тил ва нутқ. тил бойлиги. тил маданияти. тил хатоси

DOC 95,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404130174_51161.doc тил ва нутқ. тил бойлиги. тил маданияти. тил хатоси режа: 1. нутқ маданияти тушунчаси. 2. тил ва нутқ, муҳим вазифалари. 3. тил бойлиги ва нутқ бойлиги. 4. нутқ маданияти ҳаётий зарурат сифатида. 5. нутқ маданияти тарихидан. «нутқ маданияти асослари» курсининг асосий мақсади – омманинг умуммаданий савиясини юксалтиришга ҳисса қўшиш. вазифаси – кишиларда «маданий нутқ» малакасини шакллантириш, яхши нутқни ўрганиш ва уни баҳолаш ҳамда тарғиб қилишдир. «лингвистик» тор маънода «нутқ маданияти» – тил меъёрларини эгалламоқ, яъни талаффуз, урғу, сўз ишлатиш, гап тузиш қонунларини эгалламоқ, шунингдек, тилнинг тасвирий воситаларидан ҳар хил шароитларга мос ва мақсадга мувофиқ фойдалана билмоқ, ифодали ўқиш маданиятини эгалламоқдир. нутқ маданияти – бизнинг ўзбек тилининг тугамас бойлигини эгаллаш даражамиздир. инсоният умумаданиятининг катта қисмини нутқ маданияти ташкил этади. нутқ маданияти дейилганда, биринчидан, нутқнинг фазилатлари тушунилса, иккинчидан, нутқ маданияти – фазилатлари йиғиндиси ва тизими ҳақидаги таълимотни англатади. нутқнинг фазилати дейилганда, унинг тўғрилиги, аниқлиги, мантиқийлиги, ифодавийлиги, бойлиги, софлилиги тушунилади. нутқ маданиятининг …

батта нотиқлик санъатини эгаллагаш шарт қилиб қўйилган. грек нотиғи демосфен ва рим нотиқлари цицерон, квинтилиан, аристотель каби назариётчиларнинг ҳаётлари бунга мисолдир. улар кишилик жамиятида риторика ва нотиқлик санъатининг ўзига хос мактабини яратдилар. цицероннинг «нотиқлик ҳақида», «нотиқ», «брут» асарлари, марк фабий квинтилианнинг «нотиқ билими ҳақида», аристотельнинг «риторика» каби асарлари ҳам қадимги римда маданий нутқ, нотиқлик назарияси ривожланганлигини кўрсатувчи бир омилдир. ўрта осиё маданияти тарихида ҳам нутқ маданияти ўзига хос мавқега эга. шарқда, жумладан мовароуннаҳрда нотиқлик, воизлик, яъни ваъзхонлик «қуръон»ни тарғиб қилиш билан муштарак ҳолда сўзнинг аҳамияти, маъноси ва ундан ўринли фойдаланиш борасида кўп яхши фикрлар айтилган. ана шу нуқтаи назардан қаралса «нутқ одоби», «муомала маданияти» номлари билан юритилиб келинган нутқ маданияти тушунчаси жуда қадимдан олимлар ва зиёлиларнинг диққатини тортган. абу райҳон беруний, абу наср форобий, абу али ибн сино, ал хоразмий, маҳмуд қошғарий, замаҳшарий, юсуф хос ҳожиб, аҳмад югнакий, сўфи оллоёр, абдураҳмон жомий, алишер навоий каби улуғ сиймолар нутқ одоби масалаларига, …

ўлур, эшак бўлур, бўлмаслар асло одами. одами эрсанг, демагил одами, ониким йўқ халқ ғамидин ғами. алишер навоий. улуғ шоир юсуф хос ҳожибнинг туркий халқларнинг хii асрдаги ажойиб бадиий ёдгорлиги бўлган «қутадғу билик» («бахт келтирувчи билим») асарида сўзларни тўғри танлаш ва тўғри қўллаш ҳақида «билиб сўзласа, сўз билиг саналур», деган эди. қисқа сўзлаш, сўзларга иложи борича кўпроқ маъно юклаш ҳақида: уруш сўзлама сўз бирор сўзла оз, туман сўз тугунини бу бир сўз-ла ёз, дейди. мазмуни: сўзни кўп сўзлама, кўпроқ сўзла. туман (минг) тугунини шу сўз билан еч. гапиришдан мақсад сўзловчи кўзда тутган нарса, ҳодиса, воқеаларнинг тингловчига тўғри, таъсирчан етказишдан иборат. шундай экан нутқнинг тўғрилиги, равонлиги ва мантиқийлигига эришиш, муҳим аҳамият касб этади. мутафаккир сўзловчини тилнинг аҳамиятини тушунган ҳолда, ҳовлиқмасдан, сўзнинг маъноларини яхши англаб, нутқни равон ва лўнда тузишга чақиради. аҳмад югнакий (хii-xiii) ҳам сўзлаганда нутқни ўйлаб, шошмасдан тузишга, кераксиз, ярамас сўзларни ишлатмасликка, мазмундор сўзлашга чақиради. нотўғри тузилган нутқ учун, нутқ туфайли …

