нутқ техникаси ва маданияти

DOC 108,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404057016_50396.doc нутš техникаси ва маданияти нутқ техникаси ва маданияти режа: 1. нутқнинг инсон ҳаёти ва жамият тараққиётидаги ўрни. 2. нутқ маданияти ҳақида тушунча. 3. шарқ мутафаккирларининг «нутқ маданияти» ҳақидаги фикрлари. 4. нутқ техникаси: ўқитувчи нутқининг мантиқийлиги, грамматик жиҳатдан тўғрилиги. 5. педагогик нутқига қўйилган талаблар. 6. ўқитувчининг нутқий маҳоратини такомиллаштириш йўллари. 1. замонавий ўқитувчи ўзини идрок этиши, ўзини бошқариши, нутқини тарбиялаш нозик ифодалилик, методик ва коммуникатив тайёргарлик, педагогик ўзаро муносабатларда ўзини намоён этиши техникаларини эгаллаган бўлиши керак. маҳоратни педагог мавзусини ўкитувчиларга гапириб бериши билан чекланмай, уни жонлантириши, бадиий етук шаклда уни талқин этиши лозим. жонсиз қуруқ текстни жонлантириб ўкувчиларга бадиий шаклда етказиб беришда нутқ аъзолари нафас ва овознинг хизматлари каттадир. нутқ аъзолари алоҳида бўлаклари фаолияти қуйидагича: 1) нафас аппарати 2) бўғиз 3) овоз пайчалари 4) оғиз бўшлиғи. 5) тил 6) лаб 7) бурун бўшлиғи 8) жағ. маълумки, тил инсон ақлий фаолиятинин энг олий ва асосий воситаларидир. чунки инсонни бошқа жонзотлардан ажратиб …

из а.навоий сўзга шундай баҳо берган: сўздурки, нишон берур ўлукка жондин, сўздурки, берур жонга хабар жонондин инсонни сўз айлади жудо ҳайвондин, билки, гуҳари шарифроқ йўқ ондин. тилнинг олийжаноб имкониятлари нутқ орқали нутқ жараёнида очилади. нутқ бўлмас экан, тилнинг чексиз имкониятлари юзага чиқмай қолаверади. а.навоий тил ва нутқ муносабатларини шундай изоҳлайди: «тил шунча шарафи билан нутқнинг қуролидир. агар нутқ номақбул бўлиб чиқса, тилнинг офатидир». демак, тил ҳар қанча қудратли зўр бўлмасин, у нутқ жараёнида намоён бўлар экан. агар тил ўқ бўлса, нутқ камондир. ўқнинг қудрати камоннинг қобилиятига ҳам боғлиқ. тил миллатнинг ноёб хазинаси бўлиб, доимо оғзаки ва ёзма ҳолда намоён бўлган. бой, ёрқин, мароқли нутқ, у ким бўлишидан қатъий назар инсон нури ҳисобланган. 2. нутқ маданияти ҳақида тушунча. нутқ маданияти жуда катта ва кенг соҳа бўлиб, у боланинг кундалик оддий салом-алигидан тортиб, кимга нимани, қачон, қаерда ва қандай сўзлашигача бўлган барча нутқий жараёнларни ўз ичига олади. нутқ маданияти фақат нутқни эгаллаш …

даланади. нутқ ички ва ташқи кўринишларга эга. ички нутқ одамнинг ўз ичида гапирадиган пассив нутқи бўлиб, у иккинчи кишининг иштирокини талаб этмайди. шунинг учун ҳам бу нутқ ўз-ўзига қаратилган нутқ саналади ва уни назорат қилиб бўлмайди. ички нутқ оғзаки ва ёзма нутқнинг асоси сифатида хизмат қилади. шунинг учун нутқ маданиятини ички нутқни ривожлантиришга ҳам алоҳида эътибор беришга тўғри келади. ташқи нутқ бошқаларга ва назорат қилиш мумкин бўлган фаол нутқ бўлиб, у оғзаки ва ёзма кўринишларга эга. оғзаки нутқ одатдаги товушли сўзлашув нутқи бўлиб, бу нутқ кўпроқ-оҳанг ва турли имо-ишоралар билан алоқадордир. оғзаки нутқда фикрни ихчам ифодалаш мақсадида тўлиқсиз гаплар кенг қўлланилади. нутқнинг бу турли ёки бир неча киши томонидан амалга оширишади ва монологик, диологик шаклда намоён бўлади. монолог нутқ - бир кишининг бошқаларга қаратилган нутқи ҳисобланади ва ҳикоя қилиш, хабар бериш, ўқиганни қайта сўзлаб бериш, ўзи савол бериб, ўзи жавоб бериш шаклида намоён бўлади. диалог нутқ - ички ва ундан …

