адабий –танқидий мактубларнинг тараққиёти

DOC 139,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405914145_56889.doc адабий –тан+идий мактубларнинг тара++иёти адабий –танқидий мактубларнинг тараққиёти режа: 1. адабий –танкидий мактубларнинг тараккиёти 2. адабий-танкидий мактубнинг ички кўринишлари алишер навоийдан кейинги даврларда ҳам ижтимоий, адабий қимматга эга бўлган бадиий публицистик хатлар ёзилган. аммо улар ҳозиргача тўлиқ тадқиқ этилмаган. туркистонда матбуотнинг пайдо бўлиши 19-асрнинг иккинчи ярмига тўғри келади. 1870 йилдан тошкентда чиқа бошлаган «твг» («туркистон вилоятининг газети»)да шоир фурқатнинг қатор шеърлари, шу билан бирга хатлари ҳам босилган. фурқат ижодида хат жанрининг анча шаклланган белгилари учрайди1. уларда муаллифнинг шахсияти, таъсирланган далилга аниқ муносабати яққол сезилиб туради. «бир ҳўқандлик толибул илмнинг хати» («твг». 1890, 11апрель) ёки чет элдан юборган хатларида муаллиф баҳс, чақириқ, ундов шаклларида мактуб йўлланган шахсга бевосита мурожаат қилмайди. лекин хатларнинг ўз ватандошлари -газетахонларга қаратилганлиги, муаллиф уларни ўзи маъқул кўрган фикр-ғояга даъват этаётгани уларнинг мазмунидан англашилади. адресатга фикран мурожаат-фурқатнинг ҳар иккала хатининг ўзига хос хусусиятидир2. хх аср бошлари ўзбек танқидчилигида адабий-танқидий мактублар бир мунча ривожланганлигини кузатиш мумкин. аммо «адабий …

шаклида эълон қилинган мактублар. бундай мактублар фақат адибнинг ўзига эмас, балки оммага мўлжалланган. бундай мактуб орқали нафақат асар муаллифи, балки китобхонлар ҳам асарлар ҳақидаги фикр ёки баҳодан хабардор бўлганлар. адабий-танқидий мактубларнинг биринчи тури, одатда, адибларнинг шахсан ўзига мўлжалланганлиги сабабли жамоатчилик кўпинча унинг мазмунидан бехабар қолади. баъзан бундай хатларда кўпроқ шахсийроқ, хусусийроқ фикрлар ўз ифодасини топиши ҳам мумкин. аммо бу ҳол мактубнинг танқидчилик жанри сифатидаги масъулиятини камайтирмайди. чунки хат танқидий фикрни қай тарзда бўлса-да, адибга билдиришга хизмат қилади. бунда фақат танқиднинг ижтимоий доираси тораяди холос. бироқ вақт ўтиб бундай мактублар ҳам матбуот ёки китоб воситасида жамоатчилик мулкига айланиши мумкин. масалан, «ҳ.ҳ.ниёзий архивининг каталоги» (1991, 2 том) чоп этилиши натижасида ўқувчилар чўлпон, мунаввар қори, м.иброҳимов ва бошқаларнинг атоқли адибга ёзган танқидий мазмундаги мактубларидан хабардор бўлишди.уларда ҳамзанинг шеърий, насрий ва драматик асарларига баҳо берилган. чунончи, чўлпоннинг ҳамзага 1916 йил 12 декабрьда йўллаган мактубида шоирнинг «садойи туркистон» нинг қайта нашри биринчи сони учун мўлжалланган …

а ўзига хос шакли сифатида танқидий тафаккурнинг ривожланишига маълум даражада ҳисса қўша олди. кейинги даврларда с.айний, а.қодирий, ғ.ғулом, а.қаҳҳор, ойбек ва бошқа адибу мунаққидлар хат жанри тараққиётида муҳим ўрин эгалладилар. бу йилларда йиғиқ ва ёйиқ хат кўринишлари: бир кишининг шахсий муносабати ифодаланган, матбуот саҳифаларида тез-тез учраб турган қисқа хатлар билан бирга очиқ хат, мурожаат, бадиий- публицистик хусусиятга эга бўлган ёзувчи хатининг тугал намуналари вужудга келди. иккинчи жаҳон уруши даврида бу жанрга эътибор жуда кучайди. «ўзбек халқининг жангчиларига уларнинг эл-юртларидан мактуб» (1942), й.охунбобоевнинг ўзбек жангчиларига хати (1943) ва шу характердаги мактублар ғалабага муносиб ҳисса қўшган тарихий ҳужжатлар ҳисобланади. 50-60-йилларда эса кўпроқ публицистик хатлар ривож топди ҳамда ташкилотчилик вазифаларини бажариб келди. адабий танқидий мактубларда ҳам бу хусусиятлар мавжуд бўлса-да, уларда муаллифнинг бадиий асарга муносабати, мулоҳазалари асосий ўрин эгаллайди. мустақиллик йилларига келиб, гарчи адабий танқид ҳали ўсиш, ривожланишнинг ҳақиқий йўлига кирмаётганлигидан ташвишлар кўпаяётган эса-да, мактуб ҳақида бу фикрни айта олмаймиз. негаки, адабий-танқидий мактуб …

