сароймулкхоним

DOC 57.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403347449_45002.doc сароймулкхоним www.arxiv.uz сароймулкхоним жахон халклари тарихи сахифаларида ёркин из колдирган амир темур курагоний (1336-1405) ни ёдга олар эканмиз, истисносиз равишда сароймулкхоним (бибихоним) номини хам эслаймиз. хуш, нима учун? бу саволга тула-тукис жавоб топмокчи булганлар низомиддин шомий ва шарофиддин али яздийнинг "зафарнома"лари, ибн холдуннинг "таржимаи хол", ибн арабшохнинг "амир темур тарихи", фасих хавофийнинг "мужмали фосихий", зайниддин восифийнинг "бадоеъ ул-вокоеъ"си, мирхонднинг "ризват ул-сафо"си, абдуразок самаркандийнинг "матлаъи саъдайн ва мажмаи бахрайн"и, руи гонсалес де клавихонинг "самаркандга темур саройига килин-ган саёхат кундалиги" (1403-1404)", захириддин мухаммад бобурнинг "бобурнома"сини, албатта, вараклаб чикмоклари лозим. мазкур манбалар асосида мустакиллик даврида битилган адабий-бадиий ва илмий-оммабоп асарлар хам мавжуд. улардан абдулахад мухаммаджоновнинг "темур ва темурийлар салтанати", бурибой ахмедовнинг "амир темур", тургун файзийнинг "темурийлар шажараси" ва "темурий маликалар", хуршид давронннинг "самарканд хаёли" хамда "сохибкирон набираси", амриддин бердимуродовнинг "гури амир макбараси"да сароймулкхоним (бибихоним) шахси хусусида баъзан йул-йулакай тухталиб утилса, аскарий холларда махсус тадкикот олиб борилади. сароймулкхоним (бибихоним) шахси махсус урганилган барча …
2
авлодидан козонхоннинг кизи эди. сарой аён-лари фарзандларига хос таълим-тарбияга курганлиги боис алохида ажралиб турарди. хон авлодига мансублиги ва инсоний фазилатлари туфайли у амир темур ахли аёллари – малика-ларнинг улуги хисобланади, хамда "каттахоним" ёхуд "биби-хоним" унвонига ноил этилади. бирок сароймулкхоним факат шу мавкеи -маликалар улуги булганлиги учунгина замондошлари ва муаррихлар диккат-эътиборини жалб этган эмас. т. файзиев ёзганидек "... бундай эъзозга мушарраф булишда акл-заковат сохибаси булган. шунингдек, хусн-латофат бобида хам беназир булган. сарой мулкхоним сиёсатдон, инсонпарвар, саховатли малика сифатида салтанатни бошкаришда фаол иштирок этган. мамлакатнинг ижтимоий ва маданий хаётида курилиш ишларига, айникса, толиби илмларга хомийлик килишда ном козонган». урни келганда, бибихоним хаёт-фаолиятидаги ана шу ибратли жихатларни имкон кадар алохида караб чикайлик. аммо ёстикдошининг хатти-харакатларидан, сиёсий, хатто, харбий ишларда фаоллигидан амир темур, шон-шавкатли хукмдор булсада, асло огринмаганлигини олдиндан таъкидлаб куйишга бурчлимиз. т.файзиев муаррихларнинг гувохликларига суяниб ёзишича, "амир темур сиёсий,харбий ишларда гарчи сароймулкхонимнинг маслахатларини писанд килмагандек куринса-да, аммо унинг акл-идрокига, тадбиркорлигига узида кандайдир эхтиёж …
3
вишда чопарлар катнаб тургани, сароймулкхоним улуг амирнинг мактубларига бу ердан багоят кимматли жавоблар йуллагани хам шундан далолат беради. накл килишларича, амир темур эронга карши юриш килаётган кунлар эди. мамлакатнинг исфохон шахрини эгал-лаш, айникса, мушкуллашиб кетибди. камал купга чузилиб, кушинни озик-овкат билан таъминлашга маблаг етишмай колибди. шунда сохибкирон, бошка чора-тадбирларни куриш баробарида, самаркандга чопар юбориш ва сароймулкхонимга мактуб битиш фикрига келибди. мактуб киска булиб, "кушин-нинг захираси тугади, хазинадан зар юборинг!" дейилганди. сароймулкхоним нома мазмунини дархол англабди ва варак-нинг оркасига ушандай сикик жавобни ёзибди "улуг амир! зарингиз тугаган булса, сиёсатингиз хам тугаганму?" жавоби амир темурни кандай уй-хаёллар ва харакатларга ундашини тасаввур этибди хамда бундан кунгли тулиб, чопарни мактуб билан йулга равона килибди. амир темур мактубни олгач, сароймулкхонимнинг киноя-сини мушохада кила-кила бир тухтамга келибди. "муваккат пул жорий этмок керак!" уша куниёк лашкаргохда суйиб ейилган куй, корамол, от ва туя суякларини йигдириб, турли хажмларда кирктирибди. катта хажмдагиси баландрок, кичикрогига паст киймат белгилаб, пулат мухрни …
