шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар (а. н. фаробий , а. р. беруний, а. а. ибин сино)

DOC 93,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1663831954.doc шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар режа: 1. урта осиё мутафаккирлари ахлок хакида. 2. абу наср фаробийнинг асарларида ахлокий карашлари. 3. а. р. берунийнинг таълим-тарбия шаклланишига оид карашлари. 4. а. а. ибн синонинг таълим-тарбия ва ахлокка оид фикрлари. 5. х у л о с а. жахон цивилизацияси ривожланишига салмокли хисса кушган шарк алломалари бир катор фанлар, жумладан педагогиканинг хам куп томонларини, хам чукур асосли ишлаб чиккан. уларнинг умум педагогик урганиши катта кизикиш уйготадилар. бу гоялар тарихнинг шундай даврида яратилган эдики, куп фанлар катори педагогика фани хам фалсафа кобигидан ажралиб чикмаган эди. шарк мутафаккирларининг таълим-тарбияга доир гояларии куйидаги асарларда купамиз: (iх – хii аср) 1. имом исмоил бухорий – «жомеъ-ас сахих», «ал-адаб-ал-муфрат» 2. ат- термузий «сунан», «памгамбарнинг ахлок ва одобларга оид китоб». 3. фаробий «донолик жавохири», «фозил шахар ахли», «бахт саодатга эришиш хакида трактат». 4. беруний «утмиш авлодлар хотираси», «жавохирларни урганиш учун маълумотлар туплами», …
2
чикади, унинг акл-идроки мехнати билан бир каторда уни ижтимоий жихатдан фаол килиб куяди. фаробий комил инсон тушунчасини куйидагича талкин этади: илмий билимларни эгаллаш ва уш билан барча, унинг уктиришига илмий билимлар, гузал хашти харакатлар ва ахлокий фазилатлар билан безатилгани булиши керак. кишининг билимларга булган интилишини эса гуё дарахт мева бергани каби уз билим ва ахлоклари билан жамиятга фойда келтириши лозим. инсон табиатини тахлил этаркан, шу жумладан уни турли томонларини биологик, психоко-физологик, психологик ва ижтимоий-сиёсий жихатларини караб чикади. фаробийнинг фикрича ахлокий тарбиянинг вазифаси хам хар бир шахсда фойдали. гузал хатти-харакатларни шакллантиришдан иборатдир. фаробий узининг асарларида ижобий ва салбий хатти-харакатларга тавсиф беради. кишининг ахлокий хатти-харакати ва характерини мусулмон рухонийлари тугма хусусият деб талкин килдилар, яъни кишининг яхши ёки ёмон, аклли ёки нуксонли, мукаммал ёки норосолиги худодан деб билдилар. фаробий укдирдики, «аклнинг тугмалиги» асло инсон хаётида кандай булса, худди шундайлигича тугилади, деган маънони билдирмайди. инсон – акли мухлук, дейилганда, бунинг маъноси у аклли …
3
тишга олиб борадиган йулдир». таълим тарбияни устоз беради. кишининг характерига караб тарбия «каттик» ва «юмшок» усуллар билан амалга оширилади. тарбиянинг асосий вазифаси шогирдларни (яъни халкни бахтга эришиш йулларини излашга тайёрлашдан иборатдир). бордию тарбияланувчилар фан ва хунар урганишга мойиллик билдирсалар, уларга нисбатан «юмшок» усул кулланилади, аксинча, мободо улар узбошимча ва итоатсиз булсалар, уларга нисбатан кулланиши мумкин. айни чокда фаробий шу нарсадан каттик огохлантирадики, тарбиянинг ана шу системасини суистеъмол килиш кунгилсиз окибатларга олиб келиш мумкин. фаол акл рахномалик килувчи инсоннинг ижодий фаолияти, фаробийнинг фикрича-ахлок ва сиёсат борасида ривож топиш шартидир у соддалик билан билимли хоким ва амр-фармон берувчи киши ёрдамида саховатли давлатда кишилар табиатан эришмокчи булган камолотни кулга киритишлари мумкин, деб ишонар эди. фаробийнинг «фозил ахли» асарида шахарнинг хар бир фукароси юксак даражада тарбияланган ва илмга эга булганлигини курсатиб бундай муваффакият жамиятнинг ривожланишига олиб келишини исботлайди. у узининг утопик асарлари оркали барча жамият ахлини илмли булишига чакиради. асрдаги асосий гоялардан бири фаробий …
