нутқ маданияти ва адабий тил меъёри. меъёр тушунчаси. адабий тил меъёри таснифи

DOC 52.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404131831_51273.doc нутқ маданияти ва адабий тил меъёри. меъёр тушунчаси. адабий тил меъёри таснифи режа: 1. меъёр ҳақида тушунча. адабий меъёрнинг тил қурилиш унсурлари. 2. умумий ва хусусий меъёр ҳақида. 3. адабий тил меъёрларининг тавсифи. 4. хулоса. тил меъёрининг илмий нуқтаи - назардан ўрганиш, ўзбек тили нутқ маданияти муаммоларини назарий жиҳатдаи асослашнинг муҳим шартларидан биридир. чунки «тил меъёри -нутқ маданияти назариясининг марказий тушунчасидир». адабий тилнинг ривожланинг қонуниятларини, адабий тил меъёрларининг умумий ҳолатани, ундаги турғун ва нотурғун ҳодисаларни чуқурроқ текширмай туриб, адабий тилнинг нутқ маданияти ҳақида гапириш, адабий - меъёрий тавсифлар бериш мумкин эмас. нутқ маданиятига бағишланган ишларда кўпинча нутқимизда учрайдиган камчиликлар ҳақида гап боради. лисоний бирликларни худди шу шаклда қўллаш камчилик эканлигини нимага асосланиб айтамиз? тилшуносликда мана шундай қўлланишнинг тўғри ёки нотўғри эканлигини кўрсатувчи маълум ўлчов бўлиши керак. бу ўлчов адабий тил меъёри ҳисобланади. ҳар қандай тил бирлигининг тўғри ёки нотўғри эканлигини шу меъёр нуқтаи - назардан тутиб аниқлаймиз. с.и.ожиговнинг фикрича, …

иса деган хулосага олиб келмайди. давр ўзгариши билан одамларнинг билиши, дунёқараши, ҳаётга бўлган талаби ўзгариши билан меъёр ҳам ўзгариб боради. демак, меъёр давр характерига эгадир. масалан, мустақиллик эълон қилингунча, совет, комсомол, коммунизм деган сўзлар адабий тал учун меъёр ҳисобланган. бугунги адабий тил учун эса бу сўзлар меъёр ҳисобланмайди. меъёр тилнинг тараққиёт қонунлари билан, жамият тараққиёт қонунлари билан боғлиқ. кўпчилик тилшунослар меъёрни фақат адабий тилга нисбат бериб тушунадилар. бу эса меъёрни тор маънода тушунишга олиб келади. рус тилшуноси в.а.ицкович фикрича, меъёр ҳодисаси тилнинг барча яшаш шакллари учун хосдир. умумтил бойлиги доирасида қараладиган диалектизмлар, шева унсурлари, жаргон ва арголар, касб - хунарга оид кўпгина сўзлар ўзбек халқининг ҳаммасига тушунарли бўлмаса ҳам, ўша шева ва лаҳжаларда, сўзлашувдаги кишилар ёки маълум ижтимоий гуруҳ учун тушунарлидир. масалан, дўппи: самарқандда қалпоқ, хоразмда такя, бухорода каллапўш, фарғона ва тошкентда дўппи дейиш шу лаҳжалар учун меъёр ҳисобланади. шунинг учун ҳам баъзи тилшунослар меъёрни иккига бўлиб ўрганишни тавсия қиладилар. …

ий арголар» меъёри. булардан бизни адабий тил меъёри қизиқтиради. ана шу меъёр туфайли тил юқорида таъкидлаганимиздек, умумхалқ тилининг яшаш шаклларидан фарқ қилади. тил элементларининг меъёрий ҳолатга келтиришга интилиш адабий тилга хос хусусиятдир, бу жараён мунтазам давом этади. адабий меъёр ўз холича шаклланади. унинг шаклланиши ва тараққиётига тилнинг таркибига кирувчи лаҳжа, шевалар турлича ҳисса кўшадилар. халқнинг маданияти юксалиб борган сари меъёрни ташкил этувчи тил воситалари қўллаш жиҳатдан барқарорлашиб, мустаҳкамланиб боради. демак, меъёр маълум бир тил жамоасида мустаҳкам қўлланиб келаётган лисоний ҳодисалар йиғиндисидир. меъёр тил қурилиш унсурларнинг ҳаммасига тегишлидир. шунга кўра ўзбек адабий тилининг аниқ меъёрлари қуйидагича белгиланади: 1. фонетик меъёрлар; 2. талаффуз меъёрлари; 3. сўз ясаш меъёрлари; 4. морфологик меъёр; 5. синтактик меъёр; 6. услубий меъёр; 7. луғавий меъёр; 8. пунктуацион меъёр. фонетик меъёр. ҳозирги адабий тил учун 6 та унли ва 25 та ундош товушни қўлланиши меъёр ҳисобланади. бу товушлар йиғиндиси ўзбек тилида сўзлашувчиларнинг талаффуз ва ёзишдаги эҳтиёжларини қондириб келаётган …