лар. буюк қомусий олим беруний ўзининг «геодезия» асарида фанларнинг пайдо бўлиши ва тармоқланиб кўпайиши ҳақида сўз юритиб, ҳар бир фаннинг иснсон ҳаётидаги зарурий эҳтиёжлар талаби билан юзага келишини айтади. инсон нутқи ўз тузилиши материалига кўра ростни ҳам, ёлғонни ҳам ифодалаши мумкин. бу кўплаб мунозараларга сабаб бўлади. инсон бу мунозаралар жараёнида ростни ёлғондан ажратадиган «мезон»ни яратади, бу мантиқ фани эди. мантиқнининг қиёси (силлогизми) ростни ёлғондан ажратиши воситаси бўлиб қолди. инсон нутқида шудҳали ўринлар сезилса, маълум «мезон» ёрдамида улар тузатилади. олим мантиқни ўрганмасдан, уни маломат қилганларга ҳайрон қолади ва уларга ачиниб: «агар у дангасаликни ташлаб, оромга берилмасдан, гап билан богланиб келадиган наҳв (грамматика), аруз (шеър) ўлчовчи, мантиқ (логика) ни мутоала қилаганда эди, сўз зотан, наср ва назмга ажралишини билган бўларди», - дейди. демак, беруний нутқнинг яхши наср ва назм кўриниши борлигини кўрсатади. нутқнинг бу турлари маълум қоидалар асосида шаклланади. улуғ ватандошимиз фаробий тўғри сўзлаш, тўғри мантиқий, хулосалар чиқариши мазмундор ва гўзал нутқ …

ни йўқотмаган. «қобуснома» кайковус томонидан 1082-83 йилларда яратилган бўлиб, 44 бобдан иборат. асар муаллифининг фарзандига қилган насиҳатлари сифатида ёзилгандир. у фарзанди ёқимли, мулойим, ўринли сўзлашга, беҳуда гапирмасликка ундайди: « . . яхши сўзлашга ўрган ва мулойим сўзлашдан бошқа нарсани одат қилма, негаки қандай сўзни гапиришни истасанг, тил шуни гапиради. сўзни ўз жойида сўзла, жойида айтилмаган сўз агар у яхши сўз бўлса, ҳам ёмон кўринади. «киши сухандон ва нотиқ бўлиши лозим». ҳар бир нотиқ сўз нутқи устида кўп машқ қилиши, халқ олдида нутқ сўзлаганда ёқимли ва баъмани гапириши, халқни эътиборини қозониши зарур. «халқ олдида гапирганда сўзинг гўзал бўлсин, бу сўзни халқ қабул қилсин халойиқ сенинг сўз билан баланд даражага эришганингни билсин, чунки кишининг мартабасини сўз орқали биладилар, ... ҳар кишининг аҳволи ўз сўзи остида яширинган бўлади». кайковус нотиқ сўзнинг маъноларини ҳар томонлама ўрганган бўлиши керак деб ҳисоблайди. «эй фарзанд сўзнинг юз ва орқа томонини билиш, уларга риоя қилиш, сўзлаганда маъноли гапир, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқ техникаси ва маданияти"

1404057016_50396.doc нутš техникаси ва маданияти нутқ техникаси ва маданияти режа: 1. нутқнинг инсон ҳаёти ва жамият тараққиётидаги ўрни. 2. нутқ маданияти ҳақида тушунча. 3. шарқ мутафаккирларининг «нутқ маданияти» ҳақидаги фикрлари. 4. нутқ техникаси: ўқитувчи нутқининг мантиқийлиги, грамматик жиҳатдан тўғрилиги. 5. педагогик нутқига қўйилган талаблар. 6. ўқитувчининг нутқий маҳоратини такомиллаштириш йўллари. 1. замонавий ўқитувчи ўзини идрок этиши, ўзини бошқариши, нутқини тарбиялаш нозик ифодалилик, методик ва коммуникатив тайёргарлик, педагогик ўзаро муносабатларда ўзини намоён этиши техникаларини эгаллаган бўлиши керак. маҳоратни педагог мавзусини ўкитувчиларга гапириб бериши билан чекланмай, уни жонлантириши, бадиий етук шаклда уни талқин этиши лозим. жонсиз қуруқ текстни жонлантир...

Формат DOC, 108,5 КБ. Чтобы скачать "нутқ техникаси ва маданияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқ техникаси ва маданияти DOC Бесплатная загрузка Telegram