xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва xx 20 аср бошларида туркистон улкасида таълим-тарбия ва педагогик фикрлар

DOC 136.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403405927_45702.doc 1-мавзу: педагогика тарихи фани ўқув предмети сифатида кириш xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва xx 20 аср бошларида туркистон ўлкасида таълим-тарбия ва педагогик фикрлар режа: 1. марказий осиёда xix асрнинг иккинчи ярми ва xx аср бошларида таълим-тарбия ва педагогик фикр. 2. туркистонда чоризм мактаб сиёсатининг бошланиши. рус-тузем мактаблари ва матбуот 3. туркистонда жадидчилик ҳаракати ва таълим-тарбия. марказий осиё заминида темурийлар ҳукмронлиги инқирозга юз тутгандан кейин, бу ўлкани қўлга киритиш учун жаҳоннинг кўпгина мамлакатлари ҳаракат қилдилар. ана шулардан бири чор россияси эди. марказий осиёни россияга қарам қилиш ғояси петр 1 дан бошланиб, унинг вафотидан сўнг екатерина ҳукумати томонидан давом эттирилди. николай ii тахтга ўтиргач, тезлик билан марказий осиёни ўзига бўйсундиришга интилди. россиянинг босқинчилик юриши xix асрнинг иккинчи ярмига тўғри келади. чунки бу даврда собиқ империя ўрнида 3 та хонлик – бухоро амирлиги, хива ҳамда қўқон хонликлари бўлиб, булар ўртасида низо кучайган эди. бундан фойдаланган чор ҳукумати ўзининг ёвуз ниятларини амалга …

и кучайтирди. бу зулм биринчи навбатда маданият, фан, санъат, ижтимоий ва педагогик фикр, турмуш тарзига ҳам ўз таъсирини кўрсатди. халқ ўзининг миллий мероси, қадрияти ва ғуруридан маҳрум бўла бошлади. туркистон генерал губернатори фон кауфман императорга йўллаган бир мактубида марказий осиё халқларининг маданий-ижтимоий тараққиёти уч юз йил орқага суриб юборилганини мақтаниб ёзган эди. инқилобдан олдин масжид ва мадрасалардаги китоблар, ноёб қўлланмалар ёндириб ташланди, бир қисми петербургга олиб кетилди. бундай ҳатти-ҳаракатлардан ғазабланган абдурауф фитрат халққа қарата: «эй улуғ турон, арслонлар ўлкаси! сенга не бўлди? ҳолинг қалайдур! эй темурларнинг, ўғузларнинг оилаларининг шонли болалари! қуллиқ чуқурларига недан тушдинг!» қабилидаги жанговар шиорлари билан хитоб қилганди. ўлкада юз берган бу воқиликлар илғор зиёлиларнинг фаолиятида ҳам ўз ифодасини топди. улар ўлкада чор маъмурлари қўллаган жабр-зулмларига қарамай илм-фан ва маданиятнинг умумий ривожига ўз ҳиссаларини қўшдилар. улар ўзларидан олдин ўтган улуғ мутафаккирларнинг инсонпарварлик, педагогик фикр, ғояларини давом эттирдилар. буни анбар отин, аҳмад дониш, маҳмудхўжа беҳбудий, абдурауф фитрат, фурқат, муқимий, …

шаҳар мактабларида ўқувчилар сони 20-30 тага қишлоқ жойларида эса 10-15 тага етар эди. ўқишга 6 ёшдан қабул қилиниб, ўзлаштиришга қараб 17-18 ёшларигача давом этарди. мактабда аввал «ҳафтияк», кейин «қуръон» ёд олинар, сўнг «чор китоб»га ўтиларди. «чор китоб» 4 бўлимдан иборат бўлиб, 1-бўлим – ҳақ-худонинг номлари тушунтириларди, дин қоидалари, таҳорат, намоз баён этилади, иккинчисида бидон-эътиқодни англаш, учинчи бўлимда каломи наби-ривоятлар баҳс этилган. шунингдек, халқ орасида машҳур шоирларнинг шеър ва ғазаллари ўқитилар эди. одатда, бундай мактабларнинг ўқувчилари бадавлат оилаларнинг болалари бўлар эди. улар ўқишни тамомлаб, олган билимларини савдо-сотиқ ишларида, ҳунармандчилик устахоналарида қўллар эдилар, баъзилари қўшимча таълим олиб, хаттотлик касби билан шуғулланар, баъзилари мадрасага кириб ўқишни давом эттирардилар. олий диний мактаб бўлган мадрасада ўрта асрга оид диний фалсафа ва мусулмон ҳуқуқлари, араб тилининг грамматикаси ва мантиқ илмларидан дарс ўтиларди. унинг ўқув режалари вақт ва шароитга қараб ўзгариб турган. масалан: xv асрнинг 30-40 йилларида самарқанд ва ҳирот мадрасаларида дунёвий билимлар: математика, астрономия, мусиқа каби …

