ahmad farg'oniy va yetti iqlim

DOC 90.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662980701.doc ahmad farg`oniy va yetti iqlim ahmad farg`oniy va yetti iqlim buyuk astranom, matematik, geograf, sharqda ``hosib``, ya`ni matematik laqabi bilan mashhur, allomaning to`liq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg`oniydir. ahmad farg`oniy viii asr oxirlarida o`sha davrda farg`ona muzofotining poytaxti bo`lmish qubbo shahrida tug`ilgan. afsuslar bo`lsinkim, vatandoshimizning bolalik yillari, ota-onasi haqida ma`lumot yetib kelmagan. faqat tarixiy manbalarda vatandoshimizning 15-16 yillargacha farg`onada yashab, so`ngra o`sha vaqtda o`rta osiyodagi ilm-fan o`chog`laridan biri bo`lmish marv shahriga borgani haqida ma`lumot bor. al-mansur sulolasidan bo`lmish beshinchi halifa horun ar-rashid (786-809 y.) davrida halifalik rivojlanib, poytaxt bag`dod yanada kengaydi. biroq abbosiy halifaligining parchalanish jarayoni boshlandi. dastlab andalusiya o`zini mustaqil deb e`lon qildi. so`ng marokash, jazoir, tunis, va liviya ham bag`dodga bo`ysunmay qo`ydi. 804-805 yillarda movarounnahrda halifalikka qarshi qo`zg`olon boshlandi. uni arabmillatiga mansub rafi ibn lays boshqardi. bundan horun ar-rashid tashvishga tushdi, qo`zg`olonni bostirish uchun o`g`li abdullohni marvga yuboradi. o`sha yili abdulloh rafi qo`zg`olonini …

ikki o`g`il o`rtasidagi munosabat buziladi. abdulloh bag`dodga bo`ysunmay marvda mustaqil siyosat olib boradi. hatto 810-yilda o`z nomi bilan pul zarb etadi. 811-yilga kelib, ikkala shahzoda o`rtasidagi ziddiyat ochiqdan-ochiq taxt uchun kurashga aylanadi. abdulloh qo`shini al-aminning lashkarlarini ray va iroqda mag`lub etadi va 813-yilda abdulloh al-ma`mun halifa deb e`lon qilinadi. lekin u bag`dodga ko`chib kelishga shoshilmaydi va 819-yilgacha marvda turadi. natijada 813-yildan 819-yilga qadar halifalikning vaqtinchalik poytaxti bo`lib turadi. ahmad al-farg`oniy o`sha davrda al-ma`mun saroiyidagi olimlar orasida bo`ladi va o`zining bilimi, o`tkir zehni, ilmga tirishqoqligi bilan halifaning e`tiborini qozonadi. keyinchalik, 819-yilda hali- fa al-ma`mun marvda butun saroy ahli bilan bag`dodga ko`chadi va ahmad farg`oniyni ham birga olib ketadi. alloma osmon jismlariga bo`lgan qiziqishini qadimgi sharq va g`arb falakshunoslarining bilimlari, tajribalari hisobiga yanada orttirgan. ayni vaqtda farg`onaning necha yuz yillik boy madaniy me`rosi arab tilida va aynan ahmad farg`oniy vositachiligida butun dunyoga ma`lum va mashhur bo`lgan. farg`ona jahon falakashunosligiga mislsiz ulkan hissa …

ffaqiyatlari uchun zamin hozirlaydi. bag`dod bu vaqtda o`ziniig eng gullab turgan davrini boshidan kechirar edi. 762-yilda halifa mansur tomonidan bag`dod shahri halifalik poytaxtiga aylantirilgach bu shahar “madinat as-salom” ya`ni "tinchlik shahri" deb ataladigan bo`ldi. o`sha vaqtdan boshlab bu shaharga ilm-fan namoyndalarini halifalikning turli chekkalaridan kelishlari avj oldi. al-ma`mun tarixda davlat arbobi sifatida emas, balki ilm-fanning homiysi sifatida shuhrat qozongan. keyinchalik g`arbiy yevropaning tarixiy va sharqshunoslik adabiyotida ma`mun shaxsi juda ulug`lab yuborilgan edi. jumladan, 1833-1835 yillarda peterburg universitetida umumiy tarix bo`yicha adyutant-professor lavozimida ishlagan rus yozuvchisi gogol 1834-yilning oktyabr oyidagi ma`ruzalaridan birini halifa ma`munga bag`ishlagan. uning ta`kidlashicha, al-ma`mun fanning buyuk homiysi bo`lib, uning nomi bashariatga ko`p xizmat qilgan shaxslar qatorida tarixga kiritilgan. chunki u siyosiy davlatni ilhom parilari davlatiga aylantirmoqchi bo`lgan. har bir kimsa mansabidan, dinidan va boshqa jihatlaridan qat`i nazar halifaning hurmatiga sazovor edi. olijanob al-ma`mun o`z bandalarini baxtli qilishni istagan. uning ishicha, bunga erishishi uchun bo`lgan haqiqiy yo`l inson …

