ahmad al marvaziyning hayoti va faoliyati

DOCX 12 стр. 30,2 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 30,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

mavzu: ahmad al marvaziyning hayoti va faoliyati reja: 1.ahmad al marvaziy hayoti 2.ahmad al marvaziy faoliyati 3. ahmad al marvaziyning ilmiy merosi ahmad marvaziy (770–870) – bag‘dod ilmiy maktabida faoliyat ko‘rsatgan yirik astronom va matematiklardan biri ahmad al-marvaziy bo‘lib, u “astronomik jadvallar”, “damashq ziji” (bu zij bag‘dod shahri uchun tuzilgan) va “al-ma’munning sinalgan jadvali” asarlarining muallifidir. ahmad al-marvaziy asli marvdan bo‘lib, xalifa al-ma’mun va al-mu’tasim zamonida bag‘dodda faoliyat ko‘rsatgan. fan tarixiga oid bibliografik kitoblarda olimni 770-870 yillar mobaynida yashab o‘tgan, deb taxmin qilinadi. “damashq ziji” hozirda istanbulda saqlanmoqda. muallif o‘zining bu asarini o‘sha davrda “sindhind” nomi bilan mashhur bo‘lgan hind astronomik jadvallarini qayta ishlash asosida yozgan. undagi ba’zi masalalar ibrohim al-fazariy, muhammad al-xorazmiyning zijlaridan farqlanadi. olimning bag‘dod shahri uchun yozgan ikkinchi “zij”i berlinda saqlanadi. abu rayxon beruniyning “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” va “geodeziya” asarlaridagi ma’lumotlarga qaraganda, bu kitob keyingi davr astronomlari tarafidan hurmat bilan tilga olingan. uchinchi – “al-ma’munning sinalgan …

2 / 12

axmin qiladilar. al-marvaziyning yigirmaga yaqin asarlari ichida astronomik jihozlar –asturloblar, quyosh soati va “zat al-xalaq”larga bag‘ishlangan risolalar uchraydi. afsuski, ularning ko‘pchiligi bizgacha yetib kelmagan. olim falakiyot sohasida ma’lum muvaffaqiyatlarga erishgan, shuningdek, u trigonometriya fani rivojiga ham salmoqli hissasini qo‘shgan. bbosiylar davrida ilmu fan eng yuqori cho`qqiga ko`tarildi. buning qator sabablari bo`lib, ular sirasiga tarjima sohasidan tashqari, kishilarning yagona davlat va e`tiqod, ya`ni islom dini ostida birlashuvi, iqtisoddagi ko`tarilish, arab tilining rasmiy tilga aylanishi, ilmiy faoliyat va olimlar qadrlanadigan umumiy muhitning paydo bo`lishini kiritish mumkin. bu davrda bag`dod shahri ilm-fan markaziga aylandi va bu yerda tashkil etilgan “bayt al-hikma” o`z davrining mashhur olimlarini jamlagan ilmiy markaz maqomini oldi. bu ilmiy markazga yig`ilgan arab, fors, turk, yunon, musulmon, nasroniy, yahudiy, shuningdek, boshqa millat va e`tiqodga mansub olimlar hamkorlikda o`sha davr ilmlarining deyarli barchasi bilan shug`ullanib, qator sohalarda yirik kashfiyotlar yaratdilar, yangi asarlar yozdilar hamda o`z ijodlari bilan sharq xalqlari fani va madaniyati …

3 / 12

va boshqalar olib borganlar. marvlik yahyo ibn abu mansur bag`dodning ash-shammosiya mintaqasidagi rasadxonaning asoschisi va rahbari bo`lgan. rasadxona faoliyati haqida u “bayt al-hikma”ning mudiri muhammad al-xorazmiy (783-850)ga hisobot berib turgan. yahyo 831-yilda vafot etganidan so`ng al-xorazmiy bu rasadxonani ham boshqaradi va u yerdagi kuzatishlarda faol qatnashadi. xurosonlik olim xolid ibn abdumalik al-marvarrudiy esa damashq yaqinidagi qasiyun tog`idagi rasadxonaning tashkilotchisi, rahbari va u yerda olib borilgan tajribalarning qatnashchisi bo`lgan88. abbosiylar davriga kelib, musulmon astronomiyasining keyingi rivojini ikki muhim kitob belgilab berdi, deyish mumkin. ulardan birinchisi batlimus (ptolemey) qalamiga mansub bo`lgan “al-majustiy” bo`lsa, ikkinchisi hind tilidan arab tiliga tarjima qilingan “sindhind” edi. har ikki asar ham uzoq yillar davomida musulmon mamlakatlarida osmon sirlarini o`rganishda asosiy manba bo`lib xizmat qilgan. viii asrda arab astronomlaridan ota va o`g`il fazariylar, yoqub ibn tariq eng mashhur olimlar bo`lishgan. xalifa al-ma`mun davriga kelib astronomlar soni ko`payib, ularning o`zagini markaziy osiyodan yetishib chiqqan olimlar tashkil etgan. xususan, ular …