ди. мусулмон мактабларида таълим тизими 5 тоифага бўлинган эди. қуйи мактаб – бу мактабларда ўғил болаларга савод ўргатишган (4 йил). халилхона мактаби – (намоз) ёд олдириб ўргатилган. қорихона - қуръон ёд олинган. мадраса. мактаб интернат – ўрта мадраса. бу мактабда ҳам диний, ҳам дунёвий фанлар ўқитилиб, ўрта маълумот берилган. марказий осиё россия томонидан босиб олингандан кейин мактаб ва мадрасаларда баъзи ўзгаришлар юз берди. мусулмон мактаблари учун босмахонага чоп қилинган дарсликлар пайдо бўлди. қозондан босмахонада нашр қилинган қуръон ва ҳафтияклар, ҳиндистон ва эрондан шоирларнинг литографияда чоп қилинган тўпламлари келтирилди, тошкентнинг ўзида ҳам мактаблар учун дарсликларни литография усулида нашр қилиш йўлга қўйилди. мустамлака маъмурияти машғулотлар ўрта аср тартибида олиб борилаётган мусулмон мактабларининг ишига аралашмас эдилар. аммо мактабларда рус тилини ўқитишни рағбатлантирувчи чоралар кўришга ҳам ҳаракат қилинарди. натижада, маҳаллий ёшлар рус тилини ўрганишга кўпроқ эътибор бера бошладилар. xx аср бошларида эса мадрасаларда рус тилини ўқитиш жорий қилинсин, деган кўрсатмага биноан 1913-1917 йилларда баъзи …

оқ берган. умуман олганда туркистон ўлкасида 1905-1906 йилларда 5290 та мактаб бўлиб, уларда 70955 талаба таълим олган. бу даврга келиб маҳаллий фуқаро болаларидан илмли кишилар тайёрлаш мақсадида хева хони сайид муҳаммад раҳимхон баҳодирхони соний – феруз (1844-1910 й.) катта ишларни амалга оширди. бевосита унинг ташаббуси билан 1884 йили ўз саройида мактаб очилиб, бу мактабда рус ўқитувчиси ва мирзо. раҳмонқули қори каби маҳоратли таълим-тарбия усталари ёшларга билим бериш иши билан шуғулландилар. феруз фармонига мувофиқ 1904 йилнинг 10 ноябрида урганчда биринчи янги усул мактаби очилди. унда ҳусайн қўшаев деган туркиядан келган ўқитувчи ёшларга таълим-тарбия бера бошлади. ҳусайн қўшаев 1906-1907 ўқув йилида хонликдаги илғор маърифатпарвар кишиларнинг истакларини ҳисобга олиб, урганчда қизлар мактабини ҳам ташкил этди. феруз унга ҳомийлик қилиб, хазина ҳисобидан мактаб учун алоҳида маблағ ажратиб берди. феруз ҳомийлигидаги бу мактабда ҳусайн қўшаевнинг турмуш ўртоғи комила қўшаева қизларга билим бера бошлади. 1909 йилга келиб феруз қули остидаги мадрасалар сони 130 тага етиб, ундаги …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва xx 20 аср бошларида туркистон улкасида таълим-тарбия ва педагогик фикрлар"

1403405927_45702.doc 1-мавзу: педагогика тарихи фани ўқув предмети сифатида кириш xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва xx 20 аср бошларида туркистон ўлкасида таълим-тарбия ва педагогик фикрлар режа: 1. марказий осиёда xix асрнинг иккинчи ярми ва xx аср бошларида таълим-тарбия ва педагогик фикр. 2. туркистонда чоризм мактаб сиёсатининг бошланиши. рус-тузем мактаблари ва матбуот 3. туркистонда жадидчилик ҳаракати ва таълим-тарбия. марказий осиё заминида темурийлар ҳукмронлиги инқирозга юз тутгандан кейин, бу ўлкани қўлга киритиш учун жаҳоннинг кўпгина мамлакатлари ҳаракат қилдилар. ана шулардан бири чор россияси эди. марказий осиёни россияга қарам қилиш ғояси петр 1 дан бошланиб, унинг вафотидан сўнг екатерина ҳукумати томонидан давом эттирилди. николай ii тахтга ўтиргач, тезлик билан марказий ос...

DOC format, 136.0 KB. To download "xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва xx 20 аср бошларида туркистон улкасида таълим-тарбия ва педагогик фикрлар", click the Telegram button on the left.

Tags: xix 19 асрнинг иккинчи ярими ва… DOC Free download Telegram