нутқ маданияти адабий тил меъёрлари аспектида

DOC 143.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1474633856_64970.doc нутқ маданияти адабий тил меъёрлари аспектида режа: 1. нутқнинг коммуникатив тавсифи. 2. нутқнинг тўғрилиги. 3. нутқнинг аниқлиги. 4. нутқнинг мантиқийлиги. 5. нутқнинг тозалиги. 6. нутқнинг таъсирчанлиги. 7. адабий тил. адабий тил меъёрлари тушунчаси. адабий тил меъёрлари нутқ маданияти мезони. 8. сўз ва термин қўллаш меъёрлари. 9. юрист фаолияти ва имловий меъёрpp лар. 10.юридик тил ва грамматик меъёр. таянч сўз ва иборалар: нутқ – лингвистик ҳодиса, нутқ – руҳий ҳодиса, нутқ – нафосат, нутқнинг коммуникатив сифати, варваризмлар, жаргон ва арголар, канцеляризмлар, вульгаризмлар, паразит сўзлар; адабий тил, адабий тил меъёрлари. нутқ фақатгина лингвистик ҳодиса бўлмасдан, балки руҳий (психологик), нафосат (эстетик) ҳодисаси ҳамдир. шу боис юқори даражадаги нутқ дейилганда, айтилмоқчи бўлган фикрнинг тингловчига тўлақонли етиб бориши, уларга маълум таъсирини ўтказиши назарда тутилади. нутқнинг коммуникатив (алоқавий) сифати қуйидаги лингвистик ва экстралингвистик мезонларга бевосита боғлиқдир: нутқнинг тўғрилиги, нутқнинг аниқлиги, нутқнинг мантиқийлиги, нутқнинг тозалиги, нутқнинг таъсирчанлиги (образлилиги). нутқнинг тўғрилиги. нутқнинг бош коммуникатив сифати нутқнинг тўғри …

келди; яхши׳ бола я׳хши ўқийди. бундай сўзлар ўзбек тилида анчагина: тугма׳-ту׳гма, сузма׳-су׳зма, олма׳-о׳лма, қайнатма׳-қайна׳тма. уларнинг маънолари фақат урғу ёрдамида ойдинлашади. гап таркибидаги бўлаклардан бирининг таъкидлаб айтилиши мантиқий урғу бўлиб, мантиқий урғу олган бўлак алоҳида оҳанг билан талаффуз этилади ва мазмунни ўзгартиришга хизмат қилади. масалан: жиноятчи бугун қишлоқда қўлга олинди гапи мантиқий урғусига кўра тўрт хил фикрни англатади. бунда қайси маънога алоҳида эътибор берилса, шу маънони ифода этаётган сўз алоҳида урғу билан талаффуз этилади: жиноятчи бугун қишлоқда қўлга олинди (бошқа ерда эмас, қишлоқда). бугун қишлоқда жиноятчи қўлга олинди. (гумонланувчи эмас, айнан жиноятчи). жиноятчи қишлоқда бугун қўлга олинди (кеча эмас, яъни бугун). жиноятчи бугун қишлоқда қўлга олинди (қўлга олинмаган эди). баъзан мантиқий урғу нотўғри қўйилса, фикр мавҳум бўлиб қолади ва тингловчига етиб бормайди. масалан, онасиз бола ўйнамас гапида онаси ёнида бўлмаган бола ўйнамайди дейиляптими, ёки онаси бўлмаган бола ўйнамайди деган фикр англашиляптими, буни фақат урғу олган бўлак орқали аниқлаш мумкин. агар урғу …

эришиш учун фикрни ҳар жиҳатдан мазмунли, ифодали қилувчи сўз ва терминларни, бирикмаларни топа олиш ва уларни ўз ўрнида қўллай олиш санъатини эгаллаш лозим. яъни бамисоли уммон бўлган тилимизда мавжуд бўлган лексик қатламдан сўзларнинг ўз ва кўчма маънолари; синоним, омоним, антоним, пароним, терминларнинг маъно қирраларини тўла англаб улардан ўринли фойдалана олиш нутқнинг тўғрилигини таъминловчи воситалардир. бундай луғавий бирликларни ўз ўрнида қўллай олмаслик эса нутқнинг тўғрилигига путур етказади, натижада сўзловчининг мақсади тўлиқ амалга ошмай қолади. юристларимиз ҳам ўз фаолиятларида бунга амал қилишлари зарур. бир сўзни нотўғри қўллаш бутун бир гапнинг мазмунини ўзгартириб юборади. масалан, босқинчилик ва талончилик, товламачилик ва фирибгарлик каби юридик тушунчаларни билдирувчи терминлар умумий маъноси бир хил, лекин маъно қирралари жиҳатидан бир-биридан фарқ қиладиган сўзлардир. уларнинг ўрнини алмаштириб қўллаш қонун тилида услубий хатоларни келтириб чиқаради. юқорида келтирилган синонимларнинг ҳар бири жиноят кодексида термин сифатида бир маъноли бўлиб, ҳар қайсиси алоҳида-алоҳида жиноятнинг номини билдиради. қонунда босқинчилик – ўзганинг мулкини талон-тарож қилиш …

