нутқ маданияти ва тилнинг тасвирий воситалари

DOC 110.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1474633915_64971.doc нутқ маданияти ва тилнинг тасвирий воситалари режа: 1. тасвирий ифодалар − нутқ безаги 2. мақол ва иборалар − нутқ кўрки 3. сўз маъноларининг кўчиши−нутқнинг таъсирчанлигини оширувчи восита сифатида 4. синонимларнинг нутқда қўлланилиши 5. нутқий равонликни бузувчи баъзи омиллар 6. тиниш белгиларининг услубий вазифаси 7. кириш сўз ва кириш бирикмаларнинг услубий хусусиятлари 8. эвфемизмлар ва уларнинг услубий роли юристлар ҳар доим расмий услуб сўзларидан фойдаланади дейиш бир томонламадир. юристлар сўзга бой, сўзга чечан, ифодали нутқ туза олишлари учун тилнинг турли тасвирий воситаларини зарур даражада билишлари шарт. фикрни тўла қонли ифодалаш учун мантиқий фикрлаш билан бирга айни фикр ифодаси учун фавқулодда мувофиқ ва мақсадли сўзларни топа олиш тасвирий воситаларга эҳтиёжни келтириб чиқаради. бундан келиб чиқадики, сўз қўллашда хатоликка йўл кўйиш, мазмунга путур етказади. бир сўзга бутун бошли воқеалар, муайян даврнинг маъною мазмунини сингдира олиш нотиқдан тилнинг тасвирий воситаларидан мақсадга мувофиқ ифодаларни танлай олишни талаб этади. лекин тасвирий воситалардан зўрма-зўраки, керак бўлган-бўлмаган …

бларидан келиб чиқиб нотиқнинг луғат бойлигини оширади, нутқини безайди. айниқса, юристлар фаолиятида, жумладан, адвокатларнинг нутқ жараёнида такрорлардан, ортиқча қайтариқлардан қочиш имконини беради. бўлғуси прокуратура ходимларини, судларни, адвокатларни сўзамолликка, тингловчини эса фалсафий мушоҳада этишга ундайди. шунингдек, парафразалар (тасвирий ифодалар) фақат жозибадорлик ва образлилик, нутқни бойитиш, унинг мазмунини кўтариш учунгина эмас, балки жамиятнинг олға қадам қўйишга тўсқинлик қилаётган иллатларни фош қилиш, улардан кулиш ва уларга нисбатан қарши курашга чақириш мақсадида ҳам қўлланилади. бинобарин, тасвирий ифодалар предмет, воқеа-ҳодисаларнинг ўз номи орқали юзага чиқмаган муҳим хусусиятини тасвирлаб, бўрттириб, изоҳлаб ва тўлдириб кўрсатишда нутқий восита ҳисобланади. ҳар қандай маърифатли одам ўз фаолиятида тасвирий ифодалардан ўринли ва унумли фойдаланса, унинг оғзаки ва ёзма нуқти безанади, таъсирчан бўлади. ваҳоланки, тасвирий ифодалар нутқий восита сифатида оғзаки нутқимизга ҳам, ёзма нутқимизга ҳам чирой бахш этади. қолаверса, парафразалар тилимиз бойлиги, маъно имкониятларининг нақадар кенглигини кўрсатувчи омиллардан бири ҳисобланади. тилда сўз маъноларининг ўзгариши тасодифий бўлмай, балки жамият тараққиёти билан чамбарчас боғлиқ …

. бу усуллар тилшуносликда янги сўз ҳосил қилувчи воситалар тарзида қайд этилади. тасвирий ифодалар (парафразалар)нинг ҳосил бўлишида ҳам ушбу усуллар алоҳида рол ўйнайди. масалан: оқ олтин -пахта, қора олтин-нефть ёки дала маликаси маккажўхори (метафора усулида); ўзбек романчилик мактабининг асосчиси, ўзбек адабий тилининг асосчиси, ғазал мулкининг султони (метонимия), чарм қўлқоп эгаси, жамиятнинг яраси (синекдоха) кабиларда муайян предметга хос белгининг номи бошқа предметдаги белгига ном сифатида кўчирилган. шу асосда тасвирий ифодалар тизими бойиб бораверади. ҳар қандай номни бошқа ном билан алмаштириш парафраза бўлавермайди. алмаштирилган ном билан тасвирий ифода (парафраза) ўртасида мазмуний жиҳатдан қандайдир боғлиқлик, алоқадорлик, яқинлик бўлиши керак. шу билан бирга, номи алмаштирилаётган нарсанинг муҳим аҳамиятли томони, хусусияти тўғрисида тингловчида аниқ тасаввур ҳосил бўлиши лозим. ана шундагина у ҳақиқий парафраза бўла олади. масалан, ҳуқуқ посбонлари, пайғамбар ёши, юртбоши, мўйқалам соҳиблари, мустақиллигимиз меъмори. мақол ва иборалар − нутқ кўрки нутқ кўрки бўлган мақоллардан фойдаланиш нотиқнинг сўз бойлигини янада орттиради, унинг нутқини ўткир ва …

