норасмий уламолар

DOC 104.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1554364158_74046.doc норасмий уламолар режа: 1. норасмий уламолар. 2. мусулмонлар ўртасидаги бўлиниш. турли йўналишдаги уламоларнинг илоҳиёт борасидаги ўзига хос жиҳатлари. 3. совет давридаги тасаввуф ҳақида. анъаначи уламолар. ўомди тизимида бўлмаган барча уламолар фаолияти қатъий таъқиқланган бўлишига қарамай, улар ўз жонларини хавф ва хатарга қўйиб норасмий равишда фаолият кўрсатиб талабаларни ўқитишда давом этдилар. ушбу уламолар фаолиятини фарғона водийси ва тожикистонда энг кўзга кўринган ҳанафий олими халқ орасида домулло ҳиндустоний номи билан машҳур бўлган муҳаммаджон рустамов (1892-1989) мисолида кўриб чиқамиз. у анъанавий таълимни ўзи туғилган қўқонда, кейин бухоро ва ҳиндистонда (унинг иккинчи нисбаси - ҳиндустоний шундан) олди. тахминан 50-йиллар охирларидан бошлаб, ҳиндустоний бир гуруҳ ўз ҳаммаслаклари учун норасмий таълим (ҳужра) ташкил қилди. вақт ўтиши билан унинг ҳужрасида ўқувчилар сони ортиб борди; бу ерда яқингача бутун минтақа, айниқса, фарғонада машҳур бўлган кўплаб уламолар таҳсил олдилар. ҳиндустоний таълим беришдан ташқари турли рисолалар, диний асарлар ва тасаввуфий шеърларга шарҳлар битди. унинг энг мукаммал асари олти жилдли …

отган ақидавий ва амалий масалалар атрофида пайдо бўлди. хусусан, ҳиндустоний уни танқид қилувчиларнинг сиёсий даъватларини қабул қилмади. шу маънода, унингча, ўзининг мавқеи ҳам ҳанафийлик кўрсатма ва қоидаларига асосланган. унинг учун дин йўлида курашишнинг куч ишлатиш усули (ал-жиҳод ас-сағир) афзал эмас. бу масала, ҳиндустоний фикрича, маҳаллий диний ислоҳотчилар назарида нафақат мусулмон мамлакатларидаги дунёвий давлатга нисбатан, балки умматнинг улар фикрига қўшилмайдиган аъзоларига нисбатан ҳам диний мажбурият – фарз - бўлган жиҳод тушунчасини қандай шарҳлашга боғлиқ. ҳиндустоний, унинг фикрича, четдан келган, араб давлатларидаги диний-сиёсий ҳаракатлар раҳбарларидан чиққан «исломни тозалаш» ғояларига мутлақо салбий муносабатда бўлган. у ушбу ғояларнинг бидъат эканлигини мусулмон ислоҳотчилари ва «исломни тозалаш» тарафдорларидан бўлган муҳаммад абдуҳни ҳажв қилган «ҳажвия-и муҳаммад абдуҳ» номли рисоласида намойиш қилишга ҳаракат қилган ва унда муҳаммад абдуҳни яхшигина пичинглар билан танқид остига олган. минтақада ҳиндустонийнинг кўплаб тарафдор ва ҳамфикрлари бор эди: шаҳрисабзда домулло фақирий (ваф. 1976), тошкентда нодирхон домулло (ваф. 1971) ва бошқалар. улар анъанавий уламоларнинг янги …

лоди етишиб чиққанида сезила бошлади. уларнинг биринчиси тахминан 1970-йиллар охирларида фарғона водийсида пайдо бўлди (бироқ у тизим сифатида шаклланмаган эди). унга юқорида эсга олинган раҳматулло аллома (1981 йили автоҳалокатда вафот этган) ва абдували қори мирзаев (иккиси ҳам андижондан) томонидан асос солинган эди. вақт ўтиши билан бу ҳаракат мужаддидийа (ар. – янгилаш, ислоҳот) деб аталди. асосчилар фарғона водийсидаги машҳур олим ҳакимжон қори марғилоний (1896 й. туғилган, ҳозирда марғилонда яшайди) ҳужрасида, кейин ҳиндустонийда таълим олганлар. ҳаракат асосчилари олдиларига қўйган асосий мақсад ва вазифалар унинг номидан маълум: маҳаллий ҳанафийлар амалиётлари, ҳатто эътиқодларига баъзи ўзгартишлар киритиш; кучайиб борган қайта исломлаштириш жараёнларини асл исломни кейинчалик пайдо бўлган “янгиликлар”дан “тозалаш ва тиклашга” йўналтириш; диндорларда сиёсий онгни шакллантириш. юқорида эсга олинган ва бошқа мотуридийлик эътиқодларидан узоқлашган ғояни баъзи уламолар 80-йилларнинг бошларидаёқ жамоат йиғинлари ва жума хутбаларида очиқ айта бошлаган эдилар. бу борада, масалан, бошқа кўпгина ислоҳотчи уламолар сингари айниқса фарғона водийси ва тошкентда кўплаб тарафдорлари бўлган абдували …

