нутқ маданиятива адабий тил. адабий тилнинг икки шакли

DOC 89,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1522690649_70619.doc нутқ маданиятива адабий тил. адабий тилнинг икки шакли режа: 1. адабий тил меъёрлари 2. фонетик, лексик, грамматик (морфологик, синтактик), орфографик, орфоэпик, акцентологик, семантик ва ҳоказо. 3. нутқ маданияти ва унинг мезонлари. 4. нутқнинг тўғрилиг. 5. асосий мезон. 6. нутқ маданиятининг бошқа мезонлари нутқнинг тўғрилиги мезонига боғлиқлиги. 7. соф лисоний мезон эканлиги. ушбу усул педагогнинг нутқ маданиятида ҳал этувчи, ғоят муҳим ўрин тутади. педагог нутқининг маданийлиги – унинг билим даражаси, ақлидрокининг кўлами, фикрлашдаги етуклиги билан бир қаторда - она тилининг бойлигидан фойдалана билишига ҳам боғлиқ. донишмандлар айтганларидек, тил – инсонларнинг энг муҳим алоқа воситаси. шу боисдан у ижтимоий ҳодисадир. нутқ архаик, хорижий, лаҳжага хос сўзлардан холи, соф, ихчам бўлгани, унда сўзлар кам, маъно кўп бўлгани яхши; нутқ ўткир, яъни жарангдор, мантиқий ва стилистик урғули, равон, ҳаммага тушунарли, дона-дона қилиб сўзлангани маъқул. тил – ҳар бир педагогаинг куроли, фикрнинг бевосита воқеликка чиқишидир. донолар таъкидлаганларидек, инсон акд-заковати, тафаккури ва онганинг энг бой …

ейинги асосий ўринни бадиий адабиёт эгаллайди. уни муттасил ва мунтазам ўқиб бориш нотиқнинг сўз бойлигини оширишига, тасвирли ифодаларни, бадиий ибораларни кўпроқ эгаллаб олишига, халқ орасида кенг тарқалган адабий тил бойликларини териб, ўзлаштириб олишига катта ёрдам беради. бадиий адабиёт нотиқни маиший турмуш, ижтимоий ҳаёт билан ўзи билганидан кўра чуқурроқ таништиради, фикрлаш миқёсини янада кенгайтиради, маданий савиясини оширади, мантиқий тафаккур салоҳиятини бойитади. бадиий адабиётни мунтазам ўқиб борадиган халқ олдида тез-тез сўзга чиқиб турувчи педагог, раҳбар ўз нутқида бадиий тасвирлардан ўринли фойдаланади, ҳаётдага айрим воқеаларни, шахсларни бадиий адабиёт қаҳрамонлари билан таққослаш имкониятига эга бўлади, натижада унинг нутқи жонли, ҳаётий, таъсирли бўлади. педагогнинг сўз бойлиги катта ва хилма-хил бўлса, унинг нутқи жозибали ҳамда кўркам бўлади. бунинг учун ўз мутахассислиги соҳасидаги барча асосий тушунча, атама ва категорияларни пухта билиши, ўз ўрнида, яъни аралаштирмасдан, алмаштирмасдан қўллай олиши керак. шу билан бирга, у илмий, сиёсий адабиётни, жумладан юртбошимиз асарларини, бадиий адабиётни диққат билан, синчиклаб, муттасил ўқиб бормоғи …

анд қилиб олади, шунда улар вақт ўтганини ҳам, чарчаганларини ҳам билмай қоладилар. педагог нимани гапиришнигина эмас, балки қандай гапиришни ҳам билиши керак. моҳир педагог нутқ маданиятини тарғиб этувчи, бунга қизиқувчиларга мураббийлик, устозлик қилувчи киши ҳамдир. нутқ маданияти назариётчиларидан бири айтганидек, ўз она тилини ўрганиш, ундан моҳирона фойдаланиш - улуғ иш; агар киши тилни аниқ-равшан билиб олмаса, инсоният тафаккурининг энг буюк ютуқлари, энг чуқур билимлар ва ғоят оташин ҳис-туйғулар унга номаълум бўлиб қолаверади; бинобарин, сўз фикрни ифодалаш қуролидир. педагог сўзлаётганда ўз-ўзидан мамнун бўлиб, тингловчиларни мудроқ бостирадиған ва кўнглини ёқимли хомхаёлларга чулғайдиган дабдабали сўзларни ишлатиши керак эмас; аксинча, талабалар қалбида фуқаролик туйғусини, жасоратини, миллий истикдолдан фахрланиш ҳисларини муттасил жўш урдирадиган, фидокорликка, фаолликка даъват этадиган таъсирчан ибораларни, қалбларни ғафлат уйқусидан уйғотадиган илҳомбахш сўзларни танлаши керак. маъруза ўқиётганда ортиқча сўзларни, кириш гапларни, писанднамо ибораларни билдирадиган жумлаларни асло ишлатмасликни тавсия этамиз. улар сирасига баъзи ношуд, нўнок ўқитувчилар ҳадеб такрорлаб, ишлатаверадиган: ўртоқлар, биласизми, кўрибсизки, мен сизга …

