сохта метод гирдоби

DOC 71.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662746732.doc сохта метод гирдоби шўро адабиётшунослигида энг кўп қўлланган, олиму мунаққидлар тилидан тушунмаган, аммо дилга жо бўлмаган, моҳияти зинҳор ярқ этиб очилмаган масала қайси эди? адабиётга елдай бостириб кирган, бир пасда ҳам ўтмиш ҳам келажак санъатига ҳукмини ўтказмоқчи бўлган социалистик мамлакатлар адабиёти тугул жаҳон халқалари саняатига ҳукмронлик даъво қилаётган метод қайси эди? ниҳоят, умри илон чақишидай қисқа, аммо заҳри қотили миллион-миллион онгларини фалаж қилаёзган назария қайси эди? барча саволларнинг жавоби битта: соцреализм. ўзбек адабиётшунослигида соцреализм ҳақида ёзиш, уни татбиқ қилиш авжланаётган пайтда баъзи дадил ҳақиқатни айтишдан чўчимайдиган ёшлар соцреализмга кафан бича бошлаган эдилар. бу синчков ёшлар санъат табиатида ката ҳақиқатни тарғиб қилиш хусусияти мавжудлигини, ҳар хил сохта доктриналарни ҳақиқат сифатида илоҳийлаштиравериш ғирт зарар эканлигини дилларидан ҳис этдилар. аввалига чўчиб секингина айтилган ҳақиқат бора-бора баралла янграй бошлади. асримизнинг 80 йилларига келиб соцреализм аксарият адабиётларда назарий-ғоявий мурдага айланган, санъатшуносу адабиётшунослар ундан қўлларини ювиб қўлтиққа уриб бўлган эдилар. афсуски, баъзи адабиётшунослар ҳамон соцреализмга …

иқат ва бадиий талқин» («тафаккур» журнали, 1996, 1-сон) мақоласида исботлаб берилган: «соцреализм методининг «ҳаётни инқилобий тараққиётда кўрсатиш», жамият тарихини «синфий кучлар кураши тарзида акс эттириш»каби талаблари ижобий қаҳрамон ёнида албатта бирон салбий шахс бўлиши ва улар қўчқорлардек олишини шарт қилиб қўяр эди». соцреализм қаҳрамон тимсолини яратишда бўлмасин, ҳаётни тасвирлашда бўлмасин, инсоният тарихини акс эттиришда бўлмасин ўз йўриқларига риоя қилди. ьу йўриқ маркс асарларининг бузуқ-ёриқ талқинларидан ғояларидан, ниҳоят, давлат тепасида турган кишиларнинг бошқарув усулларига мосланган қарашлардан иборат эди. соцреализм методидаги: «ҳаётни ҳаққоний акс эттириш ибораси сиёсатчиларнинг ихтироси эди, холос. аммо сиқувнинг зўрлигидан файласуф назариётчилар, ёзувчию адабиётшунослар соцреализмга илмийлик либосини кийдирдилар, унга салобат, вазминлик руҳини сингдирдилар. соцреализмнинг асоси-«ҳаётни инқилобий тараққиётда кўрсатиш» масаласига бир назар ташлайли. профессор озод шарафиддинов юқорида эслатилган мақоласида: «айтадиларки, соцреализм воқеликни революцион тараққиётда кўрсатади. бу нима дегани?», -дея асосли савол қўяди-да, -катта назариётчилар, жумладан луначарский буни шундай тушунтиради: «ҳаётда камчиликлар борлиги аниқ, уларни қаламга олиш ҳаққоний бўлиши мумкин. лекин …

йиллар ёшлари-келажак шайдолари, янгилик тарафдордлари... пролеткультчилари орасида футуристлар, конструктивистлар кўп. келажакка интилиб, келажакдан завқланиб, кечаги ўтмишдан йироқлашиб, ундан бегоналашиб яшаш бор эди, маъқулланар эди. «бу дунёда туғилмоқ, яшамоқ, ўлмоқ-янгилик эмас», - деган учун есенинни, унинг руҳини қанча бесаранжом қилишди. янги ҳаётда яшамоқ, меҳнат қилмоқ, келажакка интилмоқ-бебаҳо бахт дея бонг уришди. хулоса шуки, футуризм замон тақозоси, инқилобий ёшлари кайфияти сифатида соцреализм руҳига кириб қолди. лекин у соцреализмнинг асоси, моҳияти эмас эди. соцреализмнинг асоси, моҳияти марксча-ленинча диалектик материализмнинг асоси, моҳияти эмас эди. соцреализмнинг асоси, моҳияти эмас эди. соцреализмнинг асоси, моҳияти марксча-ленинча диалектик материализмдан келиб чиқади. маркс, энгельс идеалистик фалсафани, унинг таг-томирини инкор этдилар. илоҳиятга боғланадиган фалсафага қарши бориб, уни йўққа чиқариб, ўз назария, фалсафаларни яратдилар. олмониядан чиққан доҳийлар диннинг халқ учун заҳар, афъюн эканлигини юз карра, минг карра турли алфозда таъкидладилар. дин тарихи, шарқда бўлмасин, ғарбда бўлмасин, маърифат, маънавият, ҳақиқат тарихи билан узвий боғлиқ. динни инкор этиш инсоният яратган маънави-маърифий бойликларни бир …

