ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилиги тарихининг баъзи масалалари ва етакчи хусусиятлари ҳақида

DOC 76.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662745782.doc ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилиги тарихининг баъзи масалалари ва етакчи хусусиятлари ҳақида режа: 1. кириш. адабий танқиднинг пайдо бўлиши ва тараққиёт босқичлари ҳақида 2.адабий танқиднинг табиати ва унинг адабиётшуносликдан фарқли хусусиятлари ҳақида 3.адабий танқиднинг фалсафа, эстетика, тарих фанлари билан узвий боғлиқлиги масаласи 4.адабий-танқидий тафаккур турлари ва йўналишлари ҳақида 5.хулоса маълумки, адабий танқиднинг пайдо бўлиши ва ривожланишида, аввало, китобхоннинг ижтимоий- эстетик эҳтиёжлари етакчи аҳамият касб этган. чунки бирор-бир бадиий асарни ўқиб чиққан саводхон ўқувчида ўз фикр-мулоҳазаларини баён этиш, қолаверса муаллиф билан фикрлашиш истаги пайдо бўлади. ана шу маънавий эҳтиёж даврлар ўтиши билан адабий танқидчиликнинг юзага келишига, махсус фан сифатида шаклланишига шароит туғдирган. адабий танқидий асарларда бадиий асарнинг ютуқ ва камчиликлари, ёзувчининг бадиий маҳорати ҳақида илмий мулоҳаза юритилибгина қолмасдан, муайян бир жамиятнинг ижтимоий манфаатлари ҳам акс этган бўлади ва умуман, бу соҳа қадимдан фалсафа, эстетика, этика фанлари билан узвий алоқадорликда ривожланиб келган. шунинг учун ҳам эпикур ва аристотель замонидан бошлаб адабий танқидчига …

-танқидий тафаккурга оид турли хил фикр ва қарашлар мумтоз адабиёт тараққиётида муҳим ўрин тутиб келган. таъкидлаш жоизки, шарқда а.навоийгача ҳам ва ундан кейин ҳам адабиётшунослик бобида кўп хайрли ишлар қилиниб, бир талай асарлар ёзилган. шеърият назарияси ва танқидчилигига оид фикр-мулоҳазалар ўтмишда нафақат тазкираларда, балки абу наср фаробий, абу райҳон беруний, абу али ибн сино, заҳриддин муҳаммад бобур каби маънавиятимизнинг улуғ намояндалари асарларида ҳам кенг ифода этилганки, бу жиҳатдан уларнинг шеър ва шоирлик масъулияти ҳақидаги қарашлари адабиётшунослик, адабий танқид илмининг ривожига сезиларли таъсир этди. масалан, фаробий шеър санъати ва унинг вазифасини шундай белгилайди: “бу санъат - бирор мақсадни амалга ошираётган пайтда йўлдан чиқиб кетмасликка ёрдам берувчи ва инсон хаёлини қоғозда намоён этувчи санъатдир. шеърнинг олти хили бор. шундан учтаси яхши ва учтаси ёмондир. яхшиларидан бири шуки, унинг ёрдамида инсон ақлий қувватини мукаммаллаштиради, саодатга олиб борувчи фикри ойдинлашади, яхши ишларга, фазилатли бўлишга илҳомланади, хассислик, ёмон ва қабиҳ ишлардан сақланади. иккинчи яхши хили …

иликка асос солинган эди. шўро танқидчилиги адабий жараён ва ёзувчи эркига зўрма-зўракилик билан таъсир ўтказишга мослашган эди. бу ҳол хатоларни келтириб чиқарди. лекин коммунистик мафкуравийлик ва давр сиёсатидан қатъи назар, адабий танқиднинг босиб ўтган оғир йўлидан кўплаб ижодий самараларга, жумладан бадиий маҳорат, ижодий ўзига хосликнинг хусусиятларини очиб берган тадқиқотлар юзага келдики, уларни бугунги кунда ҳар томонлама ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. умуман, адабий танқид адабиётшуносликнинг таркибий қисми ҳисобланади. адабий танқидни алоҳида фан сифатида ўрганиш унинг адабиётшунослик, бадиий адабиёт, фалсафа, эстетика, социология сингари фанлар билан узвий боғлиқлигини янада аниқроқ қилиб ифодалашда қўл келади. демак, адабий танқид адабиётшунослик, бадиий ижод, фалсафа ва эстетикага жон томирлари билан уланади, лекин у ўз моҳиятига, тафаккур йўсинига, ўзига хос вазифасига эга соҳадир. масалан, эстетик танқид мисолида эстетика ва адабий танқид бир-бирига жуда яқинлашиб, баъзи жиҳатлардан эса деярли бир-бирига мос келади. лекин эстетик танқид адабий танқиддан қуйидаги масалаларни ўз ичига олиши билан ажралиб туради: а) эстетикага оид илмий …

