математиканинг ривожланиш даврлари узбекистонда математика ривожи

DOC 84.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1662887129.doc 10 1416 3 7 22 , , математиканинг ривожланиш даврлари математиканинг ривожланиш даврлари узбекистонда математика ривожи режа: 1. математиканинг ривожланиш даврлари 2. узбекистонда математика ривожи математиканинг ривожланиш даврларини а.и. колмогоров куйидагича баён этган эди: 1. математиканинг пайдо булиш даври (кишилик жамияти пайдо булгандан то милод. aвв.vi-v асрлардан то милоднинг xvi асригача). 2. элементар математика даври. (милод. авв. vi-v асрлардан то милоднинг xvi асригача). 3. узгарувчи микдорлар математикаси даври. (хvii асрдан xiх асрнинг биринчи ярмигача). 4. хозирги замон математикаси даври (xiх асрнинг иккинчи ярмидан то хозирги давргача). биринчи даврда кишилар илк математик тушунча ва тасаввурларга эга булдилар. бу даврнинг асосий тушунчаси сон булиб, у аста-секин шакллана борди, турли санок системалари яратилди. эрамизгача булган минг йиллик даврида бир катор санок системалари пайдо булган. хозирги марказий осиё халкалри кадимий фан ва маданият меросига эга. бу ерда яшовчи халклар хитой, хиндистон, эрон, кавказ мамалакатлари билан савдо, сиёсий ва маданий алокалар туфайли фан янгиликларини …
2
ида кискача китоб», «астрономик жадваллар», «китобул-суратул-арз». «хинд хисоби хакида кискача китоб» асари оврупода хинд позицион системасининг таркалишида мухим роль уйнади. «китоб ал-жабр вал мукобала» асарида алгебра мустакил фан сифатида (математиканинг бир булими) биринчи булиб урганиб чикилди. бу рисола икки кисмдан иборат булиб, биринчи кисмида алгебраик микдорлар устида амалларни бажариш коидалари, биринчи ва иккинчи даражали тенгламалар куриб чикилган. коидалар ва ечимлар суз билан баён этилган. номаълум илдиз ёки буюм деб, номаълумнинг квадрати – квадрат деб аталган. квадрат тенгламалар геометрик усулда ечилган. иккинчи кисмда эса геометрик масалалар баён этилган. унда ( ва сонларининг бир-бирига якинлиги хамда бундан ташкари, каби кийматлари келтирилган. бу асар лотин тилига хii асрда таржима килинган ва куп вактлар давомида оврупо мамлакатларида математика буйича асосий кулланма булиб келди. ал- хоразмийнинг номи дастлаб математика оламига хинд хисоб системасига асосланган арифметика муаллифи сифатида танилган булса, сунгра катъий коидалар асосида бажариладиган хар кандай хисо системасининг умумий номи (алгоритм) сифатида машхурдир. ал- хоразмийнинг …
3
кикотларни байн этди. шунингдек, асарларида математиканинг асосий тушунчаларини асослаш ва тугри баён этиш усулларига катта эътибор берди. абу райхон мухаммад ибн ахмад беруний (4.10.973- 13.12.1048) астроном, математик ва комусчи олим, хоразмда тугилган, асосий асарларини араб тилида ёзган. бир неча йил хиндистонда булган. 1017 йилда асирга туширилиб, газна (афгонистон)га олиб кетилган, умрининг охиригача уша ерда яшаган. берунийнинг асосий ишлари астрономия, математика, физика, фалсафа, тарих, ботаника, география минералогия ва х.к.ларга багишланган. унинг асарларидан хинд олимлари грек математикаси ва астрономияси ютуклари билан танишганлар (бу асарларни у санскрит тилига таржима килган). «китоб ат-тафхим» (1029-1034 йиллар) асарида математика, астрономия ва астрология асослари баён этилган.(доирадаги ватарларни унинг ичига чизилган синик чизиклар ёрдамида аниклаш хакидаги рисола» номли асарида (1027 йил) геометрия ва тригонометриянинг катор теоремалари исботлари берилган. «конуни маъсудий» (1037 йил) асари астрономияга доир булиб, уша давр астрономик билимлари мажмуасидир. шунингдек, у бу асарда математика тарихи, айникса, тригонометрия тарихи тугрисида кимматли маълумотларни баён килган. «хинд рошиклари хакида …