4 / 12

r davomida keng tarqaladi89. shuningdek, ix-x asrlarda falakakiyotga oid jarayonlarda raqqo shahrida 40 yildan ziyod ijod qilgan abu abdulloh al-battoniy, ilm-fanning turli tarmoqlariga oid 184 asar meros qoldirgan mashhur eronlik olim abu bakr ar-roziy (865-934), markaziy osiyoning ahmad al-marvaziy, yahyo ibn abu mansur, abbos ibn said al-javhariy kabi boshqa mashhur olimlari ham samarali ishtirok etganlar. matematika. arab-musulmon dunyosida matematika taraqqiy topishiga greklar va hindlarning ta`siri bo`lib, hindlardan “nol” qo`llanadigan o`nlik sanoq tizimi o`zlashtirilgan edi. arab tilida arifmetika to`g`risida yozilgan birinchi asar ix asrda bag`dodda ishlagan o`rta osiyolik buyuk olim muhammad al-xorazmiyning “kitab al-jabr va-l-muqobala” risolasi bo`ldi. algebrik harakat (al-jabr) bilan bog`liq bo`lgan amaliyot nomi bilan hozirga qadar matematikaning butun boshli bo`limi “algebra” deb yuritiladi. “al-xorazmiy” nomi ham matematikaga kirdi: uning lotinlashtirilgan shaklidan (al-xorazmiyning risolasi xii asrda lotin tiliga tarjima qilingan) “algoritm” termini vujudga keltirilgan edi90. abd al-hamid ibn turk al-xuttaliy muhammad al-xorazmiy bilan bir davrda, bir shahar – bag`dodda yashagan …

5 / 12

o`z tuzilishi haqida ma`lumotlarni qo`lga kiritgan edi. avval aytib o`tganimizdek, abu bakr ar-roziy ham fizika, xuddi shuningdek, kimyo, astronomiya, tibbiyot bilimdoni va allomasi bo`lib etishgan edi. tibbiyot. sharq xalqlari tarixida tabobat doimo alohida e`tibor bilan tadqiq etilgan ilmlar jumlasiga kirgan. abu bakr ar-roziyning tibbiyotga oid asarlari lotin tiliga tarjima qilingan, asrlar davomida, shu jumladan, g`arbda ham shifokorlar tomonidan o`ziga xos darslik va ensiklopediya sifatida foydalanilgan edi. ar-roziyning “katta to`plam” asariga tabobatning qator mavzulariga ba`gishlangan muhim yangiliklar kiritilgan. ar-roziy birinchi bo`lib ko`plab kasalliklar mufassal tavsifnomasini berdi, har bir bemor uchun kasallik tarixini tuzishni joriy etgan, sepkilni emlashni qo`llagan edi. u birinchilardan bo`lib jarohatlarni bog`lashda yumshoq paxtani, ayrim tibbiyot asbob-uskunalarini qo`llashni boshlagan edi. shifokorlarning ixtisoslashuvi haqidagi, tibbiy yordam to`g`risidagi va qashshoqlarning o`z-o`ziga yordami xususidagi asarlar ham buyuk abu bakr ar-roziy qalamiga mansubdir93. turli-tuman hukmdorlar dargohida tabib va vazir bo`lgan abu ali ibn sino buyuklikda abu bakr ar-roziydan, ustun bo`lsa ustunki, aslo qolishmaydi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ahmad al marvaziyning hayoti va faoliyati"

mavzu: ahmad al marvaziyning hayoti va faoliyati reja: 1.ahmad al marvaziy hayoti 2.ahmad al marvaziy faoliyati 3. ahmad al marvaziyning ilmiy merosi ahmad marvaziy (770–870) – bag‘dod ilmiy maktabida faoliyat ko‘rsatgan yirik astronom va matematiklardan biri ahmad al-marvaziy bo‘lib, u “astronomik jadvallar”, “damashq ziji” (bu zij bag‘dod shahri uchun tuzilgan) va “al-ma’munning sinalgan jadvali” asarlarining muallifidir. ahmad al-marvaziy asli marvdan bo‘lib, xalifa al-ma’mun va al-mu’tasim zamonida bag‘dodda faoliyat ko‘rsatgan. fan tarixiga oid bibliografik kitoblarda olimni 770-870 yillar mobaynida yashab o‘tgan, deb taxmin qilinadi. “damashq ziji” hozirda istanbulda saqlanmoqda. muallif o‘zining bu asarini o‘sha davrda “sindhind” nomi bilan mashhur bo‘lgan hind astronomik jadvallari...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (30,2 КБ). Чтобы скачать "ahmad al marvaziyning hayoti va faoliyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ahmad al marvaziyning hayoti va… DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram