xix (19) аср охири xx (20) аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи

DOC 49,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1403343312_44805.doc xix аср охири xx аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи режа: 1. xix аср охири ва xx аср бошларида марказий осиёда маънавий хаётнинг юксалиши. 2. ахмад дониш, фуркат, мукимийларнинг ижтимоий-фалсафий карашлари. 3. сатторхон, мукимий, фуркатнинг маърифатпарварлик гоялари. 4. жадидчилик фалсафаси намоёндалари бехбудий, абдулла авлонийларнинг карашлари. 1. xix аср ижтимоий-фалсафий фикрлари хакида гап борганда совет давридаги мавжуд илмий адабиётларда «демократик-маърифатпарварлар» ибораси фуркат, мукимий, аваз утар угли, завкий ва бошкаларга нисбатан бериб айтилади. бу ибора марксизмнинг синфий кураш тугрисидаги назарияси асосида ва совет мафкурасининг таъсири ва таъзийки билан вужудга келган. гуё бир жамият ичида хокимиятни халкка олиб бериш учун курашувчилар булган. ¢арбий оврупа ва россия вокелигига кур-курона эргашиш хам шундай нуктаи назарларни тугдирди. хозир хам шу нуктаи назарни химоя килувчилар топилади. аммо шуни таъкидлаш жоизки, xix аср иккинчи ярм ива хх аср бошларида ижтимоий фикрда маърифатпарварлик гоялари кенг таркалди. бу гояларни марказий осиё, жумладан узбекистон мутафаккирлари ислом акидалари, маънавияти доирасида …
2
н булди ва уз даврининг илгор мутафаккири даражасига кутарилди. а.донишнинг ижтимоий-фалсафий карашлари «наводир-ул вакое» ва «бухоро амирларининг тарихи» асарларида уз ифодасини топган. у.у.хайёмнинг олам-абадийлиги хакидаги фикрларига хайрихохлик билдиради. рух жисмга муносабати масаласини хал килиш учун, - дейди у, - рухнинг нималигини ва каерда туришини тушунтириб бериш керак. рухни арши аълода дейиш билан чекланиб булмаслигини айтиб, «рухнинг аршдан ташкаридалигини аклимиз билмайди: умуман айтганда, бу хакда фикр юритиш манн этилади», - дейди у. а.донишнинг фикрича, рух икки куринишга эга: а) соф, мукаддас, илохий рух, у хамма жисмларга уз нурини сочиб туради; б) иккинчи куринишдаги рух «нарсалар дунёсига кирган булиб, нарсалар дунёсида мавжуддир ва улимга махкумдир», яъни у вужудга келиш ва бархам топиш жараёнини бошидан кечириб туради. айни чогда а.дониш «рух жисмда бархаётдир, жисмдан ташкарида бу рух йукдир», дейди. демак, рух жисм ичида булиб, у жисмнинг сиртида булиши мумкин эмас. шу маънода у рухнинг кучиб юриши (таносух) тугрисидаги таълимотга кушилмайди. жаннат ва дузах …
3
ожлантирди. масалан, сатторхон «жамият тараккиётининг асосини илм-фан, маърифат ташкил килади, маърифат жамият фаровон яшаши гаровидир... билим хакикатни ёлгондан ажрата билиш воситасидир», - деб хисоблади. у бошка халклар билан дустона алока урнатиш, уларнинг тажрибасини урганиш ва ибрат олиш оркали тараккиётга эришиш мумкин, бусиз тараккиёт йукдир, - деди. сатторхон узининг «россия истилосига кадар кукон хонлигининг ички ахволи хакида кискача очерк» асарида хонлик тузумини узбошимчаликда, конунсизлик ва порахурликда, мамлакат фаровонлиги, илм-фан ривожи хакида хеч кандай гамхурлик килмасликда айблади. унинг курсатишича, мамлакат кулгили даражада колок булса-да, хон, бек ва хокимлар уз маишатини кузлаганлар, уз хукмронликларини ошириш ва бойитиш билан овора булганлар. сатторхон мактаб ва мадрасаларда дунёвий фанларни хам укитиш керак деб хисоблади. мукимий, фуркат, завкий, а.утар угли хам ижтимоий тараккиёт жамият аъзоларининг замонавий билимларни эгаллашларига боглик, деб билдилар. фуркатнинг фикрича, нодонлик жамият учун, инсон учун хакикий офатдир, фан эса кишига йул курсатувчи, теварак атрофдаги дунё хакида билим берувчи чирокдир. кунгулларнинг сурури илмдандур. курар кузларнинг …
4
шароитда ривожлантирадилар. урни келгандан, шуни айтиш керакки, навоийнинг бу гояларини хозиргача хаёлпарастлик, диний-идеалистик караш деб изохланади. бизнинг фикримизча, навоийнинг одил подшох тугрисидаги концепциясининг фалсафий жихатларини тушунмаслик, яъни унинг тарихий шахсларнинг жамият тараккиётидаги ролига катта бахо берганлигининг ахамиятини тушунмаслик ва «одил подшох» тушунчаси аслида инсон омили тушунчасига якинлигини англамаслик натижасидир. аслида факат давлат бошлигигина эмас, балки давлат муассасаларида ишловчи хар бир шахс адолатли, инсоф-диёнатли, халкпарвар, фидоий булган такдирдагина давлат кудратли, бообру булади, жамият эса равнак топади. маърифатпарварлар жамиятнинг ижтимоий тузилиши ва унинг тараккиётга таъсирини аста-секин тушуна бошлаган эдилар. 4. жадидизм xx аср бошларида марказий осиёдаги миллий-озодлик харакати мафкураси ва амалиётидаги йуналишлардан биридир: у махаллий зиёлиларнинг орзу-умидларида, кейинчалик сиёсий, фалсафий, эстетик ва бошка карашларини ифодаланди, янгича таълим олиш, давлатни демократик бошкариш, иш юритишда узбек тилини кенг куллаш, банк тизимини ислох килиш миллий узига хосликни мустахкамлаш ва хакозолар учун курашдилар. халкимизнинг зукко фарзандлари махмудхужа бехбудий, мунаввар кори, абдурауф фитрат, абдулла авлоний, чулпон, усмон …
5
xix (19) аср охири xx (20) аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xix (19) аср охири xx (20) аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи" haqida

1403343312_44805.doc xix аср охири xx аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи режа: 1. xix аср охири ва xx аср бошларида марказий осиёда маънавий хаётнинг юксалиши. 2. ахмад дониш, фуркат, мукимийларнинг ижтимоий-фалсафий карашлари. 3. сатторхон, мукимий, фуркатнинг маърифатпарварлик гоялари. 4. жадидчилик фалсафаси намоёндалари бехбудий, абдулла авлонийларнинг карашлари. 1. xix аср ижтимоий-фалсафий фикрлари хакида гап борганда совет давридаги мавжуд илмий адабиётларда «демократик-маърифатпарварлар» ибораси фуркат, мукимий, аваз утар угли, завкий ва бошкаларга нисбатан бериб айтилади. бу ибора марксизмнинг синфий кураш тугрисидаги назарияси асосида ва совет мафкурасининг таъсири ва таъзийки билан вужудга келган. гуё бир жамият ичида хокимиятни халкка олиб бериш учун...

DOC format, 49,0 KB. "xix (19) аср охири xx (20) аср бошларида марказий осиёда ижтимоий-фалсафий фикрлар ривожи"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xix (19) аср охири xx (20) аср … DOC Bepul yuklash Telegram