ахлокшунослик фани, унинг тадкикот доираси, максади ва вазифалари

DOC 106.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1354457256_40459.doc www.arxiv.uz режа: 1. ахлокшунослик фанининг тадкикот доираси. 2. ахлокшуносликнинг узига хос фалсафий фан сифатидаги урни. 3. ахлокшуносликнинг бошка ижтимоий фанлар билан алокаси. 4. ахлокшунослик фанининг ахамияти ва вазифалари. 1. ахлокшунослик бир неча минг йиллик тарихга эга булган кадимий фан. у бизда «илми равиш»,»илми ахлок»,»ахлок илми»,»одобнома» сингари номлар билан атаб килинган. оврупода эса «этика» номи билан машхур, биз хам якин-якингача шу атамани куллар эдик. уни биринчи булиб юнон файласуфи арасту муомалага киритган. арасту фанларни тасниф киларкан, уларни уч гурухга булади: назарий, амалий ва ижодий. биринчи гурухга у фалсафа, математика ва физикани; иккинчи гурухга – этика ва сиёсатни; учинчи гурухга эса – санъат, хунурмандчилик ва амалий фанларни киритади. шундай килиб, кадимги юнонлар ахлок хакидаги таълимотни фан даражасига кутарганлар ва «этика» (ta ethika) деб атаганлар. хозирги кунда бу фанни илмий ва замонавий талаблар нуктаи назаридан «ахлокшунослик» деб аташни максадга мувофикдеб уйлаймиз. ахлокшунослик ахлокнинг келиб чикиши ва мохиятини, кишининг жамиятдаги ахлокий муносабатларини урганади. …
2
замон, инсоният тарихи учун намуна була оладиган ижобий хатти-харакатлар йигиндисидир. бу фикрларимизни мисоллар оркали тушунтиришга харакат киламиз. дейлик, метрода ёшгина йигит, талаба хамма катори утирибди. навбатдаги бекатдан бир кекса киши чикиб, унинг рупарасида тик туриб колди. агар талаба дархол: «утиринг, отахон!» деб жой бушатса, у чиройли аъмол килган булади; четдан караб турганлар унга ич-ичидан миннатдорчилик билдириб: «барака топгур, одобли йигитча экан», деб куяди. аксинча, талаба ё тескари караб олса, ёки узини мудраганга солиб, карияга жой бушатмаса, гашимиз келади, кунглимиздан: «бунча беодоб, сурбет экан!» деган фикр утади, хуллас, у бизда ёкимсиз таассурот уйготади. лекин, айни пайтда, талабанинг карияга жой бушатгани ёки бушатмагани окибатида вагондаги йуловчилар хаётида бирор-бир ижобийми, салбийми – мухим узгариш руй бермайди. хулкка куйидагича мисол келтириш мумкин: махалламиздаги оила бошликларидан бири имкон борича куни-кушниларнинг барча маъракаларида хизматда туради, хеч кимдан кулидан келган ёрдамини аямайди, очик кунгил, очик кул, доимо уз билимини ошириб боришга интилади, тиришкок, оила аъзоларига мехрибон ва …
3
хукук посбони, адолатли тузум тимсоли тарзида гавдаланади; у – умрини миллат, ватан ва инсон манфаатига багишлаган юксак ахлок эгаси; у, узи яшаётган жамият учун намуна буларок, уша жамиятнинг янада тараккий топишига хизмат килади. агар мазкур прокурор, аксинча, конун химоячиси булатуриб, узи конунни бузса, шахсий манфаати йулида окни кора, корани ок деб турса, у ахлоксизлик килган булади: оддий фукоро наздида биргина киши прокурор-амалдор эмас, балки бутун жамият адолатсиз экан, деган тасаввур уйгонади. бу тасаввурнинг мунтазам кучайиб бориши эса, охир-окибат уша жамият ёки тузумни таназзулга олиб келади. албатта, хар учала ахлокий ходиса ва уларнинг зидди нисбийликка эга. чунончи, хозиргина мисол келтирганимиз прокурорнинг ахлоксизлиги даражаси билан уз якка хукмронлиги йулида миллионлаб бегунох инсонларни улимга махкум этган ленин, сталин, хитлер, пол пот сингари шахслар орасида фарк бор: агар прокурорнинг ахлоксизлиги бир миллат ёки мамлакат учун зарар килса, тоталитар тузум хукмдорлари хатти-харакатлари умумбашарий микёсдаги фожиаларга олиб келади. бу уринда шуни алохида таъкидлаш жоизки, ахлокий тарбия …