4
ириб чикарган. 1973 йилда унинг 1000 йиллиги нишонланди, олти жилдлик танланган асарлар туплами (1951 –1975 йиллар) босилиб чиккан. унинг номи билан узбекистон республикаси фан ва техника сохасидаги давлат мукофоти, республика фанлар академияси шаркшунослик институти, тошкент техника университети ва коракалпогистондаги туман аталади. ойнинг орка кисмидаги кратерга унинг номи берилган. абу али хусайн ибн абдулло ибн сино (6.08.980-18.06.1037) файласуф- табиатшунос, табиб, математик, шоир, бухорога якин афшона кишлогида тугилган. хоразм ва эронда ишлаган. асосий асарлари: «тиб конунлари», «ашшифо», «нажот», «ишорат ва танбих», «донишнома» ва «уржуз». булардан «аш-шифо» ва «донишнома» да математикага багишланган махсус булимлар бор. «донишнома» (1030-1035 йиллар) исфахон шахрида ёзилган булиб, геометрик мазмунли материаллари планиметрия ва стериометрияга багишланган. у шунингдек, евклиднинг «негизлар» шархини уз ичига олади. «аш-шифо» (1020- 1032 йиллар) (хамадон ва исфахон шахарларида ёзилган) асарида математикага оид «кискартирилган евклиднинг», «кискартирилган альмагест», «сонлар фани», «мусика фани»деб аталган булимлар булиб, сонлар хакидаги таълимот, геометрик аксиоматикани такомиллаштиришга харакат килган. таърифлар, постулат, аксиома ва теоремалар …
5
либ, юксак кобиляити туфайли бухорога шамсул-мулк корахоний саройида ишлашга чакирилган. 1047 йилда салжукийлар пойтахти- исфахонга утади ва у шох хизматчиси булади. 1076 йилда унинг ихтиёрига исфахондаги расадхона берилади ва уни жихозлаш учун маблах ажратилади. унинг бошчилигида олимларга эски эрон куёш таквимини ислох килиш топширилади, 1079 йилда янги тавим тузиб чикилди. у биринчи булиб учинчи даражагача булган тенгламаларни ечиш назариясини яратди ва барча тенгламаларнинг умумий синфларини баён этди. бу «алжабр вал мукобала масалаларининг исботлари хакида» асарида (б.а. розенфельд (1917 йилда тугилган, якин ва урта шарк мамалакатларида урта асрларда математика тарихи буйича ишлар муаллифи) рус тилига таржима килган) келтирилган. умар хайём биринчи марта геометрия билан алгебранинг алокаси тугрисидаги хамда алгебраик тенгламаларни геометрик тушунтириш ва ечиш хакидаги масалани куйди. «евклид китобининг кийин постулатларига щархлар» номли геометрияга багишланган асари уч китобдан иборат: «параллелларнинг хакикий маъноси ва маълум шубхалар хакида», «муносабатлар, пропорциялар ва уларнинг хакикий маъноси хакида», «нисбатларни тузиш ва уларни текшириш хакида». евклид v …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "математиканинг ривожланиш даврлари узбекистонда математика ривожи"

1662887129.doc 10 1416 3 7 22 , , математиканинг ривожланиш даврлари математиканинг ривожланиш даврлари узбекистонда математика ривожи режа: 1. математиканинг ривожланиш даврлари 2. узбекистонда математика ривожи математиканинг ривожланиш даврларини а.и. колмогоров куйидагича баён этган эди: 1. математиканинг пайдо булиш даври (кишилик жамияти пайдо булгандан то милод. aвв.vi-v асрлардан то милоднинг xvi асригача). 2. элементар математика даври. (милод. авв. vi-v асрлардан то милоднинг xvi асригача). 3. узгарувчи микдорлар математикаси даври. (хvii асрдан xiх асрнинг биринчи ярмигача). 4. хозирги замон математикаси даври (xiх асрнинг иккинчи ярмидан то хозирги давргача). биринчи даврда кишилар илк математик тушунча ва тасаввурларга эга булдилар. бу даврнинг асосий тушунчаси сон булиб, у ас...

DOC format, 84.0 KB. To download "математиканинг ривожланиш даврлари узбекистонда математика ривожи", click the Telegram button on the left.