нутқ маданияти ва нутқ одоби нотиқлик турлари ва нотиқлик маҳорати

DOC 62,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1527397159_71862.doc нутқ маданияти ва нутқ одоби нотиқлик турлари ва нотиқлик маҳорати режа: 1. нутқ маданияти ва нотиқлик санъатининг турлари ва усуллари. 2. ҳозирги даврда педагогнинг нутқ маданияти ва нотиқлик маҳоратига қўйиладиган асосий талаблар. 3. нутқ маданияти тушунчаси. маданиятнинг бир бўлаги сифатида нутқ маданияти ҳар бир зиёлининг зиёлилик даражасини белгилайдиган мезондир. айниқса, санъат аҳли ҳамиша элнинг назарида бўлади. санъаткор нафақат ўзининг куй қўшиқлари ижроси билан, балки ўзининг сермазмун, таъсирчан, жозибадор нутқи билан ҳам тингловчиларни, суҳбатдошини сеҳрлаб қўя олиши лозим. аслида нутқнинг сеҳри куй, қўшиқ сеҳрдан асло қолишмайди. хуллас, санъаткор оддий, тўпори нутқида гаплашмаслиги жоиз. нутқ маданиятининг сир – асрорларидан воқиф бўлмоғи лозим. бунинг учун аввало ўзбек тилининг биридир менинг тилим! олимларнинг таъкидлашларича, xi асрда яратилган маҳмуд қошғорийнинг “девони луғатит турк” асари, xii асрда яратилган юсуф хос хожибнинг “қутадғу билик” асари, аҳмад югнақийнинг “ҳибат – ул ҳақойиқ” асарларида учрайдиган сўзларнинг 75 – 80 фоизи учрайди менинг тилимда. бу эса ўша қадимий ёзма …

ини 28 та сўз билан ифодаланганлигини эътироф этади. бир тушунчани ифодаламоқ учун ўз бағридан ўнлаб сўз топа билган пурмаъно тиллардан биридир, менинг тилим! халқнинг турмуш тажрибаларидан олинган хулосалари битилган мақолу матал ва ҳикматли сўзларга бой пурҳикмат тиллардан биридир менинг тилим! қўполликни ёқтирмайдиган нозиктаъб, хушхулқ тиллардан биридир, менинг тилим! ҳатто сўзларни ҳам ўйната оладиган туюқу аскиялар тилидир, менинг тилим! шоир айтганидек, “булбул куйин куйга соладиган” дилрабо тиллардан биридир, менинг тилим! дунёда ягона ўзбекистон давлатининг ягона давлат тилидир, менинг тилим! нутқ маданиятига ёндашишида тилнинг ушбу имкониятилардан фойдаланиш лозимдир. нутқ маданияти ва нутқ одоби нутқ маданияти аввало нутқ одобига таянади. нутқ одоби мезонлари ўзининг қадимий илдизига эга. айниқса, ўзбек адабий тилининг асосчиси ҳазрат мир алишер навоийнинг бу ьорадаги хизматлари беқиёсдир. у жумладан, нутқ одоби, яъни нутқ маданиятининг қуйидаги талабаларини баён қилади: 1. тилни, сўзни қадрла, уни ҳурмат қил донау дур сўзини афсона бил, сўзни жаҳон баҳридан дурдона бил. (“хамса”) 2. яхши сўзлай олиш, …

рўй. нуқта сурсанг шукуфтау хандон, зист қилсанг, кушодоу хушрўй. (“арбаин”, 59 – бет) демонки кўнгли поку ҳам кўзи пок, тили поку, сўзи поку ўзи пок. (“хамса”, 175 – бет) 7. сўзлаганда ўйлаб сўзла, тушуниб, билиб гапир: сўзни кўнглингда пиширмагунча тилингга келтурма. ҳарнаким кўнглингда бўлса тил сурма. (“маҳбубул қулуб”, 83 – бет) 8. хушмуомала ширинсўз бўл. тилинг бирла кишиларга озор берма: ҳар кимки чучук сўз элга изҳор айлар, ҳар неки ағёр дурур ёр айлар. сўз қаттиғи эл кўнглига озор айлар, юмшоғи кўнгилларни гирифтор айлар. (“назмул жавоҳир”, 43 – бет) 9 чин, тўғри сўзла, нутқингда ҳалол бўл. ёлғон сўз бахсизлик келтиради. чин сўз мўътабар, яхши сўз мухтасар.... (“маҳбубул қулуб”, 63 – бет) хирадманд чин сўздин ўзга демас, вале бари чин ҳам дегулук эмас. киши чинда сўз деса зебо дурур, неча мухтасар бўлса авлодурур. (“маҳбубул қулуб”, 83 – бет) 10. яхши сўз, яъни нутқ кишига обрў ва бахт келтиради. эзгу сўзли бўл: ким …