4
ий киёфаси унинг олдига куйилган вазифаларига мос булмоги учун у юксак ахлокли, билим-маърифатли булиши лозим. мутафаккир инсон хатти-харакатининг ахлокий сабаблари ва мотивлари асосларини инсоннинг узидан кидирган, узидан олдин утган олимлар каби шахснинг табиатидан келтириб чикарган. «одам-дейди беруний – табиатни жихатидан бир-бирига зид аъзолар кушилмасидан таркиб топган мураккаб танага эга...» ва шу боисдан «унинг холати уз характерига кура хилма-хил ва турли-туман булади». беруйнинг даъвосига, хамма одамлар уз киёфаси жихатидан бир-бирига ухшайди, аммо айни чокда улар бир-биридан фарк килиб туради. (бц тафовут) беруйний уз асарларида огир нуксонлар-зикналик, ёлгончилик, мунофиклик, хушомадликни, айникса кишиларнинг уз билимларига, кобилиятларига ва ахлокий хислатларига мувофик булмаган юксак мавкени эгаллашга интилишларини каттик коралайди. мутафаккир узининг машхур «утган авлодлар обидалари» асарида узи яшаган мухитга, яъни кишилар уртасида бир-бирига душманлик ва узаро нафратни келтириб чикарувчи пул ва бойлик инсон кадр-кимматини белгиловчи асосий улчов булган мухитга узининг салбий муносабатини яширмайди. у ана шу нуксонларга карши чикиб, уларни фош этар экан, х асрда …
5
урмат билан карайди. айни чокда у хиндистонликларнинг айрим куз билан караш туйгуларини каттик коралайдики, бундай кишилар назарида «ерлар уларнинг нурлари, кишилар – факат уларнинг халки номояндалари, подшолар – факат уларнинг хокимлари, дин-факат уларнингдини, факат уларда боргина фандир... улар ер юзида уз мамлакатларидан бошка мамлакатларнинг, уз халкларидан бошка кишиларнинг борлигини хаёлга хам келтирмайдилар». хиндлар муайян кисмининг бошка хаклларни камситишларини коралаб, беруний халклар уртасида «нифок ва низолар» булмаслиги керак, буларни «хаклларнинг» узлари, биртараф этишлари ва томомила йук уилиб юборишлари мумкин, деган уз замонаси учун жуда мухим булган фикрни айтган эди. берунийнинг таълим беришича, мард одам булиш-факат суздагина эмас, балки амалда хам хакконий булиш демакдир. мутафаккир ошкора килиш уят булган нарсани яшириб утиришнинг хожати йук деб маслахат беради. мард киши хакикат учун курашиб, хеч кандай таъкиб ва хавф-хатарга карамай, ёлгонга карши курашиши лозим. у бундай деган эди: «ёлгондан кечиб, хакикатга амал киладиган кишигина тахсин ва мактовга сазовордир...ахир,» хакикат хатто сизнинг узингизга карши булса …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар (а. н. фаробий , а. р. беруний, а. а. ибин сино)"

1663831954.doc шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар режа: 1. урта осиё мутафаккирлари ахлок хакида. 2. абу наср фаробийнинг асарларида ахлокий карашлари. 3. а. р. берунийнинг таълим-тарбия шаклланишига оид карашлари. 4. а. а. ибн синонинг таълим-тарбия ва ахлокка оид фикрлари. 5. х у л о с а. жахон цивилизацияси ривожланишига салмокли хисса кушган шарк алломалари бир катор фанлар, жумладан педагогиканинг хам куп томонларини, хам чукур асосли ишлаб чиккан. уларнинг умум педагогик урганиши катта кизикиш уйготадилар. бу гоялар тарихнинг шундай даврида яратилган эдики, куп фанлар катори педагогика фани хам фалсафа кобигидан ажралиб чикмаган эди. шарк мутафаккирларининг таълим-тарбияга доир гояларии куйидаги асарларда купамиз: (iх...

Формат DOC, 93,5 КБ. Чтобы скачать "шарк уйгониш даври таълим-тарбия тугрисида фикрлар (а. н. фаробий , а. р. беруний, а. а. ибин сино)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: шарк уйгониш даври таълим-тарби… DOC Бесплатная загрузка Telegram