адабий характер ҳакида

DOC 142.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662754194.doc адабий характер щакида адабий характер ҳакида бадиий асар борки, характер, тимсол, персонаж бор. кичкинагина ҳикояда характернинг тиниқ бир нуқтаси, бир неча мисрали шеърда характер кайфияти, муносабати бўлади.қадимги юнон мутафаккири аристотель «поэтика» асарида характер «қандайдир мақсадга амал қилиши, ... ўзига хос, ... ҳаққоний, ... изчил бўлиши кераклиги» ни айтган, айниқса, «воқеаларда характерлардаги каби мантиққа зид ҳеч нарса бўлмаслиги» («поэтика» «ахлоқи кабир». т.:янги аср авлоди. 2004, 40,41-бетлар) лозимлигини таъкидлаган. характернинг ўзлиги, ўзгариб бориши, воқеаларни танлаши ҳақида арасту шунчалик аниқ, сиқиқ ёзадики, ўқувчида: «характернинг аниқ, изчил формуласи бўлса керак», - деган фикр пайдо бўлади. аристотелдан кейин минглаб адабиётшунослар характер, образ ҳақида тадқиқотлар олиб бордилар. қайси олим масалани тўғри қўйган, унга жиддий ёндашган бўлса, характер формуласи борлигини билди, уни ишонарли ёритиб беришга интилди. характер-бадиий адабиётнинг умумбашарий муаммоси. «характер» каломини аксарият мамлакат файласуф, нафосатшунос, адабиётшунослари қандай бўлса шундай қабул қилганлар. уни миллий адабиётлари, санъатлари мисолида ёритиб беришга интилганлар. ўзбек адабиётшунослигида характер муаммоси қадим-қадим замонлардаёқ …

зиция, тил сингари муаммолар моҳиятини тез англайди. характер масаласини тушуниб етиш биографик, онтологик, функционал ёндашувни, талқин, таҳлил йўллари, усулларини осонлаштиради. матёқуб қўшжонов характер ва образ аро боғлиқликни, ҳар иккисининг асардаги вазифасини нозик ҳис қиларди. академик м.қўшжонов ижоди давомида «ўткан кунлар» романига алоҳида эътибор берди. уни 70-,80-,90- йилларда қайта-қайта талқин қилди. бошқача айтганда, олим ўлмас асарнинг замонлардан замонларга ўтиб бориши қонуниятларини ўзлаштирди, уни амалда кўрсатди. м.қўшжонов социалистик реализм методи таъсири кучли бўлган, коммунистик фирқа мафкураси адабиётни бус-бутун қуршаб олган йилларда ижод қилди. тўғри, олим шўро мафкураси тўрига тамоман илинмади, илмдаги ҳалол изчил йўлини давом эттирди. лекин у соцреализм методи,шўро адабий сиёсати тазйиқини ҳис қилмаслиги мумкин эмас эди. олимнинг шаклланувчи характер ҳақидаги қарашларида шўро адабиётшунослиги таъсири сезилади. у шаклланувчи йўлчи характерининг ҳар бир одимини таҳлил қилади. отабек, анвар, раъно ҳақида ёзар экан, шаклланувчи характерни суяб, авайлаб бориши сезилмайди. тўғри, бадиий адабиётда шаклланувчи характерлар кўп. масалан, бразилиялик адиб пауло коэльонинг «алхимик» романидаги сантяго- …

онов бадиий асарни ёдлаб олиш даражасида ўзлаштиргач, у ҳақда ёзишга киришарди. бошқача айтганда, олим бадиий асардаги барча характер, образ, увоқ тимсолларнинг таркиб, тартибини бехато белгилаб оларди. унингча, бадиий асардаги адабий аҳоли-образ, увоқ тимсоллар характерларни ёритишга йўналтирилган бўлади. ҳар бир образ ўз шакли-шамойили, асардаги ғоявий вазифасидан ташқари характернинг бирон томонини очишга, ёритишга хизмат қилади. м.қўшжонов таъкидлашича, бадиий асарда ҳамиша бадиий образлар характерга нисбатан кўп бўлади. лекин бадиий образ кўп бўлгани билан характерга тобедир: уни очиб беришга йўналтирилган бўлади. матёқуб қўшжонов адабий характер ижтимоий муносабатлар йиғиндиси ва бетакрор ўзликдан иборат бўлишини яхши билади. лекин у асосий гапни характердаги ижтимоий муносабатлар йиғиндисини айтишдан келтириб чиқарар эди, чунки марксча фалсафа асосчилари характерни таърифлаганда мана шу масалага урғу берган эдилар. х1х асрда шаклланган янги фалсафанинг асосчиси карл маркс (1818-1883) бадиий асар, адабий характер ҳақида кўп фикр билдирган. лекин унинг «фейербах тўғрисида тезислар» ининг 6-бандида характер ҳақидаги лўнда, қисқа таърифи ифодаланган. «... инсоннинг моҳияти айрим индивидга …

