шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари

DOC 96,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402826601_43040.doc мавзу: шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари www.arxiv.uz шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари режа: 1. шарқ мутафаккирларининг ижтимоий жараёнлар ижтимоий жамоаларга берган баҳоси. 2. шарқ ҳалқларига хос жамоавий хусусиятининг талқини. 3. шарқ ва ғарб мутафаккирларининг инсон эркин ва тафаккур тарзи тўғрисидаги қарашлари таҳлили. шарқ халқларининг ҳаётга бўлган социологик қарашлари моҳияти эътиборига кўра, ғарб социологларнинг ижтимоий ёндошувларидан фарқ қилади. қадимги шарқ кишиси учун ўзингни англаш, маънавий комилликка эришиш, озодлик тушунчаси моддий борлиқдан воз кечиш, ташқи дунё ташвишларини инкор этиш, ўзликда сокинлик топишга интилиш ҳаракатларидан иборат. шарқ кишиси учун индивидуализм ҳамиша ҳалокат, жамоада уйғунлашув эса сокинлик ва бехавотирлик омили бўлиб келган. жамоавий хавсизликни таъминлаш эҳтиёжи шарқда жуда қадимги давлардаёқ давлатчилик тизимларида таркиб топтирди. шунингдек, шарқда иқтисодий мураккабликлар, об-ҳаво, сув муамоларининг кескинлиги, қишлоқ хужалигимаҳсулотларининг фақат суғориш воситасидаетиштирилиши, уларни сақлаш масалалари муаян марказлашган идора тизимларни таркиб топтириш ҳамда эрамиздан олдинги iii минг йилликларнинг ўрталаридан бошлаб миср, хиндистон, месопатония, хитойда давлатчиликнинг мустаҳкам анъанавий юзага келишига сабаб бўлади. …

биринчи маҳсулини олиш, бирон бино қурилишида илк тош ёки ғиштни рамзий барака, қувват берувчи илоҳий куч сифатида подшоҳ томонидан қўйилиши, фарзантларга исм қўйишда подшоҳга мурожат этиш одатларининг илдизлари хукмдорларни худо билан айнан бир хил воқелик, деб англашдан туғилгандир. инсоният тарихида илк дафъа худо даражасида эмас, алоҳида, етук шахслар сифатида гомер, мусо, конфуция, зардўшт, будда сингари шахслар тарих саҳнасига чиқдилар. зардўштлик динининг асоси бўлган “авесто” эрамиздан олинги vii асир яратилган бўлиб, авесто сўзи "упаста", яъне қонун-қойдалар, меъёрий асослар маъносини англатади. "авесто"ни зардушт спитамалик пуришаст ўғли яратган ва ҳозир биз яшаётган худудда якка худоликка асос солган. у ахура маздани табиатни яратувчи ва юошқарувчиси сифатида талқин этади. ахура мазда "олий даҳоли ҳукмдор" деган маънони англатиб, одамларни ёзув кучларга, ижтимоий аҳлоқий иллатларга қаршикурашишга чорлаган. ахура мазда жамият кучларинифаолликка ундовчи куч сифатида ижтимоий-маънавий тараққиётдададил қуйилган қадам бўлди. зеро, иймон-эътиқотли инсон ҳамиша эзгулик учун курашчан бўлиши лозим . авесто асарида ифодаланган монотеистик диний-фалсафий категориялар ва тушунчалар, …

и асос қилиб олган хиристианлик,кейинчалик эса ислом динларига эътиқот қила бошлади. дарҳақиқат, инсоният табиатан курашга, доимий можароларга эмас, сабр-тоқатга, итоат ва ҳамкорликка,тинчликка мойилдир. шарқ социологияси мактабида хитой мутафаккирларининг ижтимоий қарашлари алоҳида урин тутади. эрамиздан олдинги цинь ва хан даврларда зитойда кули марказлашган империялар таркиб топди. бу давр учун характерли хол шундан иборат, империягача бўлган даврда амал қилган "ихтилофдаги ҳукмдорлар" тарқоқ мафкураларининг хитой буюк давлат даражасида юксалилишига хизмат қилувчи янги миллий ғоя билан бирлашуви, яъни осмон образининг илоҳий рамз сифатидақабул қилиниши бўлди. бинобарин, диний мутаассиблар ва космология ғоялари хитой хукмдорларини азалдан осмоний хукмдор мавқеига юксалиш орзулари йўлида хизмат қилиб келар эди. хитой ва бутун шарқ мамлакатларига хос бўлган рамзлар илоҳийлигига ишониш эса космология ғоясининг қабул қилинишига туртки бўлди. бу расмий мафкуранинг моҳияти табиат ва жамият жараёнларига осмон феъл-атворидан келиб чиққан ҳолда ёндошиш ва баҳо беришга интилишдан иборатдир. осмоний табиат даставвал осмон фарзанди императорга хос бўлиб, у жамиятда кечувчи зиддиятлар, муаммолар ортиқча …