4
р самаркандга етай деганида нафас ростлаш учун бир манзилга кунди. чой ичиб туриб уйга толди. "амир темур бибихонимни анчадан бери курмагани рост. бу хатда сохибкирон хотинига багишлаб газал битган булса, ажабмас. укиб курсам билиб утирибдими?" деб, хатни очиб курибди. укиса, газал эмас, бор йуги икки жумла: "олган мамлакатим-нинг халкини итоатда тутмокка кучим етмаяпти. кандай маслахат берасиз?", деб ёзилган экан. чопар самаркандга етиб келиб, куксаройда мактубни бибихонимга топширибди. окила аёл эмасми, малика хатни очилганлиги дархол сезибди. " агар жавоб ёзсам, бу жондан туйган яна очиб укиши турган гап. шундай килишим керакки, айтадиган гапимни сохибкиронга бу уз огзи билан етказсин. лекин нима деганини узи англамасин", дея режа тузибди малика. шундан кейин бибихоним хизмачиларини чакириб, бориб фалон чакалакзорнинг битта дарахтини колдирмай киркиб ташланглар, деб буюрибди. чопарниям уларга кушиб жунатибди. хизматчи-лар топширилган муддатда буталарни битта хам колдирмай киркиб ташлашибди. шундан сунг маликадан "энди ерни текис-ланглар", деган буйрук келибди. хизматчилар тункаларни купориб, чакалак урнини теп-текис …
5
абди. бирок, узини сезмаганга олиб, буюрибди: - хуш, нималарни курдинг, айт! чопар самаркандда курганларини - тукайдаги дарахтларни киркиб, тункаларни купориб, ерни текислаб, ёш нихоллар утказганларни гапириб берибди. амир темур бибихонимнинг унга нималар етказмокчи булганлигини англабди. бибихоним жахонгир эрига у босиб олган мамлакат ахолисини итоатда саклаш учун уша юртнинг собик мансабдорларини хизматидан бутунлай четлатиб, уринларига ёшларни тайинлаш хакидаги маслахатини мана шу тарзда етказган экан. амир темур бибихоним айтганидек иш тутибди. тобе килинган мамлакатнинг олий мансабларда утирган хамма оксоколларини мансабидан хайдаб, улар урнига ёшлардан куйиб чикибди. тез орада мамлакат ахолиси бошини итоатда тутадиган булиб колибди. * * * * * темурзодалар тарбияси бевосита бибихоним билан боглик. у шохрух мирзо, улугбек мирзо, мухаммад султон, халил султонларнинг илм-маърифатни эгаллашига рахномолик килган. айникса, улугбек мирзонинг соглом усиши, диний ва дунёвий билимларини мукаммал эгаллашида бибихонимнинг мехнати сингандир. чунки амир темур улугбек мирзонинг тарбиясини факат бибихонимга топширган эди. шу уринда навоийнинг улугбек мирзо хакидаги фикрини эслайлик. у …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "сароймулкхоним"

1403347449_45002.doc сароймулкхоним www.arxiv.uz сароймулкхоним жахон халклари тарихи сахифаларида ёркин из колдирган амир темур курагоний (1336-1405) ни ёдга олар эканмиз, истисносиз равишда сароймулкхоним (бибихоним) номини хам эслаймиз. хуш, нима учун? бу саволга тула-тукис жавоб топмокчи булганлар низомиддин шомий ва шарофиддин али яздийнинг "зафарнома"лари, ибн холдуннинг "таржимаи хол", ибн арабшохнинг "амир темур тарихи", фасих хавофийнинг "мужмали фосихий", зайниддин восифийнинг "бадоеъ ул-вокоеъ"си, мирхонднинг "ризват ул-сафо"си, абдуразок самаркандийнинг "матлаъи саъдайн ва мажмаи бахрайн"и, руи гонсалес де клавихонинг "самаркандга темур саройига килин-ган саёхат кундалиги" (1403-1404)", захириддин мухаммад бобурнинг "бобурнома"сини, албатта, вараклаб чикмоклари лозим. мазкур ма...

DOC format, 57.5 KB. To download "сароймулкхоним", click the Telegram button on the left.

Tags: сароймулкхоним DOC Free download Telegram