xix асрнинг иккинчи ярмидаги ғарб фалсафаси

DOC 88.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443692817_61406.doc xix асрнинг иккинчи ярмидаги ғарб фалсафаси режа: 1. шопенгауэр 2. классик позитивизм 3. марксизм мумутоз фалсафаси даврининг тугалланиши билан, унинг янги саҳифаси очиладики, уни жаҳон фалсафасининг ҳозирги босқичининг бошланиши сифатида қайд этиш мумкин. у хх асрнинг бутун фалсафасига ўз таъсирини ўтказган фалсафий тизимларнинг пайдо бўлиши билан белгиланади. немис файласуфи артур шопенгауэр (1788-1860) фалсафаси волюнгаризм (ўзбошимча иродага ишониш), иррационализм, умидсизлик фалсафаси сифатида майдаонга чиқди. шопенгауэр ўзининг асосий ғояларини ўзининг бош асари бўлган «олам ирода ва тасаввур сифатида» (1819) номли ишида баён этган. гарчи шопенгауэр ўз фалсафий системасини xix асрнинг 20-нчи йилларидаёқ вужудга келтирган бўлса ҳам, унинг асарлари бутун умри давомида маълум бўлмасдан қола берди. фақатгина умрининг охиридагина, яъни 50-йилларда у тан олинди. 1848 йил инқилобининг мағлубияти, германиядаги янги иқтисодий ва мафкуравий вазият, умидсизлик кайфиятлари, афсус-надомат, бўғиқ ва умидсизлик муҳити шопенгауэр фалсафаси ғояларини қабул қилиш учун қулай шароит яратди. шопенгауэр фалсафий системаси асосида ўзининг тўрт кўринишида ёки илдизида борлиқнинг ва билишнинг …

ект учун фараз қилинади ва ўйланади. тасаввур сифатидаги олам ҳақидаги таълимотда шопенгауэр кантга эргашадики, унинг учун ташқи дунё субъект учун нодир ҳодиса бўлиб туюлади, яъни субъектнинг олам ҳақидаги тасаввури сифатида. бироқ, кант бу дунёнинг мавжудлигини ўзини «нарса ўзида» сифатида тан олар эдики, албатта, улар ўзларича қандай эканликларини биз била олмаймиз ва улар тўғрисида биз фақат ўзимизнинг тасаввурларимизга кўра ҳукм юрита оламиз. кантнинг агностицизмини бартараф этишга уринган шопенгауэр шундай хулосага келадики, «нарса ўзида» ирода (хоҳлаш) дан ўзга нарса эмас. шундай қилиб, шопенгауэр фикрича, олам фақат тасаввур сифатидагина эмас, балки ирода сифатида ҳам мавжуд. ирода бу «бутун борлиқнинг воқейлиги», «ягона ҳақиқий воқейлик», «бутун табиат ўзаги», «олам қалби», «бутун ҳодисаларнинг умумий асоси», «ягона бирламчи асос ва метафизик ибтидо» дир. шопенгауэрнинг ирода ҳақидаги тасаввури инсон онгининг намоён бўлиши эмас, балки бутун оламнинг ички тузилишига ва айрим олинган ҳодисага хос бўлган қандайдир иррационал, онгсиз ижодий кучдир. фақат инсонгина эмас, балки ҳар қандай биологик жисм ироданинг …

и ва волюнтаризм фалсафасидан унинг раҳм қилиш ва итоатлик ахлоқининг ухусияти келиб чиқади. ирода - бу яшаш учун бўлган ирода бўлиб, хоҳиш-истакларни қондиришга қаратилган интилишдир. ана шу ердан инсон ҳатти-ҳаракатининг бош хислати бўлган худбинлик (эгаизм) келиб чиқади. хоҳиш - истакларни қондиришга бўлган интилиш қониқмасликдан келиб чиқади, демакки - жафо ва уқубатдан. хоҳиш-истакларни қониқтириш янги истакларни ва янги уқубатларни келтириб чиқаради. ҳаёт «кўтариб бўлмайдиган оғир юк»ка айланиб қолади». шунинг учун, эҳтимол, кўпинча афсус надомат билан айтиладиган ҳаётнинг қисқалиги, айнан ундаги энг яхши нарсадир», - деб хулосалайди шопенгауэр . ҳаётга бўлган иродадан воз кечмоқ зарур, киши ўзида бўлган хоҳиш - истакларни ўлдириши керак, келгусидаги яхши ҳаёт учун курашишдан ўзини тийиши лозим. шопенгауэрнинг фалсафаси xix аср охири хх асрдаги интуитивизм, экзистенциализм, янги кантчилик, ҳаёт фалсафаси ва бошқа фалсафий оқимларнинг шаклланишига ката таъсир кўрсатди. «ижобий» билимлар байроғи остида майдонга чиққан xix асрнинг иккинчи ярми – хх асрда ғарб фалсафасида энг кўп даражада тарқалган оқимлардан …

