нутқ маданияти ва услубият

DOC 67,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404131917_51280.doc нутқ маданияти ва услубият режа: 1. тил услубияти ва нутқ услубияти тушунчалари. 2. услуб тушунчасининг лингвистик мазмуни. 3. тилнинг вазифавий услублари: 1. сўзлашув услуби; 2. расмий иш қоғозлар услуби; 3. илмий услуб; 4. публицистик услуб; 5. бадиий услуб. нутқ маданияти тушунчасининг моҳиятини, илмий йўналиш сифатида бу соҳанинг мақсад ва вазифаларини аниқлаш кўп жиҳатдан нутқ билан нутқий услублар, нутқ маданияти соҳаси билан услубият фани орасидаги муносабатни тўғри белгилашга боғлиқдир. ҳозирга кадар бу икки ҳодиса ва тушунча орасидаги умумий ҳамда фарқли томонлар етарли равишда ўрганилган эмас. илмий адабиётларда нутқ маданияти ҳақида гап борганда кўп ҳолда бу соҳа билан услубият биргаликда талқин қилинади. бу икки соҳа орасидаги муносабатни белгилашда фанда тўрт хил нуқтаи - назар олдинга сурилади: 1. нутқ маданияти - бу услубиятнинг ўзидир; 2. нутқ маданияти - бу амалий услубиятдир; 3. нутқ маданияти билан услубият ўзаро зич боғлиқ бўлган соҳалардир; 4. нутқ маданияти ва услубият ўзаро зич алоқадор, аммо ҳар қайси …

и аҳамиятлидир. нутқ маданияти ўз мақсад ва вазифалари доирасига кўра анча кенг соҳадир. услубият эса унга нисбатан олинганда анчагина тор, жузъий соҳадир. ҳар бир вазифавий услубнинг ўзига хос хусусиятларини билиш уни онгли ўзлаштириш, эгаллаш нутқ маданиятини кўтариш учун аҳамиятли экани шубҳасиздир. масалан, баъзи муаллифларнинг ўз ишларини илмий тил ва услуб талаблари даражасида ёза олмаслиги, уларнинг илмий - публицистик, илмий - оммабоп услубни том маънодаги академик илмий услубдан фарқлай олмасликлари, шунингдек, баъзи бадиий асарларни эса газета тилига, илмий — прублицистик услубга яқин бир тилда ёзилганини ёки ўзбек тилида ёзилаётган расмий - идоравий хужжатлар тилининг расмий услуб меъёрларига жавоб бера олмаслиги, улар тилининг пишшиқ - пухта эмаслиги ва бошқалар аслида илмий услуб, илмий — публицистик услуб, илмий -оммабоп услуб, бадиий услуб, расмий услуб меъёрлари ва улардан фойдаланинг мезонини билмаслик натижасидир. мана шу маънода нутқ маданиятини кўтариш аслида ҳар бир аниқ нутқий услубнинг ўзига хос тил маданиятини кўтариш ҳамдир. вазифавий услублар уларнинг ҳар …

а нариантдор, кўп қиррали ва кўп вазифали бўлишини ҳам талаб қилади. лекин нутқ маданияти (маданий нутқ) учун биринчи иавбатда адабий тил доирасида шаклланувчи услублар - илмий услуб, илмий — оммабоп услуб, расмий услуб, илмий-публицистик услуб, адабий — сўзлашув услуби, шунингдек бадиий услуб ва улар таянувчи меъёрлар муҳимдир. нутқ маданияти билан услубиятнинг ўзаро муносабати ҳақида гап борганда тил ҳодисаси бўлган нутқ маданиятини, нутқий услубларни илмий соҳа бўлган нутқ маданияти ва услубиятдан фарқлаш лозим бўлади. буларнинг биринчиси табиий ҳолда реал мавжуд бўлган тил ҳодисаларини англатса, иккинчиси ўша ҳодисаларни ўрганувчи фан тармоқларини англатади. шундай қилиб, нутқ маданияти билан нутқий услублар тенг ҳодиса бўлмаганидек, тилшуносликнинг нутқ маданияти услубият деб юритилаётган соҳалари ҳам батамом тенг ҳодисалар эмас. аммо улар бири иккинчисини тўлдирувчи, ўзаро алоқадор бўлган лисоний муаммолардир. кишиларнинг тил бирликларидан, яъни фонетик, грамматик, луғавий ва фразеологик воситалардан фойдаланишда доимо ўзига хослик мавжуд бўлиб, бу нарса сўзловчининг ўзига хос услубини кслтириб чикаради. стиль, яъни услуб термини …

