viii-xi asrlarda markaziy osiyodagi ilm-fan rivoji

DOC 52.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664132971.doc viii-xi asrlarda markaziy osiyodagi ilm-fan rivoji reja: 1. viii asr o`rtalarida markaziy osiyod islom dinining joriy etilishi. 2. somoniylar davrida ilm fan taraqqiyoti va uning ahamiyati. 3. viii-xi asarlarda markaziy osiyodagi mutafakkirlar va ularning faoliyati. 704 yil xurosonga qutayba ibn muslim tayinlanib, unga topshirilgan vazifa movaraunnaxrni mutloq bosib olish edi. qutayba shu topshiriqni o`ta zolimlik bilan amalga oshiradi. ammo bu viloyatlarni mutloq bo`ysindirish uchun yana bir necha o`n yilliklar kerak bo`ldi, ba`zi joylarni qayta-qayta bosib olishga to`g`ri kelardi. arablar faqatgina yerli axolining turli tabaqalari, turli viloyatlar orasida nizolar chiqarib, viii asr o`rtalariga kelib markaziy osiyo aholisining qisman tinchita oldi. islom dinini markaziy osiyoda joriy etish xam osonlik bilan bo`lmadi. arablar ne-ne xiylalar ko`rsatmasinlar, holi imkoni boricha zardo`shtiylikka qayta berdi. xuroson va movaraunnahrning erksevar aholisi xatto bir asrdan keyin ham arablar hukmronligiga, og`ir soliqlarga, ayniqsa inson huquqining paymol etilishiga ko`nika olmadilar. muqanna kabi vatanparvarlar boshliq ko`plab qo`zg`olonlar dunyoning yarmini egallagan …

xos ziddiyaitlar shunday qudratli davlatni xam zaiflashtiradi. xali u xali bu viloyatda ko`tarilgan va shafqatsizlik bilan bostirilgan qo`zg`olonlar, feodallarning o`zboshimchaligi davlatni kuchsizlantiradi. xusayn ibn ali markaziy raxbarligidagi karmatlar xarakati ham xuddi shu davrda x asrning boshlarida ro`y berdi va qon to`kishlar bilan bostirildi. ammo karmatlar ba`dati xalq orasida uzoq vaqt yashadi, xatto ovro`pa mamlakatlari, ayniqsa, fransiyada (albigoylar) keng tarqaldi. ix-x asrlarda movaraunnahr rivojlangan qishloq xo`jaligi, ichki va tashqi savdo, xunarmandchilik yuksak taraqqiy etgan, iqtisodiy jihatdan yaqin va markaziy sharqdagi ilg`or mamlakat edi. bu davrda somoniylar davlatining poytaxti bo`lgan buxoro markaziy osiyoning siyosiy va madaniy markaziga aylangan mahalda ko`plab maktab, kutubxona, madrasalar tashkil etilgan, binolar, saroylar va istehkomlar qurilgan edi. buxoroda samoniylar davrida markaziy osiyoning eng obod, go`zal shahriga aylangan edi. somoniylar ilm-fan, adabiyot, san`at, umuman madniyatning taraqqiyotiga katta ahamiyat berganlar. ular saroyga olim, shoir, bastakor, muhandis kabilarni jalb etganlar. bu davrda aholining tili sug`di, tojik va turkiy bo`lsada, arab tili …

a abu shukur balxiy, firdavsiy ijodi ham xuddi somoniylar davri an`analari asosida shakllandi. “shohnoma”ni boshlagan shoir daqiqiy bo`lib ancha yosh vaqtda ziyofatda o`ldirilgan. shoirdan ming bayt dostonning boshlang`ich qismi qolgan. somoniylar davrida ayniqsa ilm-fan rivoji yuksak cho`qqilarga ko`tariladi. bir tomondan xududning tarixiy sharoiti bunga imkon to`g`dirsa, ikkinchi tomondan islom falsafasidagi kuchli ratsionalistik va materialistik elementlar qadigi dunyo g`oyaviy boyliklarini o`zlashtirishni osonlashtiradi va tabiiy fanlarning taraqqiyotiga yordam beradi. xozirgi zamon fanlari asosini yaratgan buyuk olimlar muhammad muso al-xorazmiy, ahmad farg`oniy, abi nasr farobiy, beruniy, abu ali ibn isnolar samoniylar davrining mahsulidir. xalifa ma`mun ibn xorun ar rashid bekorga bir guruh osiyolik olimlar – xorazmiy marvlik abu mansur, farg`onalik ahmad ibn muhammad, ibn kasir, marvlik ahmad ibn abdulloh marvaruddlik xolid ibn abdumalik kabilarni bog`dodga olib ketgan emas. bu olimlar ma`mun tomonidan bog`dodda tashkil etilgan “bayt-l hikma”ning asosini tashkil etdilar va ash shammasiya va damashq yaqinidagi qaysiyun tog`idagi abservatoriyalarda ilmiy kuzatuvlar olib bordilar. …