а лексикология, грамматика ва мантиқнинг нақадар аҳамияти зўрлиги ҳақида шундай дейди: «қандай қилиб таълим бериш ва таълим олиш, фикрни қандай ифодалаш, баён этиш, қандай сўраш ва қандай жавоб бериш масаласига келганимизда, бу ҳақда билимларнинг энг биринчиси жисмларга ва ҳодисаларга исм берувчи тил ҳақидаги илмларни тасдиқлайман». 1082-1083 йилларда кайковус томонидан яратилган қадимий шарқ педагогикасининг ажойиб асарлардан бири ҳисобланган “қобуснома”да ҳам нутқ одоби ва маданияти ҳақида ибратомус фикрлар айтилган. асар 44 бобдан иборат бўлиб, унинг 6-7-боблари сўз одоби ҳақидадир. муаллиф фарзандига қилган насиҳатлари орқали ўқувчини ёқимли, мулойим, ўринли сўзлашга, беҳуда гапирмасликка ундайди. сўзлаганда ўйлаб, ҳар бир фикрдан келиб чиқадиган хулосани кўз олдига келтириб, гапириш керақлигини, киши камтар бўлиши, ўзини халқ орасида оддий, камтар тутиши лозимлигини эслатиб, маҳмадоначилик қилиш, кўп гапириш донолиик белгиси эмас… “эй фарзанд, агар сен ҳар қандай нотиқ бўлсанг ҳам ўзингни билганлардан пастроқ тутгин, токи сўз билимдонлиги вақтида бекор бўлиб қолмайсан. кўп бил-у, оз сўзла, кам билсанг, кўп сўзлама, чунки …

узишнинг байроқдори сифатида бутун ижоди билан ўзбек тили бойликларини намоён этди. навоий ўзбек тилида буюк асарлар яратиш мумкинлигини намойиш қилди. мана бу ширу-шаккарга қулоқ тутинг. кел эй маҳбуби-матлубим, сенинг ёшинг хазор ўлсун, ниқоб очгил кўрай юзинг, жамолинг барқарор ўлсун. шигуфто фатҳи безоринг, кеча-кундуз сани зоринг. ки жаннат ҳурлари доим қошингда шармусор ўлсун. ароби гуфтаам рихлат, бафорси гуфтаам қаддат, ба турки сўзласам бўйинг, чаманда сабзазор ўлсун. ароби гуфтаам айнат, ба форси гуфтаам чашмад, ба турки сўзласам кўзинг, саҳарларда хумор ўлсун. ароби гуфтаам зиҳнат, ба форси гуфтаам ҳамдат, ба турки сўзласам кулкинг, бу олам мушки бор ўлсун. ароби гуфтаам яддат, ба форси гуфтаам дастат, ба турки сўзласам қўлинг, кушоди корибор ўлсун. ароби гуфтаам рижлат, ба форси гуфтаам поят, ба турки сўзласам бўйинг, навоий беқарор ўлсун. ( ( ( ( ( шоир ўзининг “муҳокаматул-луғатайн”, “маҳбубул-қулуб”, “нажмул-жавоҳир” асарларида ўзбек тилида нутқ тузишнинг гўзал намуналарини кўрсатиш билан унинг юксалишига ҳам катта ҳисса қўшди. у ўзининг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тил ва нутқ. тил бойлиги. тил маданияти. тил хатоси"

1404130174_51161.doc тил ва нутқ. тил бойлиги. тил маданияти. тил хатоси режа: 1. нутқ маданияти тушунчаси. 2. тил ва нутқ, муҳим вазифалари. 3. тил бойлиги ва нутқ бойлиги. 4. нутқ маданияти ҳаётий зарурат сифатида. 5. нутқ маданияти тарихидан. «нутқ маданияти асослари» курсининг асосий мақсади – омманинг умуммаданий савиясини юксалтиришга ҳисса қўшиш. вазифаси – кишиларда «маданий нутқ» малакасини шакллантириш, яхши нутқни ўрганиш ва уни баҳолаш ҳамда тарғиб қилишдир. «лингвистик» тор маънода «нутқ маданияти» – тил меъёрларини эгалламоқ, яъни талаффуз, урғу, сўз ишлатиш, гап тузиш қонунларини эгалламоқ, шунингдек, тилнинг тасвирий воситаларидан ҳар хил шароитларга мос ва мақсадга мувофиқ фойдалана билмоқ, ифодали ўқиш маданиятини эгалламоқдир. нутқ маданияти – бизнинг ўзбек тилининг туга...

Формат DOC, 95,0 КБ. Чтобы скачать "тил ва нутқ. тил бойлиги. тил маданияти. тил хатоси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тил ва нутқ. тил бойлиги. тил м… DOC Бесплатная загрузка Telegram