, кўп тингла. мақоллар киши англатмоқчи бўлган маънони образли қилиб ифодалаш учун хизмат қилади, нутқнинг таъсирчанлигини таъминлайди. бундан ташқари, фикрни алоҳида таъкидлаш учун хизмат қилади ва унинг сиёсий ва маънавий ўткирлигини оширади, ғоят мураккаб ҳодисаларнинг моҳиятини ойдинлаштиради, фикрнинг нишонга тегишини таъмин этади. маънавий-ахлоқий мазмунга эга бўлган хилма-хил, ранг-баранг мақоллар услубий вазифаси жиҳатидан ҳам ўзига хос хусусиятга эга бўлади. мақолларда кенг ва теран ғояни қисқа, ихчам шаклда ифодалаш кишиларни нутққа эътибор бериш ва талабчан бўлишга ўргатади, тўғри ва мантиқий фикрлашга ёрдам беради, мушоҳадага ўргатади. мақоллардан фойдаланишда уларнинг тушунарли бўлиши, ўз ўрнида тўғри ишлатилишига, нутқнинг аниқ ва таъсирчан қилишига эътибор бериш лозим. мақолларни нотўғри, бузиб ишлатиш ҳам уларнинг маъносига путур етказади. нутқий таъсирчанлик фразеологизмларни қўллаш билан ҳам вужудга келади. оддий сўзга нисбатан фразеологизмлар (иборалар)да таъсирчанлик кучли бўлади. масалан, боя қишлоқдан дадаси келди. дадаси нимадандир асаби бузилиб, қовоғидан қор ёғиб келди-ю, ўғли билан кўришиб бўлмасданоқ воҳид миробидов қўнғироқ қилди (о. ёқубов). бу гапдаги …

а-ҳодисаларга ақлий муносабати натижасидир. донишмандларнинг таъкидлашларича, "халқ мақоли-халқнинг мулкидир. мақол қайғуси - халқ қайғуси, мақол ғазаби - халқ ғазаби, мақол кулгуси - халқ кулгуси ва мақол кинояси - халқ кинояси демакдир". ҳаётда инсонлар гоҳо севинади, қувонади, гоҳо қайғу, аламли кечинмаларга дучор бўлади. ана шундай турли-туман руҳий ҳолатларга, теварак-атрофдаги воқеа-ҳодисаларга муносабатда кишилар ўз нутқларида тайёр ҳолдаги қолиплашган ибораларга мурожаат этадилар. чунончи, ўтирса ўпоқ, турса сўпоқ дейди (бирор айб топиб камситиш), ўл десанг ўлади, тирил десанг тирилади (гапга кирадиган киши ҳақида), бурнидан булоқ бўлди (зое кетди, татимади), она сути оғзидан кетмаган (ҳали ёш, тажрибасиз), пешонаси тақ этиб деворга тегди (ўз билганидан қолмай, охири ҳоли танг бўлди), ўз ёғига ўзи қовурилди (руҳий азоб чекди), баланд охурдан ем еган (димоғдор), арқонни узун ташлади (бирор ёмон, ноўрин ишнинг оқибатини кутиш), тарвузи қўлтиғидан тушди (мақсади пучга чиқди), қулоғидан кун кўринади (жуда озғин, бетоб одам ҳақида) ва ҳ.к. сўз маъноларининг кўчиши−нутқнинг таъсирчанлигини оширувчи восита сифатида маълумки, сўзлар …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "нутқ маданияти ва тилнинг тасвирий воситалари"

1474633915_64971.doc нутқ маданияти ва тилнинг тасвирий воситалари режа: 1. тасвирий ифодалар − нутқ безаги 2. мақол ва иборалар − нутқ кўрки 3. сўз маъноларининг кўчиши−нутқнинг таъсирчанлигини оширувчи восита сифатида 4. синонимларнинг нутқда қўлланилиши 5. нутқий равонликни бузувчи баъзи омиллар 6. тиниш белгиларининг услубий вазифаси 7. кириш сўз ва кириш бирикмаларнинг услубий хусусиятлари 8. эвфемизмлар ва уларнинг услубий роли юристлар ҳар доим расмий услуб сўзларидан фойдаланади дейиш бир томонламадир. юристлар сўзга бой, сўзга чечан, ифодали нутқ туза олишлари учун тилнинг турли тасвирий воситаларини зарур даражада билишлари шарт. фикрни тўла қонли ифодалаш учун мантиқий фикрлаш билан бирга айни фикр ифодаси учун фавқулодда мувофиқ ва мақсадли сўзларни топа олиш тасвирий воситалар...

DOC format, 110.0 KB. To download "нутқ маданияти ва тилнинг тасвирий воситалари", click the Telegram button on the left.

Tags: нутқ маданияти ва тилнинг тасви… DOC Free download Telegram