o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati

ZIP 9 pages 30.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.8 KB

File type ZIP

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1351683571_24947.doc o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati reja: 1. o`rta asrlarda musulmon sharq madniyatining o`ziga xos xususityalari. 2. markaziy osiyoda o`rta asr davlatlari va ularning madaniyati. 3. me`morchilik va san`at turlari, ilm fan va diniy-ahloqiy dinning shakllanishi. yaqin va o`rta sharqda arab xalifalining shakllanish jarayoni islom bilan bog`liq xolda keldi. arab xalifaligi viii asrning ikkinchi yarmi ix asr o`rtalarida juda rivojlanib sharqda xitygacha, g'arbda, ispaniya hamda fransiyagacha bo`lgan xududida islom madaniyati shakllandi. tarixda ko`chmanchi qabilalar madaniyati rivojlangan davlatlarni istilo qilganligini bilamiz. biroq, ular yangi sivilizasiyaga asos solmagan. arablar bosib, olgan erlarda yangi madaniyat shakllandi. bu er yuzasidagi beshinchi sivilizasiyadir. avvlo islom mafkurasi jamiyat va davlatchilikning rivojlanishida yangi g`oya sifatida xizmat qildi. qur`on va xadislar sharoit qonun-qoidalar uchun asos bo`ldi. xalifalik tarkibiga iqtisodiy va madaniy taraqqiyoti turli darajada bo`lgan ko`plab mamlakat vaxalqlar birlashtirildi. olimu ulomalar qaysi xalqqa mansub bo`lmasin arab tilida ijod qildilar. demakki, islom madaniyatini dastlab …

2 / 9

on shoxisi) deb nom berganlar marv ilmiy markazga aylanib madrasalar va kutubxona qurildi. shuningdek xi-xii asrlarda mavr sajuqiylar va xorazmshohlar davlatining markaziga aylandi.xarun ar-rashid uning o`g`li alqma`mun xuroson va movaraunnaxr noibi edi. u bog`dod taxtiga o`tirgach (819) yil marvdan ko`chib ketadi va bir gurux o`rta osiyolik olimlarni ham o`zi bilan birga olib ketadi. muhammad al-xarazmiyga hamroh bo`lib borgan markaziy taxallusli bir necha riyoziyot, falaqqiyot, san`atkor va qomusiy bilim sohiblarining ijobiy faoliyatining asosiy qismi marv bilan bog`liq. xorazmlik mashhur olim bo`lgan muhammad al-xorazmiy bag`dod al-ma`mun baytul-xikmaga boshliq qilib tayinlandi. bu erda u o`zining ko`pgina asarlarini yozib, qator fanlarining rivojlanishiga asos oslgan. bog`dod xalifaligining har xil shaharlaridan, asosan vizantiyadan keltirilgan kitoblar to`plangan bo`lib, turli tillardagi ilmiy kitoblar arab tiliga tarjima qilingan. bog`dod akademiyasida shuningdek, ahmad farg`oniy, javhariy, marvaridiy al-xittaliy kabi o`rta osiyolik olimlar faoliyat ko`rsatgan. ayniqsa farobiy o`zining ko`p qirrali ijodi bilan fan taraqqiyotiga ulkan xissa qo`shdi. aristotel va yunon falsafasining chuqur …

3 / 9

savdoning rivojlanishi bilan madaniyat yuksak darajada va o`rta osiyoning dunyo madaniyati tarixida qo`shgan xissasi belgilab berdi. o`rta osiyoda musulmon madaniyatining shakllanishi jarayonida musulmon barcha musulmon o`lkalari madaniyati rivojida etakchi o`rinlardan birini egalladi. o`rta osiyo islom madaniyati mazmunida yangi madaniyatni islom olamiga qaytardi. islom dini, adabiyot, tabiiy fanlardan, tarixnavislik, san`at, falsafa, xuquqshunoslik, ijtimoiy tafakkur kabi madaniyatning barcha sohasida ham buyuk siymolar etishib chiqqanlar. buxoro, marv, samarqand, termiz, nafas kabi o`z davrining taraqqiy etgan shaharlari va savdo markazlari sifatida ma`lum bo`ldi. movaraunnahr, xuroson, xorazmda qishloq xo`jaligi bilan birga shahar va qishloqlarda xunarmandchilik rivojlanib, feodal munosabatlar qaror topdi. me`morchilikda yangi inshootlar: masjid,madrasa, xamom kabi ijtimoiy binolar, saroylar, davlat muassasalari bozoru ko`priklar qurildi. toshkent, farg`ona, nurota, o`ratepa, samarqand atrofidagi tog`lardan konlar ochilib ma`danlar qazib olindi va qurol-yaroq anjomlari yasalishi tufayli xunarmandchilik taraqqiy etdi. bu esa savdo-sotiqni rivoj topishiga sabab bo`ldi. xurosan, xindiston, xitoy, burjiston, volga bo`yi, sibir` xududlari kavon yo`llari kengayib, savdo taraqqiy etdi. …

