кутубхоналик тарихи ва унинг ҳозирги даврдаги турлари

PPT 16 sahifa 260,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 16
слайд 1 кутубхоначилик тарихи ва унинг хозирги даврдаги турлари «инсоният тарихидаги дастлабки китоблар ва кутубхоналар качон, кандай ижтимоий-маданий шароитларда вужудга келган?», деган савол купчилик педагог ходимларни, жумладан кутубхоначиларни кизиктирмасдан колмаса керак. бирок бу саволга муфассал жавоб кайтариш осон эмас, чунки маълумотлар турли манбаларда турлича талкин килинади ва уз-узидан уларни солиштириш, аникликлар киритиш, тулдириш зарурати тугилади. узбекча комусни вараклаймиз. унинг 6-жилдида (191-бет) айтиладики, «кутубхона ёзма ёдгорликлар сакланадиган жой сифатида кадим замонларда пайдо булган. мил.ав. vii аср урталарида шаркдаги куп мамлакатлар подшохлари саройларида сапол ва пергаментдан иборат хужжатлар тупламлари сакланган». «тонг юлдузи» газетасида босилган «кутубхона – нурхона» сарлавхали хабарнома (1999 йил 20 апрел) бу маълумотни кисман тулдиради. «ура шахридаги (абраам патриархлар шахри) казилма ишларини олиб борган кишилар, – дейилади хабарномада, – ёзувлар туширилган тахтачалар топиб олишди. бу ёзувлар эрамиздан аввалги 800 – йилларга тугри келиб, биринчи кутубхоналарга карашли экан». шундан сунг хабарномада милоддан олдинги 600-йиллардаёк месопотамия (хозирги ирок) саройларида яхши ташкил этилган …
2 / 16
баъзи ёдгорликлар хам кутубхоналарнинг колдиклари хисобланади. юнон салтанати кулаганидан кейин эллин маданияти кушни мамлакатларда – осиё, миср, италияда ривожланди, бу ерларда кутубхоналар ташкил топишига олиб келдики, булардан энг номдорлари птоломий асос солган александрия кутубхонаси ва пергамедаги кутубхонадир. хакикатан хам бизгача сакланиб колган шундай кутубхоналар, ёзувлар ва китоблар булмаганида инсоният уз утмишини хам, билим, донолик ва хикматларни хам билолмаган, илм-фанни тараккий эттира олмаган буларди. юртдошимиз юсуф хос хожиб «кутадгу билиг» асарида (1066 йил) ёзиб куйганидек: битиб куймасайди дона калами, коронги коларди мозий олами. она тилимиздаги комусда тарихий манбаларнинг гувохликларига таяниб ёзиладики, «урта осиёнинг куп давлатларида, хусусан сугдиёна, хоразмда iii асрлардаёк анчагина бой кутубхоналар булган». шу ерга келганда укишни тухтатишимизга тугри келади. негаки, марказий осиёдаги энг кадимги халкларнинг ёзувлари милоддан аввалги v, iv асрларда шакллана бошлагани, аждодларимиз бу даврда хоразмий, сугдий, бохтар тилларида ёдгорликлар битганликлари мисол сифатида келтирилмаяпти. лоакал яратилиш урни амударё буйидаги вилоятлар, балх билан хоразм оралиги, санаси бугунги кунларимиздан 3 …
3 / 16
мдорлардан гуштосп (виштосп) саройидаги кутубхонада сакланган. бундан ташкари, «авесто»да табиат, нужум, жугрофия, дехкончилик, табобат, тарих каби илмларга оид кисмларнинг мавжудлигидан хулоса чикариб айта оламизки, оташпарастлар (зардуштийлар)нинг ихтиёрларида шу фанларга оид ёзувлар хам булган. тугри, кадимги ёзувларимизга асосланган илк манбалар «авесто» сингари (унинг ягона нусхаси данияда, копенгаген кутубхонасида сакланмокда) табиий офатлар, айникса боскинчилик урушлари окибатида бизгача камдан-кам етиб келган. улардан араблар истилоси (vii-ix асрлар) даври маънавий-маданий йукотишларини 150 дан ортик асар муаллифи абу райхон беруний шундай ёзиб колдирган: «кутайба хоразм хатини яхши билган, уларнинг хабар ва ривоятларини урганган кишиларни халок этиб, буткул йук килиб юборган эди» («танланган асарлар». i-том. т., 1986, 79-бет.) марв, бухоро ва самарканд кутубхоналарида сакланган жуда куп ноёб асарларнинг такдири хам шундай хал булди. хуллас, марказий осиёда ёзув ва китобат иши араблар боскинидан анча олдин хам ривожланган эди, дейиш имкони бор. бунга китобат ишининг асосий хомашёси булган когознинг юртимизга юнонлар, араблар, италянлардан олдинрок кириб келганлиги хам далолат беради. …
4 / 16
убхона айникса машхур эди. абу али ибн сино мазкур илм-маърифат даргохига шундай таъриф беради: «мен шундай китобларни курдимки, купчилик кишилар хатто уларнинг сарлавхасини хам эшитмаган. уша пайтгача хам, ушандан кейин хам хеч качон мен бунчалик куп китобни курмагандим. бу китобларни укиб чикиб, зур манфаат топдим». булар уз навбатида баъзи нохолис муаллифларнинг «шарк, чунончи марказий осиё кутубхоналари жамгармаси асосан диний адабиётлардан иборат эди», кабилидаги фикрлари асосли эмаслигини курсатади. кутубхоначилик тарихнависи о.косимова уринли уктирганидек, айни дунёвий адабиётларнинг кутубхоналар, китоб бозорлари (расталари)да мул-кул булиши илмий билимларнинг ёйилишига имкон берди». «масалан, – деб ёзади академик м.хайруллаев, – х аср муаллифи абул вафо ал-бузжоний узининг «геометрик коидаларнинг хунармандларга керакли томонлари хакида китоб» асарида турли геометрик усуллар ёрдамида хар хил накшлар, бино безаклари ясаш йуллари, курувчи усталарнинг тажрибалари, бадиий усуллари хакида хикоя килади». («урта осиёда илк уйгониш даври маданияти».-т., «фан», 1994, 29-бет). о.косимова алохида таъкидлайдики, сомонийлар даврида «илгари саройлар ва мадрасаларда сакланиб келган кулёзмалар энди аста-секин …
5 / 16
даражасида турувчи куплаб хаттотлар (нусха кучирувчилар, мирзолар), юксак махоратли мусаввирлар, захматкаш муковасозлар мехнатининг махсули сифатида майдонга келган китоблар ахоли томонидан эъзозланган, кадр-киммати баланд тутилган. газнавийлар даврида факат марвда унта йирик кутубхона фаолият курсатган булса, улардан азизия мадрасаси хузуридаги маърифатхонада 12 минг жилдга якин китоб сакланган. думария мадрасаси номи билан машхур булган хонакохдаги кутубхонада биргина берунийнинг 30 дан ортик илмий рисоласи урин олган. (косимова о. узбекистонда кутубхоначилик тарихи.- т., «укитувчи», 1991, 7-бет.) турон заминдаги кутубхоначиликнинг утмиши хакида фикр юритар эканмиз, мугул истилосининг вахшиёна окибатлари хусусида тухталмаслик мумкин эмас. бу даврда (х-хiv асрлар) она диёримизда фан ва маданиятнинг бошка йуналишлари катори кутубхоначилик хам инкирозга юз тутди. факат сохибкирон амир темур мовароуннахрни улар исканжасидан озод килиши натижасида 27 мамлакатдан олимлар, шоирлар, мусаввирлар, меъморлар пойтахт самаркандга кела бошлашди. тайинки, карвонларда бундай инсонларнинг туя-туя моддий мулклари эмас, балки коп-коп китоблари, яъни маънавий бойликлари буларди. бундан ташкари, али яздий маълумот берганидек, темур бош девонидаги (дастлаб шахрисабз, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 16 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"кутубхоналик тарихи ва унинг ҳозирги даврдаги турлари" haqida