ҳам) маҳаллий мусулмонлар ўртасида ўрнашиб қолган маросим шаклларини ўзгартиришга ҳар қандай уринишни “ваҳҳобийлик” деб ҳисоблаганлар. «ваҳҳобийлар» деб аталганларнинг ўзлари эса, ёрлиқ осиш борасида рақибларидан орқада қолмадилар. улар ўз рақибларини «мушриклар» деб атай бошладилар. бундай деб айблаш учун улар маҳаллий ҳанафийлар амалиётларидаги тасаввуф таъсири остида пайдо бўлган «авлиёлар» мозорларини зиёрат қилишлари ва бошқа амалларни асос қилиб кўрсатдилар. мужаддидия («ваҳҳбийлар») асосчиларининг, ўз қарашларича, исломнинг янги кўринишини қидиришларига энг аввало коммунистик мафкуранинг очиқ намоён бўлаётган инқирози соясида давом этиб келаётган атестик сиёсат туртки бўлган эди. мужаддидия асосчиларига кўра, давлатнинг атеистик сиёсати ва бу сиёсатга ҳанафий уламоларнинг асосий қисмининг чидаб туришлари ва натижада исломнинг инқирозга юз тутиши маҳаллий жамоанинг исломий характерини йўқотиши хавфини туғдирди. қайта қуришнинг бошларидаёқ, мужаддидиянинг биринчи авлоди ўз-ўзларини фарғона ва тошкентдаги баъзи масжидларга имомлар ва хатиблар сифатида тайинлашига эришгач (яъни, диний идора буйруғисиз), ўз хусусий ишлари билан шуғулланган ҳолда, масжидларга тушадиган даромаддан маош олишни намойишкорона рад этдилар. афғон мужоҳидларининг совет армиясига …

ининг аниқ белгилари, мамлакатда куч йиғаётган қайта исломлашув жараёнлари «эроннинг йўлини такрорлаш»га, «мамлакатни исломнинг нурли йўлига қайтариш»га яхши имкон берар эди. томонларни иккинчи бор келиштириш (сулҳ)га собиқ муфтий муҳаммад содиқ муҳаммад юсуф (1989-1993) қарор қилди. бироқ, 1990 йил май ойида диний идорада бўлиб ўтган «ваҳҳобийлар» (ҳакимжон қори марғилоний ва абдували қори мирзоевлар бошчилигида) билан ҳанафийлар (умархон қори номангоний бошчилигида) йиғилиши муфтий эришмоқчи бўлган натижаларнинг акси билан якунланди. айни шу вақтда турли мусулмон ташкилотларининг хорижий эмиссарлари ҳам фаоллашдилар. улар «чин исломни» билишликни даъво қилиб, маҳаллий мусулмонларни ислом асослари (яъни қуръон ва ҳадис)га эмас, балки ҳанафий мазҳаби қоидаларига амал қилиб яшашда айбладилар. қолаверса, бундай ҳаракатлар фақатгина маҳаллий мусулмонлар орасига кириб олишга баҳона эди, холос ва кўпчилик тадқиқотчи-экспертларнинг қайд этишича, бу ўз мавқеи ва маҳаллий шароитдан узоқни кўзловчи сиёсий мақсадаларда фойдаланишга интилиш эди. давлат ўзининг дунёвий характерини сақлаб қолган ҳолда, мусулмонлар ўртасидаги (айниқса, фарғона водийсида) бўлиниш ва бошланаётган ихтилоф аломатлари анча катта кўламдаги …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "норасмий уламолар"

1554364158_74046.doc норасмий уламолар режа: 1. норасмий уламолар. 2. мусулмонлар ўртасидаги бўлиниш. турли йўналишдаги уламоларнинг илоҳиёт борасидаги ўзига хос жиҳатлари. 3. совет давридаги тасаввуф ҳақида. анъаначи уламолар. ўомди тизимида бўлмаган барча уламолар фаолияти қатъий таъқиқланган бўлишига қарамай, улар ўз жонларини хавф ва хатарга қўйиб норасмий равишда фаолият кўрсатиб талабаларни ўқитишда давом этдилар. ушбу уламолар фаолиятини фарғона водийси ва тожикистонда энг кўзга кўринган ҳанафий олими халқ орасида домулло ҳиндустоний номи билан машҳур бўлган муҳаммаджон рустамов (1892-1989) мисолида кўриб чиқамиз. у анъанавий таълимни ўзи туғилган қўқонда, кейин бухоро ва ҳиндистонда (унинг иккинчи нисбаси - ҳиндустоний шундан) олди. тахминан 50-йиллар охирларидан бошлаб, ҳиндустони...

DOC format, 104.0 KB. To download "норасмий уламолар", click the Telegram button on the left.

Tags: норасмий уламолар DOC Free download Telegram