4 / 9

andda yuqori navli qog`oz ishlab chiqarilgan. bu davrda yasalgan sirli va naqshinkor sopol idishlar, rang-barang shisha buyumlar juda sifatli bo`lgan. ichki bozorda «fals» deb atalgan mis chaqa,xalqaro savdoda kumush tanga dirhamlar muomalada bo`lgan. ayniqsa samoniylarning sof kumushdan zarb qilingan «ismoiliy» tangasi xalqaro savdoda mashhur bo`lgan. ix-xiii asr boshlarida o`rta osiyo moddiy madaniyat, iqtisodiy aloqalarnining rivojlanishi natijasida san`atning turli sohalari me`morchilik, o`ymakorlik, badiiy xunarmandchilik, musiqa, qo`yozma bezash kabi sohalari yuksaldi. o`rta osiyoda so`nggiantik davr me`morchiligi an`analari arablar bosqichi tufayli to`xtab qoldi. faqat viii asrlar oxiridan xalifalik tarkibiga kirgan movarounnahr me`morchiligida siljish boshlandi. ayniqsa markazlashgan feodal davlatlar samoniylar va ma`moniylar (xorazm) tashkil topishi bilan shaharlar rivojlandi. buxoro, samarqand, qiyot, termiz, chog`aniyon shunday shaharlar jumlasiga kirib, ular me`morchiligi dastlab arablargacha bo`lgan yo`nalish bo`yicha davom etdi, lekin ix-x asrlarda xalifalik madaniyati bo`ysindirilgan xalqlar madaniyati yutuqlarini o`zlashtirib, umumxalifalik madaniyati jixatlari uning o`ziga singdirib yana qaytardi. islom g`oyalari musulmon ibodatxonalarining tiklanishida arabcha bitiklarning naqshli dekor sifatida …

5 / 9

ldi. pishgan g`ishtni turli shakllarida terilishi geometrik naqsh usulining imkoniyatlarini ochdi. o`simliksimon naqsh uslublari qonuniylashib bordi. shuningdek arab bitiklarining qo`ldanilishi bilan yangi bezash turi eligrafik naqsh paydo bo`ldi. o`rta osiyo xi-xiii asr boshlarida qoraxoniylar, g'aznaviylar, sajukiylar, xorazmshohlar davr me`morchiligi gumbaxzli-qubbali binolar qurilishi bilan jahon me`morchiligida katta yutuqqa ega bo`ldi. qurilish va qulolchilikning rivojlanishi me`moriy bezaklar turini kengaytirdi. turli shaklda yo`nilgan pishgan g`ishtni naqshnoma tarzda terishdan tashqari sopol o`ymakorligi paydo bo`ldi. geometrik o`simliksimon epigrafik naqshlar bezakda uyg`un ravishda rivojlanib bordi. masalan termiz xukmdorlari saroyi ganch o`ymakorligi va naqshli tasviriy san`at bilan bezatilgan. bu davrda karvonsaroylar ham qad ko`tardi. navoiy-karmana yaqinidagi roboti malik yarim minoralar, peshtoq va ganch o`ymakorligi bilan ajoyib binodir, shuningdek, diniy binolar masjid, madrasa, maqbaralar qurish alohida ahamiyat kasb etadi. jo`me umumshahar masjidi, namozgoh xayitlarga mo`ljallangan shahar tashqarisidagi masjid va maqama masjidlaridir. bu binolarning tizimi me`moriy xajmi ham bir-biridan farq qiladi. jo`me masjidlari yaqinida minora mezana bo`lgan. ix-x asrlarda …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati"

1351683571_24947.doc o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati reja: 1. o`rta asrlarda musulmon sharq madniyatining o`ziga xos xususityalari. 2. markaziy osiyoda o`rta asr davlatlari va ularning madaniyati. 3. me`morchilik va san`at turlari, ilm fan va diniy-ahloqiy dinning shakllanishi. yaqin va o`rta sharqda arab xalifalining shakllanish jarayoni islom bilan bog`liq xolda keldi. arab xalifaligi viii asrning ikkinchi yarmi ix asr o`rtalarida juda rivojlanib sharqda xitygacha, g'arbda, ispaniya hamda fransiyagacha bo`lgan xududida islom madaniyati shakllandi. tarixda ko`chmanchi qabilalar madaniyati rivojlangan davlatlarni istilo qilganligini bilamiz. biroq, ular yangi sivilizasiyaga asos solmagan. arablar bosib, olgan erlarda yangi madaniyat shaklla...

This file contains 9 pages in ZIP format (30.8 KB). To download "o`rta asrlarda markaziy osiyo madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: o`rta asrlarda markaziy osiyo m… ZIP 9 pages Free download Telegram