ix – xii (9 - 12) асрларда араб – мусулмон оламида уйгониш даври

DOC 88.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403343568_44815.doc ix – xii асрларда араб – мусулмон оламида уйгониш даври режа: 1. араб – мусулмон оламида уйгониш даври. марказий осиёда уйгониш даври хусусиятлари. 2. мухаммад ибн мусо ал-хоразмий, ахмад ал–фаргонийларнинг табиий–илмий ва фалсафий карашлари. 3. абу наср форобийнинг фалсафий карашлари. 4. абу райхон берунийнинг табиий–илмий, фалсафий карашлари. 5. абу али ибн синонинг фалсафий карашлари. 6. абу абдуллох ал-хоразмий, ахмад югнакий ва юсуф хос хожибларнинг ижтимоий–фалсафий карашлари. 7. исмоил журжоний ва махмуд чогминийларнинг табиий–илмий карашлари. 1. араб халифалигида viii аср охири ix аср бошларида халифаликнинг маркази–богдод, дамашк шахарларида маданият кучайиб борди: хиндча, юнонча, форсчадан илмий, сиёсий, бадиий асарларнинг таржималари купайди, маданий алокалар авж олди. кадимги юнонистоннинг машхур олимлари аристотель, гален, гиппократ, архимед, евклид кабиларнинг мероси кенг урганилди. халифаликнинг турли улкаларидан таникли олимлар богдодга олиб келинди, бу ерда ix аср бошида «дор ул хикма» - донолик уйи - илм маркази ташкил топди, унда турли илмлар – фалакиёт, риёзиёт, тиббиёт, тарихшунослик, география, …
2
г илгор кишилари математика, астрономия, география, тиббиёт фанларини чукур ургандилар. бу даврни уз мазмуни, салмоги, ахамияти жихатидан марказий осиё уйгониш даври хам дейилади. уйгониш даври маданиятининг узига хос томонлари мавжуд булиб, улар куйидагилардан иборат эди: 1. дунёвий маърифатга интилиш, бу йулда утмиш ва кушни мамлакатларнинг маданияти ютукларидан кенг фойдаланиш, айникса табиий-фалсафий, ижтимоий илмларни ривожлантириш. 2. табиатга кизикиш, табииётшунослик илмларининг ривожи, рационализм, акл кучига ишонишдан, асосий эътиборни хакикатни топишга каратилган фанларга бериш, хакикатни инсон тасаввури, илмининг асоси деб хисоблаш. 3. инсонни улуглаш, улардан аклий, табиий, бадиий, маънавий фазилатларини асослаш, инсонпарварлик, юкори ахлокий маромлар ва коидаларни такомиллаштириш, комил инсонни тарбиялашни максад килиб куйиш. 4. универсаллик - комусийлик, барча нарса билан кизикиш бу давр маданиятнинг мухим томонларидан бири эди. шу даврда илгор фалсафий фикрлар ривожланишида ибн закарий ар–розий, ал кинди, мухаммад мусо ал-хоразмий, форобий, ахмад фаргоний, беруний, абу али ибн сино, умар хайём, ахмад ибн абдуллох марвазий, абу абдуллох ал-хоразмий мафотих, кошгарий, юсуф …
3
, «хинд хисоби хакида рисола», «устур лаб куриш хакида китоб», «зиж», «астрономик жадвал», «мусика буйича рисола», «тарих буйича рисола» каби асарлари унинг илмий тафаккури бенихоя кенглиги, комусий аллома эканлиги, нафакат уз даврининг, балки хамма замонларнинг энг буюк комусий олими эканлигидан далолат бериб турибди. шаркда ва жахонда табиий ва аник фанлар ривожига салмокли хисса кушган буюк алломалардан яна бири ахмад ал-фаргонийдир. фаргонийнинг асосан олтита китоби бутун дунёга маълум ва машхур. 1. «китоб фи усул илм ан-нужум», яъни «астрономия илмининг усуллари хакидаги китоб». 2. «ал-фаргоний жадваллари». 3. «ой ернинг устида ва остида булганида вактни аниклаш рисоласи». 4. «устурлаб билан амал килиш хакидаги китоб». 5. «етти иклим хисоби». 6. «устурлаб ясаш хакидаги китоб». унинг ушбу асарларида коинот харитаси тузилган, ер ва фазовий сайёралар хажми, иклимлар, жугрофий кенгликлар тугрисида кузатувлар оркали асосланган янги маълумотлар берилган, илм-фаннинг янги йуналишларига асос солинган. кулга киритилган маълумотларни умумлаштириш, тадкикотда хиссий ва аклий мушохада муштараклиги алломага хос хусусиятлар сифатида …
