xalifalikda madaniyatning shakllanishi

DOC 61.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664132274.doc xalifalikda madaniyatning shakllanishi reja: 1. arab madaniyatining tashkil topishining o`ziga xos xususiyatlari. âfors-islomâ uyushmasi. 2. âbayt-ul-hikma (ma`mun akademiyasining)ning tashkil topishi va uning tarixiy ahamiyati. 3. âixvon us-safoâ ta`limotining paydo bo`lishi va uning ilm-fan rivojiga ta`siri. arablarning ijtimoiy-madaniy taraqqiyoti vii asr boshlarida arab qabilalarining birlashishi va umumlashuviga olib keldi. islom dini, bu birlashuvni mafkuraviy tasdiqlovchi, oqlovchi bo`ldi: xamma uchun bab baravar prinsiplar, millatlarning etnik kelib chiqishiga qaramay, din oldida xammaning huquq tengligi arablar oldida katta imkoniyatlar to`g`dirdi. natijada islom bayrog`i ostida birlashgan arab qabilalarining bosqinchilik siyosatini amalga oshirishga qodir vaziyat yuzaga keldi. rasulullohdan keyin chahoriyorlari abubakr, umar usmon alilar birin ketin xalifa bo`ldilar va zabt etish, islom dinini tarqatish siyosatini davom ettirdilar. arablar xayratomuz tezlikda afrikaning shimoliy qismini, markaziy osiyo, zakavkaz o`lkalarini, g`arbda priney yarim orollarini zabt etdilar. xitoy chegaralaridan ispaniyagacha bo`lgan yerlarda, o`sha vaqtlarda ma`lum bo`lgan oykumenalar (yer kurrasining inson yashaydigan joylari) yarmini birlashtirgan xalifalik davlatini tuzdilar. arablar vizantiyaga …

a, to`quvchilik sanoatida qator yangiliklar kashf etidi. qog`oz, sopol va shisha buyumlar ishlab chiqarish yo`lga qo`yildi, madanlar qazib olish va qayta ishlash taraqqiy ettirildi. qishloq xo`jaligi sohasida xalifalikdagi rivojlangan mamlakatlar, ayniqsa, markaziy osiyo xalqlari yutug`i suniy sug`orish, gidrotexnik inshoatlardan foydalanish, to`g`onlar, ariqlar, suv omborlari qurish, bog`dorlik, poliz, texnik (paxta, shakarpoya) o`simliklar ekish kabilardan boshqa xalqlar ham baxramand bo`ldilar. xalifalikni tashkil etgan mintaqalarda xunarmandchilik, bozor uchun buyumlar ishlab chiqarish, ichki savdo aloqalari, tovar almashtirishlar keng yo`lga qo`yildi. bu davrda quruqlik orqali amalga oshirilgan qit`alararo savdo yo`li (buyuk ipak yo`li) bilan qanoatlanmay, dengiz, okean yo`llari ham ochildi, daryo, suv yo`llaridan xam keng foydalanildi. savdo va xunarmandchilik, jamiyat hayotidagi o`zgarishlar turli muammolarni keltirib chiqardi. ularning yechimini topish ilm-fanning rivojiga extiyoj to`g`dirdi. jumladan, matematika, astranomiya, tabiat fanlari, kemasozlik va katta inshoatlar qurish kabilar uchun o`ta zarur edi. aholining ko`payishi, shaharlar sonining oshishi va umumiy taraqqiyot darajasi tabobat fani rivojini taqozo qildi. sanoat, xunarmandchilik taraqqiyoti …

ilmiy izlanishlar erta, ummaviylar davridayoq boshlandi, ko`plab olimlar xalifalar saroyida xizmat qildilar. bular orasida sever sebaxt (xii asr), jirjis usquf, yaqub-ruhaviy (640-702) va boshqalar bor edi. ular grek tilidagi qator asarlarni suryoniy tiliga ag`dardilar. obbosiylar xokimiyat tepasiga kelishi (749) bilan madaniy hayotda ham bir qncha o`zgarishlar ro`y berdi. arab â islom madaniyati, ilm-fani rivojining eng yuqori cho`qqisi obbosiylar davriga to`g`ri keldi. davlat tuzimi va idorasi, urf-odatlar, hayot tarzi, madaniyat, me`morchilik kabi sohalarda xalifalikning sharqi viloyatlari eron va movaraunnaxrdan ko`proq ibrat olganini, bu mintaqalardan chiqqan arboblarga suyanilganini ko`ramiz. bu davrda ijtimoiy hayotning turli tomonlarini islomlashtirish kuchayadi. zabt etish siyosati davom etadi. ilm fanda qadimgi gretsiya roli avvalgidan xam ortadi. g.e. fon gryunebaumning fikricha, agar grek suryoniy va eroniy madaniyat orqali o`tgan ellinistik meros ta`siri bo`lganda klassik musulmon madaniyati yuksak darajada erisha olmagan bo`lur edi. misrdagi aleksandriya, edessa, nisibin, selevkiya,antioxiya, jundishapur, baktriya kabi ellinistik madaniyat markazlari xalifalikga qaram va musulmon madaniyati shakllantirishida …