di: qutayba buxoroni egallagach aholiga qz uylari va yerlarini yarmini arablarga berishni buyuradi. “buxoroda bir havli bor ediki, kashkashon der edilar... qutayba uylar, asbob-anjomlarni taqsim qilib berishni qistay bergach, ular uy joylari va asbob-anjomlarini butunlay arablarga qoldirib o`zlari uchun shahar tashqarisida yetti yuzta ko`shk bino qildilar... har biri o`z ko`shki atrofiga xizmatkorlari va qziga qarashli odamlari uchun uylar qurdi va bir kishi o`z kushkining oldiga bog` va tekis maydon qildi va ular ana shu ko`shklarga ko`chib keldilar. u ko`shklar xozirda vayron bo`lib, ko`proq qismi shaharga qo`shilib ketgan, u joyda faqat ikki uchta ko`shk saqlanib qolgan va ularni “ko`shki mug`on” deydilar. chunki bu joyda otashparast (mug`)lar turganlar. bu viloyatda otashparastlarning ibodatxonalari ko`p bo`lgan. somoniylar din sohasida xamma dinlarga erkinlik berish siyosatini olib borganlar, xatto saroyda suniy, gila, zardo`shtiylik, isaviya dinlariga diniy masalada odamlarni tatbiq etish bo`lmagan, aksincha, mutloq fikr erkinligi xukm surgan. bunday siyosat mamlakatda ilm-fan, uning amaliy va nazariy turlari, …

oniy, xabash al-xosib va boshqalar matematikaning tarli sohalari, astranomiya, geografiya fanlari katta yutuhlarga erishdilar. uchinchi asr – farobiy tabiatshunos, musiqashunos, faylasuf, jamiyatshunos, umuman qomusiy olim. qadimiy yunoniston olimlari merosini ijodiy o`zlashtirishning oliy cho`qqisi ix-x asrlarda markaziy osiyo mutafakkiri “al muallimiy soniy” deb nom taratgan farobiy ijodi bo`ldi. “farobiyning ijtimoiy-falsafiy qarashlari faqat antik falsafasi ta`siri ostidagina emas, balki markaziy osiyo, eron, xindiston va yaqin sharqning madaniy an`analari va o`sha davrda markaziy osiyoda rivojlangan ilg`or ilmiy tafakkur asosida shakllandi. uning asarlari sharq va g`arb olimlarini xaligacha bilim doirasi kengligi bilan xayratga solib kelmoqda. olim aristotel ta`minotining ratsional tomonlarini shunchalik rivoj ettirdiki, hayot ekanidayoq “ikkinchi aristotel” degan faxriy nomga ega bo`ldi. faylasufning ijtimoiy qarashlari, borliq abadiyligi haqidagi ta`limotlari ispaniya orqali ovro`paga o`tib o`yg`onish davri gumanizmi va undan keyingi materialistik falsafiy oqimlarning shakllanishiga ta`sir etdi. olimning xii asrda lotin tiliga tarjima qilingan asarlari keyinchalik rojer bekon kabi beruniy tarix, astranomiya, geodeziya o`z davri uchun …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "viii-xi asrlarda markaziy osiyodagi ilm-fan rivoji"

1664132971.doc viii-xi asrlarda markaziy osiyodagi ilm-fan rivoji reja: 1. viii asr o`rtalarida markaziy osiyod islom dinining joriy etilishi. 2. somoniylar davrida ilm fan taraqqiyoti va uning ahamiyati. 3. viii-xi asarlarda markaziy osiyodagi mutafakkirlar va ularning faoliyati. 704 yil xurosonga qutayba ibn muslim tayinlanib, unga topshirilgan vazifa movaraunnaxrni mutloq bosib olish edi. qutayba shu topshiriqni o`ta zolimlik bilan amalga oshiradi. ammo bu viloyatlarni mutloq bo`ysindirish uchun yana bir necha o`n yilliklar kerak bo`ldi, ba`zi joylarni qayta-qayta bosib olishga to`g`ri kelardi. arablar faqatgina yerli axolining turli tabaqalari, turli viloyatlar orasida nizolar chiqarib, viii asr o`rtalariga kelib markaziy osiyo aholisining qisman tinchita oldi. islom dinini markaziy os...

DOC format, 52.0 KB. To download "viii-xi asrlarda markaziy osiyodagi ilm-fan rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: viii-xi asrlarda markaziy osiyo… DOC Free download Telegram