошка объектларни хам севмаслиги мумкин эмас. …
3
ча. лекин уни тубан, куйи нарса – ходисаларга нисбатан хам куллаш холлари учраб туради. чунончи, фромм сингари гарблик мутафаккирлар, баъзи рус файласуфлари мухаббат тушунчасини уликка (некрофил), мол-дунёга, пулга нисбатан куллайдилар. уларга нисбатан «учлик», «ружу», «хирс» сингари тушунчаларни куллаш маъкул эмасмикан? мухаббат хам, ахлокшуносликдаги купгина тушунчалардек, «жуфтлик» хусусиятига эга, унинг зидди – нафрат. нафрат тушунчаси, албатта, мухаббат сингари кенг камровли эмас. у аксил мухаббат тарзида намоён булган объектдан четлашиш, ундан бегоналашишни такозо этади. хазар, жирканч хисси нафратнинг кундалик турмушидаги тор, «майда» куринишидир. нафратнинг уларга нисбтан «йириклиги» унинг ижтимоий ходиса сифатида намоён булишидир. айни пайтда, бу тушунча газабдан кескин фарк килади. у, газабга ухшаб, уз объектини йукотишга интилмайди, ундан факат юз буради. куринишдан, нафрат кишида ёкимсиз таассурот уйготса-да, аслида у асосан иллат эмас, ахлокий фазилат сифатида инсоннинг виждонлилигидан, ботиний жасоратидан далолатдир. нафратдан ташкари яна рашк тушунчаси борки, у –ижтимоий ходиса эмас, факат жинсий мухаббат билан ёнма-ён келади. маълумки, мухаббат эгаси уз севгисини …
4
яъни бирор бир шахсни ёки гурухни факат бошка синфга мансуб булгани учун жисман йукотиш, канчалик буяб-бужалмасин, эзгулик булолмайди. у том маънодаги ёвузликдир. шу боис тоталитар тузумларда эзгуликни бундай талкин этишнинг ноилмийлиги, сохталиги хозирги кунда хаммага аён. эзгулик ва унинг зидди ёвузлик одатий, кундалик хаёт мезонлари билан улчанмайди, улар хам мухаббат сингари камровли ва ижтимоийлик хусусиятига эга. эзгуликнинг ахлокий идеал билан богликлиги хам шундан. шу туфайли у амалиётда кахрамонлик, ватанпарварлик, инсонпарварлик, жасурлик сингари тамойилларни уз ичга олади. шуни хам айтиш керакки, мухаббат ва нафрат жуфтлик тушунчасида нафрат мухаббатни инкор этмай, аксинча, унинг баркарорлигидан далолат берса, эзгулик ва ёвузлик жуфтлигида хар икки тушунча бир-бирини тамомила инкор этади. на факат инкор этади, балки улар орасида хаёт-мамот кураши кетади ва бу кураш абадий кураш сифатида, оламни харакатга келтирувчи куч тарзида номоён булади. эзугулик ва ёвузликнинг яна бир узига хос томони шундаки, бу жуфтлик тушунча инсон фаоляитини бахолаш хусуситяига эга. уни одам боласининг улуглиги ва …
5
айнанлаштиришга асос була олмайди. улар орасида катъий фарк мавжуд: эзгулик, юкорида айтганимиздек, ижтимоийлик хусусиятига эга, яхшилик эса ундай эмас. у асосан шахснинг одобига, хулкига боглик булган ижобий ходиса. зеро унда, мардлик, очиккунгиллилик, халоллик сингари ахлокий меъёрлар тажассум топади. бирок у кахрамонлик, жасорат, ватанпарварлик каби тамойиллар даражасига кутарила олмайди. мисол тарикасида буюк шоиримиз алишер навоийнинг фаолиятини олайлик. у сурункасига ижодий мехнатга умрини багишлади, халки учун, халклар учун «хазойин ул-маоний»дек, «хамса»дек буюк асарлар яратди. бу эзгулик – абадий, зеро навоий асарлари миллионлаб одамларга юзлаб йиллар мобайнида завк-шавк улашиб, уларни комилликка чорлаб келмокда. айни пайтда, у куплаб яхшиликлар килди – мухтож одамларга карз берди, берган карзидан кечиб юборди в.х. унинг бу яхшиликлари, ажойиб ижобий ходиса булгани холда, уткинчилик хусусиятига эга, шунингдек, кахрамонлик хам, буюк жасорат хам, ватанпарварлик хам эмас. демак, яхшиликни йирик ижтимоий ходиса – эзгулик билан айнанлаштириш тугри эмас. бу икки жуфтликнинг яна бир фаркли томони шундаки, эзгулик хеч качон ёвузликка айланмайди, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ахлокшуносликнинг асосий мезоний тушунчалари, ахлокий тамойиллар ва меъёрлар" haqida

1354457348_40460.doc www.arxiv.uz режа: 1. ахлокшунослик мезоний тушунчалари (категориялари) ибтидосининг хиссиётга бориб такалиши. 2. ахлокшунослик асосий мезоний тушунчаларининг мохияти. 3. ахлокий тамойиллар, меъёрлар хамда уларнинг инсон ва инсоният жамияти тараккиётидаги ахамияти. 1. аввал биз ахлокий хиссиётларни ахлокий англаш учун муайян маънода материал экани тугрисида бир ров тухталиб утган эдик. бу хакда мумтоз файласуфлар хам эътиборга сазовар фикр билдирганлар. чунончи, буюк инглиз мутафаккири жон локк, тушунчада нимаики бор экан, у бундан аввал хиссиётда мавжуд булган, деб таъкидлайди. «табиат конуни борасидаги тажрибалар» асарида у шундай деб ёзади: «агар хиссиётдан аклга нарсалар киёфаси етказиб берилмаса, у холда тафаккур учун хеч кандай материал берилмаган булади ва акл б...

DOC format, 139,5 KB. "ахлокшуносликнинг асосий мезоний тушунчалари, ахлокий тамойиллар ва меъёрлар"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.