слайд 1 кутубхоначилик тарихи ва унинг хозирги даврдаги турлари «инсоният тарихидаги дастлабки китоблар ва кутубхоналар качон, кандай ижтимоий-маданий шароитларда вужудга келган?», деган савол купчилик педагог ходимларни, жумладан кутубхоначиларни кизиктирмасдан колмаса керак. бирок бу саволга муфассал жавоб кайтариш осон эмас, чунки маълумотлар турли манбаларда турлича талкин килинади ва уз-узидан уларни солиштириш, аникликлар киритиш, тулдириш зарурати тугилади. узбекча комусни вараклаймиз. унинг 6-жилдида (191-бет) айтиладики, «кутубхона ёзма ёдгорликлар сакланадиган жой сифатида кадим замонларда пайдо булган. мил.ав. vii аср урталарида шаркдаги куп мамлакатлар подшохлари саройларида сапол ва пергаментдан иборат хужжатлар тупламлари сакланган». «тонг юлдузи» газетасида босилган «кутубхо...

Bu fayl PPT formatida 16 sahifadan iborat (260,5 KB). "кутубхоналик тарихи ва унинг ҳозирги даврдаги турлари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: кутубхоналик тарихи ва унинг ҳо… PPT 16 sahifa Bepul yuklash Telegram