рияси инсоннинг ўсиши-ўзгаришини, камолга етишишини асосли исботлаб берган. шарқ мумтоз адабиётида фитрат, ниҳод, тинат (тийнат) каби сўзлар кўп учрайдики, улар инсон ўзлиги, бетакрорлиги, мояси маъносида қўлланилади. инсон ўсади, ўзгаради, шаклланади, руҳан-маънан бойиб боради. лекин инсон тамоман ўзгариб, иккинчи «мен» касб этмайди, ўзлигини йўқотмайди. яъни, ижтимоий муносабатлар йиғиндиси инсон моҳияти, фитрати меҳварида рўй беради.аниқроқ айтсак, фитрат мавжудки, инсон ўзгаради, мослашади, тусланади, турланади. демак, бетакрор, муқим ўзак ижтимоий муносабатларни сингдириб, ҳазм қилиб боради. адабий характер деганда ўзак (фитрат, тийнат) ва ижтимоий муносабатлар йиғиндиси тушунилади. тақдири азал, пешонадаги ёзувни ҳеч ким, ҳеч нарса ўзгартира олмайди деган гап мусулмон одамга маълум. фақат кўпчилик дуоси пешонадаги битикка таъсир этиши мумкин дейилади ҳадиси шарифларда. жамият, ижтимоий муҳит инсонни ўзгартириб, янгилантириб боради. ижтимоий ҳаётга аралашмаган, турмуш қийинчиликларини енгишга интилмаган дангаса, ялқовлар майтулҳай (тирик ўлик) дейилади. бадиий адабиётда ақлини ишлатмаган, ижтимоий ҳаракатлардан ўзини четга тортган ялқовлар образи кўп яратилган. истеъдодли санъаткор инсон моҳияти билан унинг қилмишлари орасидаги мутаносибликка …

ан, бутун жаҳонни забт этди, мил-мил бойликларни қўлга киритди. лекин бу дунёдан у дунёга қўли очиқ ҳолда, қоқ-қуруқ кетди. ____________ 1навоий алишер. мукаммал асарлар тўплами. 10-том хамса. сабъаи сайёр. т.: фан. 1992, 54-55, 58-б. алишер навоий инсон тақдири билан унинг қилмишлари аро зиддиятларни ёритар экан, фожиаларнинг пайдо бўлиш сабабларини очиб беради. нафақат навоий, балки шекспир, сервантес, гёте, бобур, пушкин, нодира, а.қодирий, м.шолохов сингари санъаткорлар мангу характерларни яратдилар. характер мояси ва ижтимоий муносабатларнинг мингларча кўринишлари фожиаларга, комедия ва драмаларга сабаб бўлган. хх асрда бир неча жилддан иборат «адабий қаҳрамонлар тарихи» қомуси яратилдики, унда юзлаб характерларнинг «биографияси» ишонарли кўрсатиб берилди. ҳар бир мукаммал характер-бадиий асар жавҳари. етук характерлар туфайли асар мангу яшаш васиқасини олади. характер моҳиятини ўзлик, бетакрорлик, тақдирнинг ўчмас, ёнмас, чопилмас, кесилмас «ёзуви» белгилайди. ақл, ирода, интилиш тақдирни намоён этиши, аниқ кўринишга имкон яратиши мумкин. характер ўзаги ва ҳар хил инсоний, ижтимоий муносабатлар аро алоқа, битишув, кураш, ихтилоф, фожиа, жиддий шов-шув, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "адабий характер ҳакида"

1662754194.doc адабий характер щакида адабий характер ҳакида бадиий асар борки, характер, тимсол, персонаж бор. кичкинагина ҳикояда характернинг тиниқ бир нуқтаси, бир неча мисрали шеърда характер кайфияти, муносабати бўлади.қадимги юнон мутафаккири аристотель «поэтика» асарида характер «қандайдир мақсадга амал қилиши, ... ўзига хос, ... ҳаққоний, ... изчил бўлиши кераклиги» ни айтган, айниқса, «воқеаларда характерлардаги каби мантиққа зид ҳеч нарса бўлмаслиги» («поэтика» «ахлоқи кабир». т.:янги аср авлоди. 2004, 40,41-бетлар) лозимлигини таъкидлаган. характернинг ўзлиги, ўзгариб бориши, воқеаларни танлаши ҳақида арасту шунчалик аниқ, сиқиқ ёзадики, ўқувчида: «характернинг аниқ, изчил формуласи бўлса керак», - деган фикр пайдо бўлади. аристотелдан кейин минглаб адабиётшунослар характер, об...

DOC format, 142.0 KB. To download "адабий характер ҳакида", click the Telegram button on the left.

Tags: адабий характер ҳакида DOC Free download Telegram