4
билиш керак?», «фалсафий саволлар ва уларга жавоблар», «шеър санъати», «шоирларнинг шеър ёзиш санъати конунлари хакида», «илмларнинг келиб чикиши тугрисида», «мусика хакида суз», «оханглар таснифи хакида китоб», «масалалар булоги», «акл тугрисида», «инсон аъзолари хакида рисола», «фозил шахар ахолисининг карашлари», «давлат хакида рисола» каби кимматли асарлар бизга мерос килиб колдирди. форобий аллохни «биринчи сабаб», «биринчи мохият» деб изохлайди. у сабаб-окибат муносабатларида биринчи сабабни худо деб билади. ундан кейинги сабабларни материя билан боглайди. материя уз сабабига, яъни худога хос булган барча хусусиятларга эгадир. унингча, материясиз, яъни окибатсиз сабаб хам булиши мумкин эмас. дунё, табиат худо томонидан киска муддат ичида яратилган эмас, дейди олим. унинг фикрича, дунё худодан бошка мохиятга эга булган борлик булмасдан, худониннг зухр этилишидир. табиатнинг бу холга келишига кадар бир канча вактлар, жараёнлар утган. шундай килиб, форобий барча мавжудотни, оламни, материяни биринчи сабаб – худодан келтириб чикаради. форобийнинг фикрича, материя оламдаги нарса ва ходисаларнинг асосидир. дунёнинг моддий асоси ёки материя тупрок, …
5
билан фаркланади; инсон моддий оламни бирин–кетин усиб етишган сезги аъзолари оркали била бошлайди ва ундан аклий билишгача- мантикий тафаккургача кутарилади. форобий билишда инсон аклининг ролига катта бахо берган. инсон акли тафаккур ёрдамида табиатни, борликни, материяни, ижтимоий ходиса ва жараёнлар мохиятини, маъносини билади. форобий узининг ижтимоий карашларида инсоният жамияти вужудга келиши ва ривожланишининг муайян табиий сабабларини, ахлокнинг шаклланишини, инсон ва жамиятнинг узаро муносабатини, инсонийлик, адолат, етук жамоа, комил инсон каби масалаларни назарий жихатдан асослашга харакат килади. 4.урта аср буюк олимларидан бири, узбек халкининг улуг фарзанди, энциклопедист олим, географ, геолог, астроном, математик, философ, тилшунос, этнограф, табиб мухаммад ибн ахмад абу райхон беруний 973 йилда 4 октябрда кадимги хоразмнинг марказий шахри киётда тугилди. беруний уз умри давомида 152 асар яратди. шулардан энг машхурлари «кадимги халклардан колган ёдгорликлар», «маъсуд конуни», «хиндистон», «геодезия», «минералогия», «сайдана»дир. беруний уз даврида тажрибавий билимларни пухта эгаллаган олимлардан булиб, бу унинг табиий-илмий ва фалсафий карашларининг муайян томонларини аникловчи мухим омиллардан …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ix – xii (9 - 12) асрларда араб – мусулмон оламида уйгониш даври"

1403343568_44815.doc ix – xii асрларда араб – мусулмон оламида уйгониш даври режа: 1. араб – мусулмон оламида уйгониш даври. марказий осиёда уйгониш даври хусусиятлари. 2. мухаммад ибн мусо ал-хоразмий, ахмад ал–фаргонийларнинг табиий–илмий ва фалсафий карашлари. 3. абу наср форобийнинг фалсафий карашлари. 4. абу райхон берунийнинг табиий–илмий, фалсафий карашлари. 5. абу али ибн синонинг фалсафий карашлари. 6. абу абдуллох ал-хоразмий, ахмад югнакий ва юсуф хос хожибларнинг ижтимоий–фалсафий карашлари. 7. исмоил журжоний ва махмуд чогминийларнинг табиий–илмий карашлари. 1. араб халифалигида viii аср охири ix аср бошларида халифаликнинг маркази–богдод, дамашк шахарларида маданият кучайиб борди: хиндча, юнонча, форсчадан илмий, сиёсий, бадиий асарларнинг таржималари купайди, маданий алокала...

DOC format, 88.5 KB. To download "ix – xii (9 - 12) асрларда араб – мусулмон оламида уйгониш даври", click the Telegram button on the left.