янги ўзбек алифбосининг жорий қилиниши алифбо билан боғлиқ бир қатор муаммоларни ҳал бўлишига ёрдам беради. лекин бу тўла ҳал бўлди дегани эмас. талаффуз меъёри. адабий тилнинг оғзаки ва ёзма шакли бўлгани каби, нутқда ҳам имловий ҳамда талаффуз меъёрлари мавжуд. адабий талаффуз меъёри тил бирликларининг оғзаки нутқ жараёнида адабий тил меъёрига мувофиқ келишидир. ёзув туфайли ўзбек тилининг имловий меъёри анчагина дуруст холга келтирилди, лекин талаффузда ҳар хилликлар давом этиб келмоқда ва бу хол ўзбек тили нутқ маданиятига таъсир кўрсатмоқда. бунинг сабабларини қуйидагича изоҳлаш мумкин: 1. адабий тилнинг оғзаки меъёрларини барча бир хилда мукаммал эгаллай олмагани сезилиб туради. оғзаки адабий тилни эгаллаш ёзма адабий тилдан фойдаланишга кўра сустроқ. 2. адабий тидда сўзловчилар нутқида маҳаллий шевалар таъсири кучли. бу айниқса, лаҳжавий талаффуз ва лаҳжавий акцентларда сезилиб туради. 3. ўзбек адабий талаффузи доирасидаги кўзга ташланувчи хусусиятлардан бири кекса ёки ёш авлод нутқидаги тафовутдир. 4. адабий тилнинг оғзаки шакли меъёрларининг қатъийлашувида ёзма нутқ, ёзилган матнлар, …

умлаштирилган ҳолда жамоатчиликка етказиш керак. кейинги йилларда адабий тилнинг оғзаки шакли бир мунча меъёрлашиб, ёзма нутқга яқинлашиб бормоқда. бу халқимизнинг маданий савияси ўсганлигини кўрсатади. бу борада олимлар, педагоглар умуман зиёлиларнинг, олий ва ўрта таълимнинг хизматлари каттадир. ана шу таъсирни янада кучайтиришда радио, телевидение, театр, кино санъатида, матбуот ва бадиий адабиётдан унумли фойдаланиш керак. имловий меъёр. имловий меъёр, яъни ёзув меъёри адабий тилнинг маданийлик даражасини бошлаб берувчи асосий мезондир. имловий меъёр тил вакиллари томонидан келишилган ҳолда юзага келтирилади ва унга амал қилиниши махсус қоидалар орқали йўлга қўйилади. меъёр сифатида тавсия этилган тил унсурларидан фойдаланинг миллат вакиллари учун мажбурий саналади. ҳозирги ўзбек адабий тилининг ёзув меъёрлари 1956 -йил 4 апрелда тасдиқланган «ўзбек орфографиясининг асосий қоидалари» га таянади. мазкур имло қоидаларида: 1. унли ва ундошлар имлоси, айириш (ъ) ва юмшатиш (ь) белгилари; 2. ўзак ва негизлар, қўшимчалар имлоси; 3. қўшма жуфт ва қисқартма сўзлар имлоси; 4. бўғин кўчириш имлоси; 5. бош ҳарфлар имлоси …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "нутқ маданияти ва адабий тил меъёри. меъёр тушунчаси. адабий тил меъёри таснифи"

1404131831_51273.doc нутқ маданияти ва адабий тил меъёри. меъёр тушунчаси. адабий тил меъёри таснифи режа: 1. меъёр ҳақида тушунча. адабий меъёрнинг тил қурилиш унсурлари. 2. умумий ва хусусий меъёр ҳақида. 3. адабий тил меъёрларининг тавсифи. 4. хулоса. тил меъёрининг илмий нуқтаи - назардан ўрганиш, ўзбек тили нутқ маданияти муаммоларини назарий жиҳатдаи асослашнинг муҳим шартларидан биридир. чунки «тил меъёри -нутқ маданияти назариясининг марказий тушунчасидир». адабий тилнинг ривожланинг қонуниятларини, адабий тил меъёрларининг умумий ҳолатани, ундаги турғун ва нотурғун ҳодисаларни чуқурроқ текширмай туриб, адабий тилнинг нутқ маданияти ҳақида гапириш, адабий - меъёрий тавсифлар бериш мумкин эмас. нутқ маданиятига бағишланган ишларда кўпинча нутқимизда учрайдиган камчиликлар ҳақида гап...

DOC format, 52.5 KB. To download "нутқ маданияти ва адабий тил меъёри. меъёр тушунчаси. адабий тил меъёри таснифи", click the Telegram button on the left.

Tags: нутқ маданияти ва адабий тил ме… DOC Free download Telegram