ларидаги мактубларни кузатиш хатнинг ҳозирги адабий жараёнда анча фаол жанр бўлиб қолаётганлигини яққол кўрсатади. адабий-танқидий мактубнинг ички кўринишлари адабий-танқидий мактубларни кимга ва нима мақсадда ёзилганлигига қараб бир неча турларга бўлиб ўрганиш зарурати келиб чиқди. кузатишларимиз асосида ўзбек адабий танқидчилигида адабий-танқидий мактубларнинг қуйидаги ички кўринишлари мавжудлиги аниқланди : 1. танқидчининг ёзувчига мактуби 2. ёзувчи мактублари 3. ижодкор ( танқидчи)нинг танқидчига мактуби 4. мунаққиднинг китобхонга мактуби. 5. танқидчининг адабий қаҳрамонларга хати. 6. китобхоннинг ёзувчига ёки бадиий асар қаҳрамонига мактуби. адабий мактублар кимга йўлланганлигига қараб ўрганиб чиқилганда, уларнинг нима мақсадда ёзилганлиги ҳам аниқ бўлади. туғри, мактублар фақат бадиий асарга ё ижобий ё салбий муносабат билдириш юзасидангина ёзилмайди, баъзан уларнинг ёзилишига бошқа сабаблар ҳам булиши мумкин. аммо шуниси муҳимки , кўпчилик хатларнинг мақсади битта: улар юксак савиядаги адабиёт учун курашиш ғояси билан тўлиқдир. танқидчининг ё з у в ч и г а мактуби. бундай хатлар икки муносабат билан ёзилади: 1. бунда, аввало, бадиий асарнинг …

ир приём, танқидчиликдаги жанрлардан бири» (б.назаров). бундай хатда очиқ муносабат руҳи, шиддатли руҳ, кескин фикрлар айтиш етакчилик қилади. м.қўшжоновнинг и.раҳимга йўллаган “давр талаби ва ижод масъулияти» деб номланган хатини шу гуруҳга киритиш мумкин. очиқ хат. қадимда аждодларимиз хатнинг бу шаклидан турли усулларда фойдаланишган. масалан, эрон шоҳи дорога скиф шоҳи иданфрис «совға сифатида»: қуш, сичқон, бақа ва 5 та ўткир ўқ» юборгани маълум. албатта, уларнинг ўз рамзий маънолари бўлганини иданфрис яхши тушунган. бу очиқ хатнинг буюмли кўриниши саналган1. очиқ хат истилоҳи матбуот орқали жамоатчиликка мурожаат қилиш воситаси сифатида 19 асрнинг ўрталарида немис матбуотида пайдо бўлган эди2. очиқ хат жанр сифатида ёзувчилар, журналистлар ижодида шаклланди ва ривожланди. ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилигида очиқ хат намуналарини мунаққидлар ижодида ҳам учратиш мумкин. адабий-танқидий мактуб жанрининг хусусиятлари очиқ хатда янада такомиллашди ва чуқурлашди. очиқ хат уч асосий унсурдан иборат: 1) муаллиф шахсияти. 2) асар (вазият) таҳлили. 3) очиқ хат мурожаат қилинган киши-хатни олувчи(адресат)нинг шахсияти. бу унсурлар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "адабий –танқидий мактубларнинг тараққиёти"

1405914145_56889.doc адабий –тан+идий мактубларнинг тара++иёти адабий –танқидий мактубларнинг тараққиёти режа: 1. адабий –танкидий мактубларнинг тараккиёти 2. адабий-танкидий мактубнинг ички кўринишлари алишер навоийдан кейинги даврларда ҳам ижтимоий, адабий қимматга эга бўлган бадиий публицистик хатлар ёзилган. аммо улар ҳозиргача тўлиқ тадқиқ этилмаган. туркистонда матбуотнинг пайдо бўлиши 19-асрнинг иккинчи ярмига тўғри келади. 1870 йилдан тошкентда чиқа бошлаган «твг» («туркистон вилоятининг газети»)да шоир фурқатнинг қатор шеърлари, шу билан бирга хатлари ҳам босилган. фурқат ижодида хат жанрининг анча шаклланган белгилари учрайди1. уларда муаллифнинг шахсияти, таъсирланган далилга аниқ муносабати яққол сезилиб туради. «бир ҳўқандлик толибул илмнинг хати» («твг». 1890, 11апрель) ёки ч...

Формат DOC, 139,0 КБ. Чтобы скачать "адабий –танқидий мактубларнинг тараққиёти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: адабий –танқидий мактубларнинг … DOC Бесплатная загрузка Telegram