урта осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнииг фалсафий масалалари лозим

DOC 52,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1403341957_44746.doc урта осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнииг фалсафий масалалари лозим режа: 1. мусо хоразмий ва ахмад фаргонийнинг табиий-илмий карашларида фалсафий масалалap. 2. беруний ва улугбекнинг табиий-илмий карашларида фалсафий масалалар. 1 - масала. урта осиёда xiii- xii асрларда табиий-илмий ва фалсафий билимлар гоят ривожланган ва бутун бу улкада, якин ва урта шарк мамлакатларида кенг таркалган. бу даврда фан, маънавий маданият, маърифат ва ижтимоий-фалсафий тафаккур майдонига улуг олимлар мусо хоразмий, ахмад фаргоний, беруний, фаробий, ибн сино, кейинрок xiv-xv асрларда улугбек, навоий чикканлар. булардан 4 нафари- мусо хоразмий, фаргоний, беруний, улугбек асосан табиий-илмий билимлар билан шугулланган; шу сохада куплаб илмий асарлар ёзганлар; шогирдлар, издошлар тайёрлаганлар. колганлари ижтимоий, гуманитар, тарихий, ахлокка хос масалалар билан шугулланганлар. аббосийлар хукмронлиги даврида багдод, дамашк, хоразм, марв ва х.кларда табиатшунос олимларнинг бутун бир авлоди самарали ижод килган. уша вактларда "байт ал-хикма"- донишмандлар уйи-маъмун академияси каби илм масканлари фаолият курсатган. энди бу академия хивада тикланди. 780- 850 йилларда яшаган, …
2
таржима килинган. бу китоб бутун дунёга таркалган. хоразмий табиий жараёнларни урганишда хисоблаш усулини топган, coнлap иисбатипи аниклашнинг ташаббускори булган. у оддий тенгламаларнинг осон ечимлари йулларини, сатхлар сиртини улчашнинг жузъий усулларини топган. хоразмий кашф этган алгоритм математик мантикнинг мухим тушунчасидир. маълумки, хар хил илмий, шу жумладан фалсафий тушунчаларнинг вужудга келиши мураккаб жараёндир. жонли мушохада натижасида зарурий жихатни ажратиб олиш, микдорлар орасидаги мураккаб нисбатнинг мухим хусусиятини аниклаш ва уларни умумлаштиришда юзага келган "алгоритм" тушунчаси узининг ички мантикига мувофик ривожланган. умумий алгоритмларни хусусийларидан хисоблаб чикариш усули ханузгача эволюцион тарзда ривожланмокда. алгоритм хисоблаб чикиш конуни сифатида хоразмий номи билан боглик сунгги минг йилликда математика сохасида килинган кашфиётлар хам унинг номи билан богланган. алгоритмнинг кашф этилганлиги хозирги даврда хам умр бокий ахамиятга моликдир. ¥озирги замоннинг икки буюк фани булиб колган кибернетика ва информатикани алгоритмсиз тасаввур этиб булмайди; компютерлар ишини эса алгоритм назариясисиз аклга сигдириб булмайди. хоразмийнинг асарлари xx аср европа математикаси учун гоявий хазина хизматини …
3
саввурлари хоразмий, беруний, улугбекларга ухшаб геоцентрик характерга эга эди; чунки уларнинг билим даражаси ва уларни тадбик этиш доирасининг торлигини такозо этарди. фаргоний осмон экваторини ва куёш эклептикасининг нисбатан аник бурчагини хисоблаб чикди; бу птоломей хисоблаган 23 градус 51 минутдан фаркли равишда 23гр. 35 минутдан иборат. олим куёш ва ой тутилишларини тадкик этиб, уларнинг тутилиши оралигини аниклаган. натижада астрономия булажак вокеаларни олдиндан айтиб берадиган билимлар хакидаги фанга айлана бошлаган. фаргоний ер куррасининг меридионал узунлигини хисоблаб чиккан; у 40м. 800 км.ни ташкил этади; хозирги аник маълумотларга кура бу ракам 40 м.8 км. дир. фаргоний стереографик проекциялар назариясини кашф этган. бу назарияни ундан 1000 й. утгач xviii асрда улуг математик эйлер географик хариталарни тузишга тадбик этган ва "рус империясининг бош харитаси"ни яратишда фойдаланган. фаргонийнинг бу назарияси узгарувчи микдорлар комплексининг сиртини улчашга, ноэвклид геометрияга лобачевский очган сиртда бельтрами-куспи проекциясига космик геодезия ва космографияга асос булган. у нил дарёси тошкинини олдиндан курсатадиган километр асбобини созлаган. …
