ўхшатиш асосидаги шеърий санъатлар

DOC 75.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662757323.doc бугинги кунда асарнинг савиясини, эстетик функциясини белгилашда бирламчи мезон бадиийлик эканлиги сир эмас ўхшатиш асосидаги шеърий санъатлар режа: 1. she`riy san`atlar haqida tushuncha 2. she`riy san`atlarni tasniflash 3. ўхшатиш асосидаги санъатлар мумтоз адабиётшуносликда асар бадииятини белгилаш унинг таркибий қисмларидан бири бўлган “илми бадиъ”нинг вазифаси ҳисобланади. унинг ўрганиш объекти эса, асосан, шеърий санъатлардир. мумтоз адабиётни ўрганишга қизиқишнинг ортиб бориши, ўз-ўзидан, шеърий санъатларни ўрганишга бўлган қизиқишнинг ҳам ортишига сабаб бўлмоқда. бу эса шеърий санъатларни махсус ўрганиш, бу соҳада ҳам бугунги адабиётшунослик илмининг эришган даражасидан келиб чиқиб тадқиқотлар олиб бориш заруратини юзага келтиради. чунки бугунги адабиётшунослик мумтоз адабиётимизга янгича назар билан қараш, унинг бадиий баркамоллигига холис баҳо бериш ва шу орқали бой адабий меросимизга тўғри ёндашувни шакллантиришга масъулдир. шеърий санъатларнинг ўзига хос қонуниятлари, таснифланиши юзасидан форс ва араб адабиётшунослиги билан бир қаторда ўзбек адабиётшунослигида ҳам шу кунгача бир қанча тадқиқот ишлари олиб борилган. ушбу тадқиқотларнинг деярли барчасида шеърий санъатларни таснифлаш масаласида деярли …

қасига нисбатан етакчироқ мавқеъда бўлиши мумкин, холос. адабиётшунос б. саримсоқовнинг “бадиийлик асослари ва мезонлари” рисоласида “бадиий асарнинг мазмуни ҳамда шакли бадиийликнинг икки қанотидир”1 деган фикрни ўқиймиз. демак, гап бадиий асар ҳақида экан, унинг 6адииятига баҳо беришда шакл ва мазмун муносабатларига, айниқса, уларнинг ажралмас тушунчалар эканлигига, бирининг иккинчисисиз мавжуд бўла олмаслигига алоҳида эътибор бермаслик мумкин эмас. юқорида номи келтирилган рисолада яна шундай фикр мавжуд: “адабий асарнинг бадиийлик даражаси ҳам мазмуний, ҳам шаклий жиҳатдан тенг баҳолангандагина самарали бўлади, акс ҳолда хулосалар бир томонлама бўлиб қолаверади”2. бу фикр, албатта, шеърий асарларга ҳам бирдай тааллуқли. шундай экан, гарчи шеърий санъатларни лафзий ва маънавий санъатлар тарзида таснифлаш бир неча асрлардан буён анъана бўлиб келаётган бўлса ҳам, адабиётшунослик илмининг бугунги даражасига мувофиқ келмайди, деб ҳисоблаймиз. бу эса шеърий санъатларни таснифлаш масаласига бошқачароқ ёндашиш лозимлигини тақозо этади. кейинги пайтларда мазкур эхтиёжни ҳисобга олган ҳолда қатор илмий изланишлар олиб борилаётгани ва таснифлаш масаласида ўзига хос янгича муқобилларнинг ҳам …

й санъатлар ва шеър унсурлари вужудга келади”4, деган фикр айтилган ва шу асосда бир нечта такрор асосидаги шеърий санъатлар ҳақида бобур шеърияти мисолида маълумотлар берилган. бундан ташқари адабиётшунос т. бобоев ҳам такрор асосидаги айрим санъатларни “қайтариш санъати” номи билан алоҳида гуруҳлаган.5 дарҳақиқат, тавзиъ, такрир, мукаррар, радди матлаъ, раддул ажуз, таъдил, тарди акс, иштиқоқ, тажнис, лафф ва нашр, тасбеъ, тасдир каби бир қанча шеърий санъатлар борки, уларнинг юзага келишида ё товуш такрори, ё сўз такрори, ё жумла такрори, ё мисра такрори, ё байт такрори ёки маъно такрори асосий роль ўйнайди. такрорланаётган товуш, сўз, жумла, мисра, байт ёки маъно эса, табийки, шеърга ўзига хос оҳанг бахш этиш билан бирга фикрни таъкидлаш, маънони кучайтириш каби бир қатор вазифаларни бажаради ва шу тариқа санъат ҳодисаси юзага келади. адабиётшунос в.раҳмоновнинг “шеър санъатлари”6 рисоласида ҳам, м.шарипованинг “ҳарфий санъатлар хусусида”7 мақоласида ҳам араб ҳарфлари асосидаги санъатлар ҳақида маълумотлар берилиб, уларни “ҳарфий санъатлар” номи билан алоҳида гуруҳланган. умуман …