сўзлаганда фалсафий маданият талабларига доим риоя қилишни тавсия этамиз. бу маданиятнинг талабига биноан, ёзишда, сўзлашда тушунча, категория, атама ва термин; цонун, ва принцип; теорема, аксиома, гипотеза кабиларни фақат ўз ўрнида, алмаштирмасдан, айнийлаштиршсдан ишлатиш шарт. лекцияда халқ оғзаки ижодига мансуб ҳикматли сўзлар, рубоий, тўртлик, қизиқ-кизиқ иборалардан фойдаланиш талаб этилади. бадиий тасвир, қиёслаш, ҳажвия (юмор) кабилар маърузани қизиқарли қилади; талабаларни зериктирмайди: мудратиб, пинакка кетказиб қўймайди, ҳордиғини чиқаради. педагог ҳамиша сўзларга торлик, мазмунга кенглик зарурлигини унутмасин. у кўп ва теран фикрласа, оз гапиради; чунки оз сўзга кўп мазмун сингдиришга интилади. баён этиладиган масаланинг мазмуни аввал пухта ўйлаб олинган бўлса, сўзлар беихтиёр қуйилиб келаверади. шунда нотиқлик гўё фикр наққошлига бўлади. тил бойлига – тафаккур бойлигининг, тил қашшоқлиги - фикр қашшоклигининг ифодаси эканлигини қуйидаги мулоҳазалар тасдиклайди: агар педагогнинг нутқи ланж, суст, пойма-пой, нўноқ, мужмаи, қовушмаган бўлса, демак, унинг фикрлаш қобилияти ҳам шуқдайдир. ҳар бир нотиқ ўз нутқида аниқлик, равшанлик, жозибадорликка эришмоғи зарур; бу эса воиздан …

ҳам зарур бўлавермаслигини ва қандай гапириш доимо лозимлигини унутмасинлар. энг қимматли ғоя, фикр, дастур ҳам, агар маҳоратсиз ифодаланса, ўзининг қийматини йўқотади; мабодо такрорланаверса, тингловчини диққинафас қилади. демак, фикрнинг аникдиги ва равшанлиги ифоданинг ҳам шундай бўлишини таъминлайди. донолар талқинича, тил, сўз, нутқ равшанлига фикр, ҳатто тафаккурнинг шундай бўлиши оқибатидир; равшан фикр эса ўз шакли-ифодаси ҳам равшан бўлишини тақозо этади. нотиқ нимани аниқ тасаввур этолмаса, уни чалкаш гапиради; ноаниқ ифода фақат шундай фикрнинг намоён бўлишидир. оддийгина, яъни ҳаммабоп, аниқ-равшан, осонгана тушуниб, эслаб қоладиган қилиб сўзлаётган нотиққа такдид этиш (эргашиш) аввалига жуда осондек туйилади; аммо аслида бундан қийинроқ иш йўқ. педагог миясига аниқ фикр келса, у равшан сўзлаиди, аммо бу фикрни онгага сингдириб олса, янада равшанроқ гапиради. педагог фикридаги хатолар, ноаниқликлар нуткдаги хатоларни, улар эса, ўз навбатида, ишдаги, амалдаги хатоларни келтириб чиқаради, талабаларни чалғитади. педагог тилининг гўзаллиги, биринчи навбатда, унинг аниқлига ва мазмундорлигидадир. оддийгина қилиб, равшан баён этиш мумкин бўлмаган ҳеч бир фикр, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқ маданиятива адабий тил. адабий тилнинг икки шакли"

1522690649_70619.doc нутқ маданиятива адабий тил. адабий тилнинг икки шакли режа: 1. адабий тил меъёрлари 2. фонетик, лексик, грамматик (морфологик, синтактик), орфографик, орфоэпик, акцентологик, семантик ва ҳоказо. 3. нутқ маданияти ва унинг мезонлари. 4. нутқнинг тўғрилиг. 5. асосий мезон. 6. нутқ маданиятининг бошқа мезонлари нутқнинг тўғрилиги мезонига боғлиқлиги. 7. соф лисоний мезон эканлиги. ушбу усул педагогнинг нутқ маданиятида ҳал этувчи, ғоят муҳим ўрин тутади. педагог нутқининг маданийлиги – унинг билим даражаси, ақлидрокининг кўлами, фикрлашдаги етуклиги билан бир қаторда - она тилининг бойлигидан фойдалана билишига ҳам боғлиқ. донишмандлар айтганларидек, тил – инсонларнинг энг муҳим алоқа воситаси. шу боисдан у ижтимоий ҳодисадир. нутқ архаик, хорижий, лаҳжага хос сўзлардан ...

Формат DOC, 89,5 КБ. Чтобы скачать "нутқ маданиятива адабий тил. адабий тилнинг икки шакли", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқ маданиятива адабий тил. ад… DOC Бесплатная загрузка Telegram