4
и" асарида бироз содда булса хам табиатни талкин этишда материалистик гояларни олга сурган. диалектикага муайян хисса кушган холда беруний турли хил табиий ходисаларни сабабий алокадорлик тамойили асосида талкин этган; вокеаларни урганишга илмий ёндошиш зарурлиги хакида мухокама юритиб, у илмий хакикат хар хил хурофот ва эхтирослардан холи булиши шартлигини, тарихий вокеаларни акс эттиришга объектив ёндошиш гоят кераклигини кайд этган. унинг йирик асари "¥индистон"да уз замонасида илгор- хисобланган табиий-илмий билимларга ва гояларга катта урин ва ахамият берган. беруний фалсафий карашларининг методологик ахамияти шунда эдики, у материя тухтовсиз узгариб туришини, турли хил шаклларга киришини алохида кайд этарди, моддий буюмларнинг харакати худди уларнинг узи каби абадийдир, деб жуда тугри таъкидларди. бу олим осмоний жисмларнинг харакатларини урганиб, птоломей геоцентрик назариясининг хатоларини очган эди; гелиоцентрик системани химоя киларди; ернинг шарсимонлиги хакидаги гапотезани олга сурган; унинг куёш атрофида айланишини билган. бу гипотезаларни кейинчалик поляк олими коперник тасдиклаган, беруний механикадан, астрономия, географиядан яхши хабардор булганлиги сабабли ер шарининг …
5
зи /асоси/да юзага келади. бу олим оламни талкин этишда атомистикага якинлашган эди. беруний карашларининг киммати яна шунда эдики, у коинотда бошка олам мавжудлиги хакидаги илмий гояни олга сурган; моддаларнинг харакати, улардаги зиддиятлар курашининг натижаси эканлиги, модданинг шакллари узлуксиз узгариб, янгиланиб туришини яхши англаган. у илм-фанни узлуксиз ривожлантиришга, унинг кишилар хаётидаги ролини муттасил оширишга чакирган. у зулм, адолатсизлик, боскинчилик ва шулар каби ёвузликларни кескин коралаган. 1394-1449 йилларда яшаган ва ижод килган, хукмронлик килган улугбек уз номи билан аталган астрономик мактабни ташкил этган. бу мактабга али кушчи, румий, коший бевосита алокадор булганлар. у шох булса хам фан-техника ривожига катта эътибор бериб обсерватория /расадхона/, масжид, мадрасалар курдирган; астрономия, математика, медицина, гуманитар фанларни ривожлантиришга катта эътибор берган. у кун йиллик огир, хатто хавфли мехнат туфайли уз даврида энг мукаммал хисобланган "зижи курагоний", оддий тилда, «улугбек жадвали»ни тузган. у бутун жахонда тан олиниб, гарбий европа тилларига таржима килинган, куп марта нашр этилган. жадвалда олга сурилгаи …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"урта осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнииг фалсафий масалалари лозим" haqida

1403341957_44746.doc урта осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнииг фалсафий масалалари лозим режа: 1. мусо хоразмий ва ахмад фаргонийнинг табиий-илмий карашларида фалсафий масалалap. 2. беруний ва улугбекнинг табиий-илмий карашларида фалсафий масалалар. 1 - масала. урта осиёда xiii- xii асрларда табиий-илмий ва фалсафий билимлар гоят ривожланган ва бутун бу улкада, якин ва урта шарк мамлакатларида кенг таркалган. бу даврда фан, маънавий маданият, маърифат ва ижтимоий-фалсафий тафаккур майдонига улуг олимлар мусо хоразмий, ахмад фаргоний, беруний, фаробий, ибн сино, кейинрок xiv-xv асрларда улугбек, навоий чикканлар. булардан 4 нафари- мусо хоразмий, фаргоний, беруний, улугбек асосан табиий-илмий билимлар билан шугулланган; шу сохада куплаб илмий асарлар ёзганлар; шогирдлар, ...

DOC format, 52,0 KB. "урта осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнииг фалсафий масалалари лозим"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.