мирзо улугбекнинг маънавий дунёси

DOC 50.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1404482654_53928.doc мирзо улугбекнинг маънавий дунёси мирзо улугбекнинг маънавий дунёси инсоният тарихида шундай ажойиб кишилар етишиб чик-канки, уларнинг номи тарих сахифаларида абадий мухрланган. шулардан бири мизо улугбекдир. улугбек уз даврининг маънавий-маърифий ишларини энг юксак чуккига кутаради. у турону туркистон заминига маърифат нурини сочиш, маданиятини тараккий эттириш, ободончилик, маъмурчилик ва ижтимоий тараккиёт йулини танлади. улугбек уз давлатининг нуфузли ва маданий марказлари булмиш бухоро (1417), самарканд (1420) ва кейинчалик гиж-дувонда (1433) мадрасалар курдириб, илмий ва ижтимоий тарак-киётга катта ахамият берди. улугбек курдирган мадрасалар уз даврининг дорулфунунлари хисобланиб, уларда машхур олим-лар илохиёт илмларидан ташкари, риёзат (математика), хандаса (геометрия), илми хайъат (астрономия), тиббиёт (медицина), тарих, жугрофия, илми аруз (поэзия) каби фанлардан дарс беришган. мадрасаларда укиб тахсил курган, олимлар синовдан муваффакиятли утган талабаларга санад (шаходатномалар) берилган. улугбек самарканддаги мадрасасида шаркнинг машхур шоири абдурахмон жомий хам тахсил куриб, укишни тугатган-дан кейин шу мадрасада муддаррислик килган. бухорадаги улугбек мадрасаси дарвозасига куръондан олинган оят - "талабул - илма фаризатун …
2
й-янун би хаззаул мансаби" ("бу мансабга мен тайин этилурман"). шунда мирзо улугбек уни ёнига чакириб, танишади ва имтихон айлайди. нимаики сурасин, маъкул ва макбул жавоб олади. уни козизода румий хузурига олиб боради ва узига хамсабок килади. мадраса очилган куни туксон нафар олимлар йигилишиб, мавлоно хавофийдан "очик дарс" утказишини сурайдилар. хавофий дарсига мирзо улугбек ва козизода румий хам ташриф буюришади. мавлоно хавофий мажастий хакида маъруза укийди. у дарсни илмий жихатдан ута теран баён киладики, унинг маъносини мирзо улугбек ва козизода румийдан булак хеч ким тула фахмлаб ололмайди. улугбек уша куни мавлоно мухаммад хавофонийни етакчи мударрис килиб тайинлади. зайниддин восифийнинг хабар беришича, мирзо улугбек мадрасаси ва хонакохига ун нафар мударрис тайин килинган эканки, уларни танлаш хам шундай ошкоралик, адолат йули билан булган. улуг адиб абдурахмон жомий устози козизода румий хам мадраса мударриси булганликлари юкоридаги фикрни тасдиклайди. мирзо улугбек факат мадрасалар-дорулфунунлар куриш билан чекланиб колмади. у умуман самаркандни обод килишга ва мовароуннахрнинг бошка …
3
о, макбарага кадар гумбазли ёпик айвон курдиртиради. макбара эшигининг тепаси, ён тарафлари, шунингдек, ёпик айвон накшин буёклар билан безатилади. кабрлар атрофтдаги жимжимадор панжара-ларни хам улугбек курлдирган булиб, улар макбараларнинг ички куринишига алохида хусн кушиб турибди. мирзо улугбек даврида амир темур кабри учун каттакон тук яшил нефрит тош йунилиб, унга амир темурнинг авлодлари шажараси уйиб ёзилади. маълумки, шохизинда х1 асрда курила бошланиб, амир темур ва мирзо улугбек замонасида поёнига етказилди. мирзо улугбек хаётида энг катта урин тутган, европада "самарканд академияси" деб шухрат топган, улугбек ва унга хамкор олимлар лабораторияси ва олий махкамаси булган даргох, бу - расадхонадир. у 1424-1429 йилларда куриб битказилди. расадхона уч каватли, гоят хашамдор ва пишик гиштдан ишланган бино булган. мутахассисларнинг фикрича, бино баландлиги 30,4 метр, айланасининг диаметри эса 46,4 м га тенг. расадхона биносининг сирти кошин ва сирли парчинлар билан безатилган. расадхона хоналарига мирзо улугбек узи ва узидан олдин утган олимларнинг астраномия сохасидаги мухим ютукларини турли шакллар, …
4
идан чикиб, бу богларда дам олар, мутолаа килар, илмий мунозара ва давлат кенгашларини утказар эди. мирзо улугбек темурийзодалар ичидан факат фан ва маданият тараккиётига энг куп ва салмокли хисса кушган хукмдордир. у самаркандда биринчи фалакиётшунослик академиясига асос солган сиймо сифатида дунёга ном таратади. бу хакда француз ёзувчиси вольтер (1694-1774) нинг сузларини эсалаймиз: "улугбек самаркандда биринчи академиясига асос солди, ер куррасини улчашни буюрди ва фалакиётшунослик жадвалларни тузишда иштирок этди". улугбекнинг билимдонлиги ва махорати тугрисида гиёсиддин жамшид коший 1417 йили самарканддан отасига ёзган хатида куйидагиларни баён килади: "аллохга ва неъмат-ларига куп шукурлар булсинким, етти иклимнинг фармон-бардори, ислом подшохи донишманд кишидурлар. мен бу нарсани одоб расми юзасидан айтаётганим йук. хакикат шуки, аввало у киши куръони каримни ёд биладур... у киши фан сохасида гоят катта махоратга эришганлар, юлдузшунослик амалларини яхши бажарадилар ва чукур далиллар билан худди керагидек исботлайдилар". улугбек академиясига 1417 йилда дунёнинг турли мамлакатларидан келган олимлар сони 100 дан ортик эди. улугбек колдирган …
5
мирзо улугбекнинг маънавий дунёси - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "мирзо улугбекнинг маънавий дунёси"

1404482654_53928.doc мирзо улугбекнинг маънавий дунёси мирзо улугбекнинг маънавий дунёси инсоният тарихида шундай ажойиб кишилар етишиб чик-канки, уларнинг номи тарих сахифаларида абадий мухрланган. шулардан бири мизо улугбекдир. улугбек уз даврининг маънавий-маърифий ишларини энг юксак чуккига кутаради. у турону туркистон заминига маърифат нурини сочиш, маданиятини тараккий эттириш, ободончилик, маъмурчилик ва ижтимоий тараккиёт йулини танлади. улугбек уз давлатининг нуфузли ва маданий марказлари булмиш бухоро (1417), самарканд (1420) ва кейинчалик гиж-дувонда (1433) мадрасалар курдириб, илмий ва ижтимоий тарак-киётга катта ахамият берди. улугбек курдирган мадрасалар уз даврининг дорулфунунлари хисобланиб, уларда машхур олим-лар илохиёт илмларидан ташкари, риёзат (математика), хандаса (ге...

DOC format, 50.0 KB. To download "мирзо улугбекнинг маънавий дунёси", click the Telegram button on the left.