с. нутқ одобига қўйилган ушбу талаблар нутқ маъёрлари сифатид асрдан – асрга ўтиб келаётир. ҳар бир даврнинг ўзига хос хусусиятларини мужассам этаётир. демак, кишилар азал – азалдан тўғри, таъсирчан, чиройли, жозибали, яхши гапиришга интилиб келганлар. нотиқлик санъатига назар ташлар эканмиз, у эрамиздан аввалги v асрда юнонистонда шаклланганига шоҳид бўламиз. нотиқлик санъатининг етук намоёндалари етишиб чиқди. давлат ишларини бошқаришни истаган ҳар бир киши учун чиройли сўзлаш санъати мажбурий бир эҳтиёжга айланди. нотиқлик санъатининг йирик вакили цицироннинг таъкидлашича, дунёда иккита санъат мавжуд: ҳарбий ва нотиқлик. плутарх ҳам бу санъатни ҳаётий зарурият деб билади. аристотелнинг “ритерика” китоби китобдан иборат бўлиб биринчи ва иккинчи китоблари чиройли сўзлаш, тингловчини ишонтириш методлари ҳақидаги фикр ва мулоҳазалардан иборатдир. учиничи китоби эса мантиққа бағишланган. ўзбек нотиқлик, яъни воизлик санъати ҳам ўз тарихига эга. фаробий, ибн синолар ўз асарларида воизлик санъатига ҳам алоҳида эътибор берганлар. “қобуснома”, “қутадғу билиг”, “арбаин”, “назмул жавоҳир” асарларида ҳам воизлик ўгитлари мужассамдир. кўплаб воизлар етишиб …

(имло) 8) ёзув меъёрлар 9) пунктуацион меъёрлари (тиниш белгилари) 10) услубий меъёрлар. ушбу меъёр турларининг ҳар бирига ўнлаб қоидалар ишлаб чиқилган. жумладан, жаранги ундошларнинг сўз охирида жарангсизлашуви, ассимиляция ва диссимиляция ҳодисаларининг мавжудлиги, эгалик қўшимчалари қўшилганда ўзакда бўладиган ўзгаришлар ва ҳоказо. хуллас меъёр тилнинг ижтимоий вазифа бажаришидаги асосий шарти бўлиб, унга амал қилиш шу тилда сўзлашувчилар учун мажбурийдир. ўзбек тилининг қанчалик меъёрлиги солинганлиги ва унга қанчалик амал қилинганлиги умум миллий ўзбек маданиятининг тараққиёт даражасини белгиловчи омиллардан биридир. foydalanilgan adabiyotlar: 1. barkamol avlod orzusi. t., “sharq”, 1999. 2. i. a. karimov. milliy istiqlol mafkurasi – xalq e’tiqodi va buyuk kelajakka ishonchdir. t., “o`zbekiston”, 2000. 3. r. qo`ng`urov va b. nutq madaniyati va uslubiyot asoslari. t., “o`qituvchi”, 1992. 4. a. g`ulomov, b.qobilova. nutq o`stirish mashg`ulotlari. t., “o`qituvchi”, 1995.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқ маданияти ва нутқ одоби нотиқлик турлари ва нотиқлик маҳорати"

1527397159_71862.doc нутқ маданияти ва нутқ одоби нотиқлик турлари ва нотиқлик маҳорати режа: 1. нутқ маданияти ва нотиқлик санъатининг турлари ва усуллари. 2. ҳозирги даврда педагогнинг нутқ маданияти ва нотиқлик маҳоратига қўйиладиган асосий талаблар. 3. нутқ маданияти тушунчаси. маданиятнинг бир бўлаги сифатида нутқ маданияти ҳар бир зиёлининг зиёлилик даражасини белгилайдиган мезондир. айниқса, санъат аҳли ҳамиша элнинг назарида бўлади. санъаткор нафақат ўзининг куй қўшиқлари ижроси билан, балки ўзининг сермазмун, таъсирчан, жозибадор нутқи билан ҳам тингловчиларни, суҳбатдошини сеҳрлаб қўя олиши лозим. аслида нутқнинг сеҳри куй, қўшиқ сеҳрдан асло қолишмайди. хуллас, санъаткор оддий, тўпори нутқида гаплашмаслиги жоиз. нутқ маданиятининг сир – асрорларидан воқиф бўлмоғи лозим. бунинг у...

Формат DOC, 62,0 КБ. Чтобы скачать "нутқ маданияти ва нутқ одоби нотиқлик турлари ва нотиқлик маҳорати", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқ маданияти ва нутқ одоби но… DOC Бесплатная загрузка Telegram