нларнинг бош вазифаси – дескриптив, яъни тасвирлаш ва баён қилишдир. илмий билиш фақат ҳодисаларни тасвирлаши лозим, уларнинг келиб чиқишлари ҳақида саволлар бермаслиги керак, чунки бу масалаларнинг ечими йўқдир. шунинг учун фан «нима учун» деган ифодани «қандай?» сўзи билан алмаштириш»га интилиши лозим . янги ижобий фалсафанинг вазифаси эса илмий билимларни тизимга солишдан иборатдир. «ижобий фалсафа»га конт инсон ақлининг «қатъий ҳолати» сифатида қарайди. конт назарича, башарият тарихи бу инсоний руҳнинг турли даврлардаги «ҳолатлари» ёки усуллари тарихидир. бошқача сўз билан айтганда, «ғоялар бутун дунёни бошқаради ва остин-устун қилади». шундай босқичлар ҳаммаси бўлиб учта: илоҳиётий ёки қалбаки (у ерда диний дунёқараш ҳукмронлик қилади), метафизик ёки абстракт (ўз манфаатидан келиб чиқувчи-фалсафий) ва ижобий (илмий). охирги босқичга эришгач «фалсафа узил-кесил ижобий ҳолатга эришади: у энди ўз хусусиятини ўзгартиришга қодир бўлмайди» . уч босқич қонуни умумий хусусиятга эга бўлиб, жамиятнинг барча соҳаларида (билиш тарихи, сиёсий тарих, фуқаролик тарихи ва ҳоказо), ҳамда ҳар бир кишининг руҳий камолотида амал …

илар. джон стюарт милль (1806-1873) - инглиз файласуфи, мантиқшуноси ва иқтисодчисидир. миллнинг фикрича, бизнинг билимларимизнинг манбаи - кузатиш ва тажрибадир. тажрибада бизга берилган билим мавзулари – бу ўзимизнинг ҳис - туйғу ва таассуротларимиздир, негаки, улар бизга ушбу шаклларда берилгандирлар. шунинг учун милль моддани «ҳис-туйғу қабул қилишнинг доимий имконияти», онгни эса – «кечинмаларнинг доимий имконияти» сифатида ифодалайди. мантиқ соҳасида ишлаб чиқилган кўзга кўринарли натижалар ҳам милль номи билан боғлиқдир. олим мантиқни ўзини фалсафий муаммолардан ҳоли бўлган ва барча файласуфлар учун қабул қилса бўладиган ҳақиқатни ахтарувчи қатъий илмий усул (ижобий билимга эришиш) сифатида қараб чиқади. милль анъанавий силлогистика (қиёс) ва дедукция (умумдан якка томон хулоса чиқариш) ни танқид остига олиб, индуктив (яккадан умум томон хулоса чиқариш) мантиқ тизимини тузади. «мантиқ тизимлари»ни тузишда милль ф.бэконнинг индуктив мантиғига, р.уэтли, у.юэлл ва д.гершел ишларига таянади. контдан кейин милль ҳам башарият тарихини дунёқараш нуқтаи назаридан уч босқичга бўлади, аммо уларни қуйидагича номлайди: анимистик (шахсиятга олиб бориб …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xix асрнинг иккинчи ярмидаги ғарб фалсафаси"

1443692817_61406.doc xix асрнинг иккинчи ярмидаги ғарб фалсафаси режа: 1. шопенгауэр 2. классик позитивизм 3. марксизм мумутоз фалсафаси даврининг тугалланиши билан, унинг янги саҳифаси очиладики, уни жаҳон фалсафасининг ҳозирги босқичининг бошланиши сифатида қайд этиш мумкин. у хх асрнинг бутун фалсафасига ўз таъсирини ўтказган фалсафий тизимларнинг пайдо бўлиши билан белгиланади. немис файласуфи артур шопенгауэр (1788-1860) фалсафаси волюнгаризм (ўзбошимча иродага ишониш), иррационализм, умидсизлик фалсафаси сифатида майдаонга чиқди. шопенгауэр ўзининг асосий ғояларини ўзининг бош асари бўлган «олам ирода ва тасаввур сифатида» (1819) номли ишида баён этган. гарчи шопенгауэр ўз фалсафий системасини xix асрнинг 20-нчи йилларидаёқ вужудга келтирган бўлса ҳам, унинг асарлари бутун умри давом...

DOC format, 88.5 KB. To download "xix асрнинг иккинчи ярмидаги ғарб фалсафаси", click the Telegram button on the left.

Tags: xix асрнинг иккинчи ярмидаги ға… DOC Free download Telegram