и. айни саратонда, кун нақ тика келганда ҳам тинмай ишлайверган йўлчибой, ғофир, дўнанбой... сингарилар мадҳ этилди. қишлоқ хўжалигидаги оғир, ожижалар бажариши мумкин бўлмаган юмушларни бажариб жувонмарг бўлган турсуной, ширмонойлар ҳақида қўшиқлар куйланди, юзлаб, минглаб қизалоқлар турсуной, ширмоной бўлишаг қасамёд қилдилар. «меҳнат аҳли» деб аталадиган қўшиқ бўларди, унинг мусиқаси зўр, ижроси олий эди. радио ҳар куни, иложи борича, бу қўшиқни меҳнаткаш ўзбекистоннинг норасмий гимни деб биларди. қўшиқнинг авж нуқтаси: уринг кетмонни, дўстлар куйиб кул бўлсин душман,- деган сўзларда ифодаланарди. ҳали ҳам қўшиқ тингловчини бефарқ қолдирмайди. аммо унинг саёз мазмуни-кетмончи, колхозчи ўртоқларни меҳнат самарасини кўриш эмас, балки фақат ишлаш ва кўпроқ ишлашга чорлаш ғазабни қўзғайди. совет романчилигида меҳнат мавзуси, меҳнаткаш характерини яратиш ҳамиша долзарб, фахрли эди. минглаб романлар орасида, менинг билишимча, иккита асарда эртаю кеч меҳнат қилавериш одамни инсонийликдан маҳрум этиши ёрқин кўрсатилган. бири жабридийда андрей платоновнинг «бахтли москва» романи, иккинчиси тоғай муроднинг «отамдан қолган далалар» асари. етим қиз москваойни расмий пойтахт …

олаларга дину иймонни, чин маърифату комилликни сингдирган. совет мафкурасига ишдан бошқасини билмайдиган робитлар керак эди. совет империяси учун коммунистик идея оламни ўзгартириш ғояси муҳим. чингиз айтматовнинг «кассандра тамғаси» романида коммунистик мафкура раҳнамолик қилган эди. энг тубан ғайри инсоний кашфиёт фош қилинган. романнинг мағз-мағзидан марксизмнинг динга қарши қарашларини инкор этиш коммунистик ғояни ғайриинсоний моҳиятини кўрсатиш англашилади. бошқача айтганда соцреализм моҳиятига сингдирилган марксча-ленинча назария инкор қилинади. ўйлаб кўрилса, шўро адабиётида севги ҳам ўта юзаки тасвирланган. нега? 20-йиллардаги инқилобчи ёшлар империализм ҳукмронлиги мавжуд бўлган бир даврада шахсий бахт-севги, оила қувонч мингариларни уят деб билганлар. инқилобчи севиш, севилиш ҳуқуқига эгами, оилавий бахтиёрлик ва жаҳон инқилоби масаласи ўзаро келиша оладими деган масала жиддий баҳсларга сабаб бўлган. павел корчаген ўз севгисидан уялиб юрди, павел власов қалб билан эмас, ғоясига кўра қизга кўнгил қўйди. ғоядошлар севгиси ўзбек адабиётида тўлиб кетди. зайнаб ва омон, сидиқжон ва канизак, ёдгор ва мухаббат, саида ва козимбек, аҳмаджон ва сўнагул, пўлат ва …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "сохта метод гирдоби"

1662746732.doc сохта метод гирдоби шўро адабиётшунослигида энг кўп қўлланган, олиму мунаққидлар тилидан тушунмаган, аммо дилга жо бўлмаган, моҳияти зинҳор ярқ этиб очилмаган масала қайси эди? адабиётга елдай бостириб кирган, бир пасда ҳам ўтмиш ҳам келажак санъатига ҳукмини ўтказмоқчи бўлган социалистик мамлакатлар адабиёти тугул жаҳон халқалари саняатига ҳукмронлик даъво қилаётган метод қайси эди? ниҳоят, умри илон чақишидай қисқа, аммо заҳри қотили миллион-миллион онгларини фалаж қилаёзган назария қайси эди? барча саволларнинг жавоби битта: соцреализм. ўзбек адабиётшунослигида соцреализм ҳақида ёзиш, уни татбиқ қилиш авжланаётган пайтда баъзи дадил ҳақиқатни айтишдан чўчимайдиган ёшлар соцреализмга кафан бича бошлаган эдилар. бу синчков ёшлар санъат табиатида ката ҳақиқатни тарғиб қилиш ...

DOC format, 71.0 KB. To download "сохта метод гирдоби", click the Telegram button on the left.

Tags: сохта метод гирдоби DOC Free download Telegram