, нафақат нутқнинг тўғрилигига путур етказади, балки жазо белгилашда ҳам нотўғри ҳолатларни келтириб чиқаради. нутқнинг аниқлиги. аниқлик ҳам нутқнинг коммуникатив сифатини таъминловчи шартлардан биридир. нутқнинг аниқлиги дейилганда, ифодаланаётган фикрга, воқеийликка сўз ва терминларнинг мувофиқ келишидир. яъни шакл билан мазмун мутлақо мос бўлмоғи нутқнинг аниқлигини таъминлайдиган омиллардир. нутқнинг аниқ бўлиши унинг шаклланишида иштирок этувчи нафақат лингвистик, балки экстралингвистик омилларга ҳам боғлиқ бўлади. бу эса, тил ва тафаккурнинг ўзаро алоқадорлиги билан ўлчанади. табиат ва жамиятдаги нарса-ҳодисалар ҳамда воқеийлик билан уларнинг нутқдаги инъикоси ўртасидаги айнан мувофиқлик нутқнинг аниқлигини таъминлайди. нутқда тушунчани ифодалаш учун сўзни ўз ўрнида қўллай олмаслик нутқ аниқлигига путур етказади. аниқликни бузувчи ҳолатларга, асосан, қуйидагилар сабаб бўлади: а) синонимларни нотўғри қўллаш: фуқаро, шахс, субъект, инсон сўзларининг ўрнини алмаштириб бўлмайди; б) паронимларни нотўғри қўллаш: тизим-тузум, ислоҳ-истилоҳ, истиқлол-истиқбол, дипломат-диломант...; в) сўз тартибининг ўрнини алмаштириб қўллаш: жиноятчи семиз портфелли киши эди. жиноятчи портфелли семиз киши эди. (биринчи гапда жиноятчининг портфели, иккинчи гапда унинг ўзи …

дга мувофиқ қўллаш учун адабий тилнинг қоидалари, меъёрларини юқори даражада билиш тақозо этилади. нутқнинг мантиқийлиги. фикр, тафаккур қилиш соғлом бўлса, нутқ ҳам талаб даражасида бўлади. фикр нотўғри бўлса, нутқ мантиқий жиҳатдан тугал бўлмаслиги аниқ. грамматик жиҳатдан шаклланмаган нутқ ҳам, нутқда ноўрин қўлланилган луғавий бирликлар, грамматик шакллар ҳам мантиққа путур етказади. нутқнинг мантиқийлиги фақат лисоний ҳодиса бўлмасдан, экстралингвистик ҳодиса сифатида ҳам намоён бўлади. агар юрист тилнинг бутун қоидаларини яхши билсада, ўзи фикр юритаётган мавзуни яхши билмас экан нутқнинг мантиқийлиги юқори даражада бўлмайди. зеро, улуғ мутафаккир форобий тўғри таъкидлаганидек, «мантиқнинг ақлга муносабати грамматиканинг тилга муносабати кабидир. грамматика одамлар нутқини тарбиялагани каби, мантиқ ҳам тафаккурни ҳақиқий йўлдан олиб бориш учун ақлни тўғрилаб туради». нутқда мантиқийликка эришиш учун, аввало, бир фикрни иккинчи фикрга боғлай олиш, мавзунинг муқаддима, асосий қисм, ҳамда хотима қисмини тўғри жойлаштира олиш, фикр юритилган мавзу юзасидан тегишли хулосалар чиқара олиш маҳоратини шакллантириш зарурдир. ҳар қандай воқеийлик юзасидан айтилаётган мулоҳазалар юқорида санаб …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "нутқ маданияти адабий тил меъёрлари аспектида"

1474633856_64970.doc нутқ маданияти адабий тил меъёрлари аспектида режа: 1. нутқнинг коммуникатив тавсифи. 2. нутқнинг тўғрилиги. 3. нутқнинг аниқлиги. 4. нутқнинг мантиқийлиги. 5. нутқнинг тозалиги. 6. нутқнинг таъсирчанлиги. 7. адабий тил. адабий тил меъёрлари тушунчаси. адабий тил меъёрлари нутқ маданияти мезони. 8. сўз ва термин қўллаш меъёрлари. 9. юрист фаолияти ва имловий меъёрpp лар. 10.юридик тил ва грамматик меъёр. таянч сўз ва иборалар: нутқ – лингвистик ҳодиса, нутқ – руҳий ҳодиса, нутқ – нафосат, нутқнинг коммуникатив сифати, варваризмлар, жаргон ва арголар, канцеляризмлар, вульгаризмлар, паразит сўзлар; адабий тил, адабий тил меъёрлари. нутқ фақатгина лингвистик ҳодиса бўлмасдан, балки руҳий (психологик), нафосат (эстетик) ҳодисаси ҳамдир. шу боис юқори даражадаги нутқ дейилг...

DOC format, 143.0 KB. To download "нутқ маданияти адабий тил меъёрлари аспектида", click the Telegram button on the left.

Tags: нутқ маданияти адабий тил меъёр… DOC Free download Telegram