"инсон давлат учун нима" деган саволга жавоб излар эди. инсон жамиятда фақат ўз қобилиятига таяниб, қачон ундан фойдаланишлари муддатини кутиб яшашга маҳкум этилган эди. шу боисдан ҳам хитойда давлат жаъмики жараёнларни бошқарувчи куч сифатида жамиятда ҳар хил индивиднинг ижтимоий мавқеини ҳам белгилаб борувчи омил вазифасини ўтар эди. кофуция осмоний ғоя назариясини социологик тадқиқ этган ҳолда маърифий бўёқлар билан янада ривожлантирди. унинг нуқтаи назарига кўра, жамиятни мустаҳкам муносабатлар тизимига эга бўлган оилага ухшатиш мумкин. у одамлар ўртасидаги муносабатлар тизимини беш куринишга ажратади. улар қуйидагилар: 1) ота ва фарзант; 2) эр ва хотин; 3) ака-укалар; 4) турли оилалар ва ниҳоят, 5) ҳукмдор ва фуқаролараро муносабатлар. инсон, конфуций фикрига кўра, нима ҳаёлига келса шуни қилишга эмас, балки жамият томонидан белгилаб қўйилган, ижтимоий табақа моҳиятидан келиб чиқувчи мажбуриятларни бажаришга масъулдир. конфуция жамиятни бошқарув масаласида шундай деган эди: “агар мен ҳукумдорлардан бирортаси жамиятни бошқарув ишига жалб этгудек бўлса, 12 ойда ишда ижобий ўзгаришлар ясаган ва …

, келишув бўлишини, зиддиятлар асло йўл қўймаслик зарурлигини уқтиради. конфуций ҳам ижтимоий тарақиёт давлатлараро ва табақалараро консенсус-якдиллик, ҳамфикрлилик амалда ошгандагина юз беришга қатъий ишонади. қадимги шарқ фалсафаси, унинг теологик асослари қадимги мовароуннаҳр худудида яшовчи ҳалқларнинг ижтимоий жараёнларга муносабатлари ва фикрлаш тарзига бевосита ўз таъсирини кўрсатган. хусусан, ўзбек ҳалқи ва унинг бой маънавиятининг шаклланишига ислом динининг кириб келиши ва унинг ҳалқ томонидан қабул қилиниши ўзига хос ходиса бўлди, деб ҳисоблаш мумкин. шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, ўзбек ҳалқи ислом динига ўз миллий хусусиятлари, урф-одатлар, турмуш тарзи, анъаналари билан кириб келди. бу эса қабул қилинган ислом теологияси назариясига тегишли аниқликлар ва тадрижий ўзгартиришлар киритилиши тақозо эта бошлади. мовароуннаҳр жамоатчилик фикри тарихини ўрганишда абу мансур ал-мотуридийнинг ўрни беқиёсдир. суннийлик асосида исломдаги катта йўналишни ташкил этувчи мотуридия мактабининг асосчиси абу мансур ал-мотуридий асарларига нафақат диншунослик, балки жамият, жамоа, ижтимоий жараёнлар ва хусусан шахс ҳақидаги таълимот сифатида ёндошиш, уларни мовороуннаҳр халқлари ҳаёт тарзи, менталитетига мувофиқ келувчи, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари"

1402826601_43040.doc мавзу: шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари www.arxiv.uz шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари режа: 1. шарқ мутафаккирларининг ижтимоий жараёнлар ижтимоий жамоаларга берган баҳоси. 2. шарқ ҳалқларига хос жамоавий хусусиятининг талқини. 3. шарқ ва ғарб мутафаккирларининг инсон эркин ва тафаккур тарзи тўғрисидаги қарашлари таҳлили. шарқ халқларининг ҳаётга бўлган социологик қарашлари моҳияти эътиборига кўра, ғарб социологларнинг ижтимоий ёндошувларидан фарқ қилади. қадимги шарқ кишиси учун ўзингни англаш, маънавий комилликка эришиш, озодлик тушунчаси моддий борлиқдан воз кечиш, ташқи дунё ташвишларини инкор этиш, ўзликда сокинлик топишга интилиш ҳаракатларидан иборат. шарқ кишиси учун индивидуализм ҳамиша ҳалокат, жамоада уйғунлашув эса сокинлик ва бехавоти...

Формат DOC, 96,0 КБ. Чтобы скачать "шарқ мутафаккирларнинг социологик қарашлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: шарқ мутафаккирларнинг социолог… DOC Бесплатная загрузка Telegram