bilim darajalari qay darajada ekanligini bilishga intilgan. albatta bunday munozaralarda nafaqat islom diniga mansub, balki otashparastlik va nasroniylik dinlariga mansub olimlar ham ishtirok etganlar. g.z.gryunbaumning ta`kidlashicha, halifa ma`mun bunday ishlarda o`zining o`tkir zehni, odamlarga baho berishdagi tug`ma qobiliyati va mohir siyosatdon ekanligini ustalik bilan qo`llagan. aynan halifa ma`munning sharq olimlariga nisbatan chuqur hurmat bilan qaraganligi sababli bag`dodda shunday bilimlar yig`ildiki, bunda o`rta osiyoning eng nodir gavharlari bag`doda jamlanib qoldi. xuddi shu vaqtlarda arablar orasida "ilm daraxtining asosi makkada-yu, ammo hosili xurosonda pishadir" degan ajoyib maqol tarqalgandi. nemis olimi yu.rushka ix-x asrlarda arab tilida yozilgan matematik va astranomlar haqidagi ro`yxat bilan tanishib chiqib shunday hulosaga kelgan: deyarli barcha olimlar xuroson, movarounnahr va farg`onadan yetishib chiqqan edilar. ularning har birlari ismlari oxirida vatanlarini nomini qo`shib aytishni odat qilganlar.bag`doddagi ilmiy markaz haqida akademik bertold shunday fikr aytadi: ma`munning xizmatlari evaziga bag`dod o`ziga musulmon olamida ma`lum bo`lgan va uning qaysi burchagida bo`lmasin eng kuchli …

yunon olimi batlimusning ”al-majistiy” asaridagi barcha ma`lumotlarni tekshirishga qaratilgan edi. bundan tashqari braxmaguptaning “braxma-suxutasiddaxanta siddajaita"si, forslarning "ziji ayuhiy"si asosida qayta ilmiy kuzatishlar olib bordilar. o`sha davrlarda amaliy astronomiya va geodeziyaning talablari ham shuni taqozo qilardi. chunki busiz vaqtni aniq bilishning, taqvimlar tuzishning, hamda shaharlar orasidagi masofalarni aniq chamalashning imkoni yo`q edi. shunday qilib, halifalik hududida astranomiya sohasidagi yangi davr-keng ilmiy asosdagi astranomik kuzatishlar, astranomik jadvallar tuzish, yangilik izlash davri boshlandi. bu ishlarda farg`oniy va uning vatandoshlari faollik ko`rsatdi. "bayt ul-hikma"da o`sha davrning yirik kutubxonasi mavjud edi. unga xorazmiy rahbarik qilar edi. kutubxonada 400 ming jild hind, yunon, forsiy, tillarda yozilgan qo`lyozma kitoblar saqlanadi. al-xorazmiy o`sha kitoblardan foydalanib "ziji-al xorazmiy" nomli asarini yozgan, al-ma`mun davrida bu "bilim uyi"ga maxsus xizmatchilar ajratiladi. kutubxonaga vizantiyadan yunon qo`lyozmalari keltiriladi. bag`dod u davrlarda ilmiy tarjima ishlarining markazi bo`lib qoladi. tarjima ishlarida o`rta osiyolik olimlardan farg`oniy, xorazmiy, abbos ibn said al-javhariy, ahmad ibn abdulloh al-marvaziy ham …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ahmad farg'oniy va yetti iqlim"

1662980701.doc ahmad farg`oniy va yetti iqlim ahmad farg`oniy va yetti iqlim buyuk astranom, matematik, geograf, sharqda ``hosib``, ya`ni matematik laqabi bilan mashhur, allomaning to`liq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg`oniydir. ahmad farg`oniy viii asr oxirlarida o`sha davrda farg`ona muzofotining poytaxti bo`lmish qubbo shahrida tug`ilgan. afsuslar bo`lsinkim, vatandoshimizning bolalik yillari, ota-onasi haqida ma`lumot yetib kelmagan. faqat tarixiy manbalarda vatandoshimizning 15-16 yillargacha farg`onada yashab, so`ngra o`sha vaqtda o`rta osiyodagi ilm-fan o`chog`laridan biri bo`lmish marv shahriga borgani haqida ma`lumot bor. al-mansur sulolasidan bo`lmish beshinchi halifa horun ar-rashid (786-809 y.) davrida halifalik rivojlanib, poytaxt bag`dod yanada kengaydi. ...

DOC format, 90.0 KB. To download "ahmad farg'oniy va yetti iqlim", click the Telegram button on the left.

Tags: ahmad farg'oniy va yetti iqlim DOC Free download Telegram