англаб етилган вазифавий жиҳатдан келишилган, қўлланиш воситаларининг ички уюшган услуб йиғиндиси, нутқий муомала воситаларининг у ёки бу умумхалқ, умуммиллий тил доирасида, ифоданинг ижтимоий нутқ амалиётида худди шундай бошқа бир вазифани бажарадиган, маълум мақсадга хизмат қиладиган воситаларга нисбатан танланиши ва уйғунланишидир». ўзбек тилшунослигида услубиятнинг назарий масалаларига бағишлангап асарлар бармоқ билан санарлидир. бу асарларнинг баъзиларида услуб деганда маълум бир ёзувчининг воқеа-ҳодисани бадиий тасвирлаш тарзи, тил фактларига мурожаат қилишдаги ўзига хос хусусияти назарда тутилса, иккинчи бир хилларида сўзлар, грамматик шакллар ва синтактик қурилмаларнинг кўчма маъноларда ишлатилиши услубий ҳодиса сифатида талқин қилинади. тилшуносликда айтилган фикрларга асосланиб услуб (стиль) тушунчасига шундай таъриф бериш мумкин. услуб тилнинг жамият ижтимоий фаолиятининг маълум томони билан боғланган ўзига хос луғати, фразеологик бирикмалари, грамматик қурилмалари билан нутқнинг худди шундай бошқа турларидан ўз ички хусусиятлари билан тафовут қилиб турувчи кенжа системасидир. лисоний услублар тўғрисида баҳс юритилганда асосан вазифавий услублар назарда тутилади. вазифавий услублар, уларнинг таснифи масаласида «тил кишиларнинг энг муҳим алоқа …

илиб айтганда, тилнинг бу воситалари услубий тармоқланиши натижасида вазифавий услублар шаклланади. илмий адабиётларда, дарсликларда вазифавий услубларга нисбатан «тил стиллари», «нутқ стиллари», «функционал нутқ стили», «тилнинг стили», «нутқнинг стили» каби атамалар ишлатилади. тил ва нутқ услублари, уларнинг таркиби, бу услубларнинг фарқлари, мезонлари, оғзаки сўзлашув нутқи, бадиий адабиёт тилининг услубий макоми масалаларида ҳам олимлар бир фикрга келишган эмас. кўпгана асарларда «тилнинг вазифадош услублари», «нутқнинг вазифадош услублари» тушунчалари бир хил ҳодиса сифатида тушунилади ва тушунтирилади. аслида эса улар бир-биридан фарқ қилади. бизнингча эса тил услублари атамасидан фойдалана бериш лозим. нутқ услублари деганда, тил услубларининг алоқа жараёнида қўлланилиши тушунилади. бошқача айтганда, нутқ услублари тил услубларининг ҳаракатдаги шаклидир. ҳозирги вақтда тилшуносликда тил услублари таснифида вазифавий услублар тан олинади. ҳар бири алоҳида олинган услуб ўзининг услубий буёғи билан бошқа услублар учун хос бўлган тил бирликларидан фарқ қиладиган, у ёки бу даражада улар билан услубий рақобат ҳосил қиладиган маълум бир системага эга бўлади. академик в.в. виноградов айтганидек, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқ маданияти ва услубият"

1404131917_51280.doc нутқ маданияти ва услубият режа: 1. тил услубияти ва нутқ услубияти тушунчалари. 2. услуб тушунчасининг лингвистик мазмуни. 3. тилнинг вазифавий услублари: 1. сўзлашув услуби; 2. расмий иш қоғозлар услуби; 3. илмий услуб; 4. публицистик услуб; 5. бадиий услуб. нутқ маданияти тушунчасининг моҳиятини, илмий йўналиш сифатида бу соҳанинг мақсад ва вазифаларини аниқлаш кўп жиҳатдан нутқ билан нутқий услублар, нутқ маданияти соҳаси билан услубият фани орасидаги муносабатни тўғри белгилашга боғлиқдир. ҳозирга кадар бу икки ҳодиса ва тушунча орасидаги умумий ҳамда фарқли томонлар етарли равишда ўрганилган эмас. илмий адабиётларда нутқ маданияти ҳақида гап борганда кўп ҳолда бу соҳа билан услубият биргаликда талқин қилинади. бу икки соҳа орасидаги муносабатни белгилашда фанда т...

Формат DOC, 67,5 КБ. Чтобы скачать "нутқ маданияти ва услубият", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқ маданияти ва услубият DOC Бесплатная загрузка Telegram