adaniyat âfors-islomâ uyushmasi sifatida qabul qilinadi. x asr boshlaridan esa fors tili islom mamlakatlarida badiiy adabiyot, ayniqsa, she`riyat tiliga aylandi, uning elementlari arab tiliga ham qo`shildi. hatto ispaniyada forsiy she`rlar yozish odat tusiga kirdi. jamiyat hayoti tarixi abbosiylar davrida shunday darajaga ko`tarildiki, endi tabiat va ijtimoiy xayotdagi u yoki bu xodisani diniy yoki adabiy afsonalar yordamida izohlash imkoni qolmaydi. natijada diniy muammolarda ham islom aqidalariga so`zsiz bo`ysinish o`rniga ratsional qarashni islom, isaviya, yaxudiylik, zardo`shtiylik dinlari masalalari bo`yicha ilmiy bahslar uyushtirishni ko`ramiz. obbosiylar xokimiyat tepasiga kelar ekanlar, asosan movaraunnaxr, xuroson, erondagi xalifalik, ummaviylarga qarshi qaratilgan, milliy mustaqillik uchun kurashgan kuchlarga suyanar edi. obbosiylar davrida tabiiyki bu mintaqalarda, ayniqsa, so`g`diyona, baxtariy, xorazmdan chiqqan aslzodalar, ilm, madaniyat ahllari xalifalikning mafkuraviy, siyosiy va iqtisodiy hayotida hal etuvchi rol o`ynaydilar. xuddi ana shu vatandoshlarimiz tomonidan xalifalikning ma`naviy boyligi yaratilgan edi. xalifalikning poytaxti 762 yili damashqdan bog`dodga ko`chiriladi. olimlar ham yangi poytaxtga o`tadi. tez orada bog`dod …

yona, shosh, farob kabi o`lkalardan yerli olimlarni to`plab ularning ilmiy-ijodiy faoliyatlariga sharoit yaratib bergan. marvda to`plangan olimlar muhammad muso xorazmiy, obbos ibn said javhariy, ahmad farg`oniy, xabash al-xosib nomi ostida mashhur bo`lgan ahmad ibn abdulloh al-marvaziy, abu bakr ahmad ibn ali al-marvaziy kabilar edi. o`z birodarlari bilan hokimiyat uchun kurashda g`olib chiqqan ma`mun 813-yili xalifa lavozimiga o`tiradi. al-ma`mun xalifa bo`lgach, movoraunnahrda boshlangan xayrli ilm fan rivojiga homiylik qilishni kengroq miqyosda davom ettirdi. ma`mun davridan boshlab, tabobat, falsafa, falakiyot, matematika kabi fanlarga oid risolalar (platon â âqonunlarâ, âgnimeyâ, âaristotelâ, âsiyosatâ, âkategoriyalarâ, âanatomikaâ, âodobâ, qalb haqidaâ va bosh.) grek suryoniy, sanskrit, pahlovoniy va xorazm tillaridan arab tiliga ag`dariladi. xalifa al-ma`mun marvdagi olimlar guruhini (almaroviza) bog`dodga taklif etadi. keyinchalik âbayt-ul xikmaâ (âma`mun akademiyasiâ) uyushmasini tashkil etadi. keyinchalik âbayt-ul xikmaâni arab, eron, suryoniy, yunon, yahudiy millatlariga mansub boshqa olimlar, hattotlar, tarjimonlar xisobiga kengaytiradi. olim ashraf axmedov nemis tadqiqotchisi h.zuterga suyangan holda olimlarning deyarli hammasi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xalifalikda madaniyatning shakllanishi"

1664132274.doc xalifalikda madaniyatning shakllanishi reja: 1. arab madaniyatining tashkil topishining o`ziga xos xususiyatlari. âfors-islomâ uyushmasi. 2. âbayt-ul-hikma (ma`mun akademiyasining)ning tashkil topishi va uning tarixiy ahamiyati. 3. âixvon us-safoâ ta`limotining paydo bo`lishi va uning ilm-fan rivojiga ta`siri. arablarning ijtimoiy-madaniy taraqqiyoti vii asr boshlarida arab qabilalarining birlashishi va umumlashuviga olib keldi. islom dini, bu birlashuvni mafkuraviy tasdiqlovchi, oqlovchi bo`ldi: xamma uchun bab baravar prinsiplar, millatlarning etnik kelib chiqishiga qaramay, din oldida xammaning huquq tengligi arablar oldida katta imkoniyatlar to`g`dirdi. natijada islom bayrog`i ostida birlashgan arab qabilalarining bosqinchilik siyosatini amalga oshirishga qodir...

DOC format, 61.5 KB. To download "xalifalikda madaniyatning shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: xalifalikda madaniyatning shakl… DOC Free download Telegram