4
ккур тараккиётини тадкик этади ва амалиётда инсонни эзгулик оркали хакикатга олиб боришга хизмат килади. шу боис уни ахлок фалсафаси ёхуд эзгулик фалсафси деб аташ мумкин. хозир у фалсафий фан сифатида уч йуналишда иш олиб боради, яъни ахлокий тафаккур тараккиётини тадкик этар экан, у ахлокни: 1) баён килади; 2) тушунтиради; 3) ургатади. шунга кура, у тажрибавий-баёний, фалсафий-назарий ва расмона-меъёрий табиатга эга. кадимгилар уни амалий фалсафа деб атаганлар. зеро соф назарий ахлокшуносликнинг булиши мумкин эмас. у инсоният уз тажрибаси оркали эришган донишмандлик намуналарини хикматлар, накллар, матал-маколлар тарзида баён этади, кишиларни ахлокий конун-коидаларга ургатади, уларга ахлокнинг мохиятини тушунтиради ва фалсафий хулосалар чикаради. яьни, ахлокшунослик фанида афлотун, арасту, эпикур, цицерон, сенека, августин, форобий, ибн сино, газзолий, спиноза, кант, хегел, шопэнхауэр, фойербах, киркегаард, нитцше, вл. соловьёв, лосский сингари буюк файласуфлар яратган ахлок назариясига доир таълимотлар билан биргаликда «патанжали», «кобуснома», саъдийнинг «гулистон», жомийнинг «бахористон», навоийнинг « махбуб ул - кулуб», монтеннинг «тажрибанома», ларошфуконинг «хикматлар», гулханийнинг «зарбулмасал» …
5
икнинг асосий тадкикот объекти хисобланади. хар бир саньат асарида эса ахлокнинг долзарб муаммолари кутарилади ва санъаткор доимо узи яшаётган замонда эришилган энг юксак ахлокий даражани бадиий киёфалар оркали бевосита ёхуд билвосита акс эттиради. демак, нафосатшунослик урганаётган хар бир бадиий асар айни пайтда, маълум маънода, ахлокшунослик нуктаи назаридан хам тадкик этилаётган булади. ахлокшуносликнинг диншунослик билан алокаси шундаки, хар иккала фан хам бир хил муаммо – ахлокий мезон муаммосини хал этишга каратилган. чунки умумжахоний динлар вужудга келгунига кадар мавжуд булган маълум урф-одатлар ва кадриятлар муайян диний конун-коидаларга, мукаддас диний китобларга катта таъсир курсатган. айни пайтда, динлар хам ахлокка ана шундай таъсир утказганлар. чунончи, ислом динини оладиган булсак, курьони карим, хадиси шариф, ижмоъ ва муайян фатволардаги мезонлар хамда талаблар мусулмон шарки миллатлари ахлокий даражасининг шаклланишида катта ахамият касб этган. шунингдек, комил инсон муаммоси хар иккала фан учун умумий хисобланади. фарк шундаки, ахлокшунослик бу муаммога замонавий тарбия нуктаи назаридан ёндошади. ахлокшуносликнинг хукукшунослик билан алокаси …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ахлокшунослик фани, унинг тадкикот доираси, максади ва вазифалари"

1354457256_40459.doc www.arxiv.uz режа: 1. ахлокшунослик фанининг тадкикот доираси. 2. ахлокшуносликнинг узига хос фалсафий фан сифатидаги урни. 3. ахлокшуносликнинг бошка ижтимоий фанлар билан алокаси. 4. ахлокшунослик фанининг ахамияти ва вазифалари. 1. ахлокшунослик бир неча минг йиллик тарихга эга булган кадимий фан. у бизда «илми равиш»,»илми ахлок»,»ахлок илми»,»одобнома» сингари номлар билан атаб килинган. оврупода эса «этика» номи билан машхур, биз хам якин-якингача шу атамани куллар эдик. уни биринчи булиб юнон файласуфи арасту муомалага киритган. арасту фанларни тасниф киларкан, уларни уч гурухга булади: назарий, амалий ва ижодий. биринчи гурухга у фалсафа, математика ва физикани; иккинчи гурухга – этика ва сиёсатни; учинчи гурухга эса – санъат, хунурмандчилик ва амалий фанларни ...

DOC format, 106.0 KB. To download "ахлокшунослик фани, унинг тадкикот доираси, максади ва вазифалари", click the Telegram button on the left.