оэзия ўхшатиш санъати”8 деган фикр мавжуд. дарҳақиқат, поэзия сўзини кенг маънода “бадиий адабиёт” деб, тор маънода “шеърият” деб тушунсак ҳам, унинг асоси ўхшатиш эканлиги ҳақ гап. “илми бадиъ”даги истилоҳ сифатида эса ўхшатиш, яъни ташбеҳни нисбатан торроқ маънода тушуниш мумкин. сабаби ўхшатилиш жараёнини айнан ташбеҳ деб аташ учун айни ҳолатда ўхшатишни ҳосил қилувчи жузвларнинг маълум даражадаги иштироки талаб этилади. бобурнинг машҳур: ҳазон япроғи янглиғ гул юзинг ҳажрида сарғардим. мисрасида ташбеҳнинг икки хил кўриниши ишлатилган. биринчиси, “ҳазон япроғи янглиғ сарғармоқ”, иккинчиси, “гул юзинг”. биринчи ташбеҳда ташбеҳ ҳосил қилувчи унсурлар тўлалигича иштирок этаётганлиги учун уни “ташбеҳи муфассал” деб аталади. тўғри унда “мушаббиҳ” яъни “мен” зоҳиран қатнашаётгани йўқ, лекин гап шахси маълум гап шаклида эканлигини ва бундай гапларда кесимга сўроқ бериш орқали эгасини топиш мумкинлигини ҳисобга олсак, мантиқан мушаббиҳни ҳам мавжуд дейиш мумкин. иккинчи ўхшатиш “гул юзинг”да важҳи шабиҳ ҳам, воситаи ташбеҳ ҳам ишлатилмаган. ташбеҳнинг бу турини адабиётшунос ё. исҳоқов “ташбеҳи мўъкад” деб атаган …

евосита ташбеҳ заминида вужудга келади”10. биз юқорида бундай санъатларнинг бир нечтасини санаб ўтдик. улар орасида ташбеҳга жуда яқин турадиган ва ҳатто ташбеҳнинг “ташбеҳи мўъкад” ва “ташбеҳи киноя” турлари билан деярли ажратиб бўлмайдиган санъат истиорадир. истиорада ташбеҳ ҳосил қилувчи унсурлардан фақат мушаббиҳун биҳ тилга олинади ва аслида мушаббиҳ назарда тутилади. а.хусайнийнинг “бадойиъ-ус-санойиъ” асарида ўқиймиз: “ташбеҳи киноят андин ибораттурким, сўзлагувчи ўз кўнглида бир нимани бир нимага ташбеҳ қилур ва каломда ташбеҳ одатин келтирмас ва мушаббиҳни мушаббаҳ биҳ лафзи била таъбир этар”11. ҳудди шу китобда истиора таърифидан сўнг яна шундай фикр ҳам айтилган: “истиора баёнида айтилган бу фикр шамс қайс каломининг хулосасидур ва машҳури ушбудир. бу фикрга кўра истиора била ташбеҳи киноя орасидаги фарқ зоҳир эмастур”.12 демак кўринадики, истиора ташбеҳ билан чамбарчас боғлиқ бўлган, ундан ажратиш анча мушкул бўлган санъатдир. “истиора арабча “мустаор” сўзидан олинган бўлиб, ориятга, омонатга олинган деган маънони билдиради”13. бунда шоир ўзи ишлатаётган сўзни гўё омонатга олади ва ўша сўзни …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўхшатиш асосидаги шеърий санъатлар"

1662757323.doc бугинги кунда асарнинг савиясини, эстетик функциясини белгилашда бирламчи мезон бадиийлик эканлиги сир эмас ўхшатиш асосидаги шеърий санъатлар режа: 1. she`riy san`atlar haqida tushuncha 2. she`riy san`atlarni tasniflash 3. ўхшатиш асосидаги санъатлар мумтоз адабиётшуносликда асар бадииятини белгилаш унинг таркибий қисмларидан бири бўлган “илми бадиъ”нинг вазифаси ҳисобланади. унинг ўрганиш объекти эса, асосан, шеърий санъатлардир. мумтоз адабиётни ўрганишга қизиқишнинг ортиб бориши, ўз-ўзидан, шеърий санъатларни ўрганишга бўлган қизиқишнинг ҳам ортишига сабаб бўлмоқда. бу эса шеърий санъатларни махсус ўрганиш, бу соҳада ҳам бугунги адабиётшунослик илмининг эришган даражасидан келиб чиқиб тадқиқотлар олиб бориш заруратини юзага келтиради. чунки бугунги адабиётшунослик мумтоз...

DOC format, 75.0 KB. To download "ўхшатиш асосидаги шеърий санъатлар", click the Telegram button on the left.

Tags: ўхшатиш асосидаги шеърий санъат… DOC Free download Telegram