нъаткорлар томонидан турли даврларда айтилган мана бу фикрлар жавоҳирларида англашилгандек бўлади: адабий танқид - «жамиятнинг (интеллектуал) тараққиёти кўрсаткичи», «ҳаракатдаги адабий, эстетик, умуман, мафкуравий онг», «санъатнинг беором ишлаётган мияси», «қўламта эмас, ловуллаб ёнаётган олов», «ижтимоий ғоялар жарчиси», «аҳмоқни ақлли, оломонни аҳли дониш қилиб қўймайдию, бебошроқ ҳисларни, мудроқ туйғуларни ақл нури билан ҳаракатга келтиради». ўзбек адабий танқидчилигида ҳам адабий танқиднинг уч тури-публицистик, эстетик ва фалсафий йўналиши мавжуд. к.л.зелинский «танқид ҳақида парадокс» мақоласида адабий танқид -«фан, фалсафа плюс санъаткор шахс» деган тезисни олға суради. баъзи танқидчилар адабий танқидни бадиий ижод тури сифатида баҳолайди, лекин танқидни фақат санъат тарзида тушуниш ҳам бирёқламаликдир. «танқидчи» деган сўз луғавий маънодаги танқидчигина эмас, у дастлаб адабиётшунос олим; шеъриятни мағзи-мағзигача яхши биладиган, уни чуқур ҳис қиладиган, усиз яшай олмайдиган, ҳатто ўзи ҳам ана шу савияда шеър ёзадиган фан шоири» деган қарашлар ҳам мавжуд. албатта, мазкур кўчирмада адабиётшунослик, танқидчилик ва бадиий ижод тушунчалари аралашиб кетганини қўя турайликда, олим адабий танқидни …

нқидчи шахси мақола руҳида яққол сезилиб турмоғи даркор. танқидий асарнинг бадиийлиги ҳақида гап борар экан, мунақиднинг жўшқинлиги, ҳиссиёти, шиддати сингарилар назарда тутилади. +анчадан-қанча олимлар адабий танқиднинг моҳиятини, методини аниқлаш учун изланаяпти. адабиётшунослик танқиддан фарқ қилади: у илмий-назарий хулоса чиқаради. адабий танқид томонидан бир пайтлар ижобий баҳоланган асарлар адабиётшуноснинг диққатини умуман жалб қилмаслиги мумкин. бадиий асарнинг объектив қиммати адабиётшуносни қизиқтиради, шунга асосан у асарларни ўрни-ўрнига қўяди. яна таъкидлаш лозимки, адабиётшунослик ҳукмини мутлақ ҳақиқат деб билиш тўғри эмас. ҳозирги адабиётшунослик билан йигирманчи йиллар адабиётшунослиги орасида катта фарқ бор. замонавий адабиётшунослик танқид, талқин, тадқиқнинг турли хил «қуролларига» эга: у асарларга ҳар хил конкрет методлар асосида ёндашади, таҳлилнинг бир қанча усулларидан фойдаланади. адабий танқид, адабиётшуносликдан фарқли ўлароқ, бир томондан китобхонга, иккинчи томондан ижодкорга қаратилади. танқидчи билан ўқитувчи фаолиятида муштараклик бор: ҳар иккиси илм ўргатади, айни вақтда, тарбиялаш, ижтимоий-сиёсий, маьнавий-аҳлоқий масалаларга эътибор бериш уларнинг бурчи. адабий танқид халқни тарбиялаш, унинг фуқаролик маъсулиятини, нафосат туйғусини ошириши …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилиги тарихининг баъзи масалалари ва етакчи хусусиятлари ҳақида "

1662745782.doc ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилиги тарихининг баъзи масалалари ва етакчи хусусиятлари ҳақида режа: 1. кириш. адабий танқиднинг пайдо бўлиши ва тараққиёт босқичлари ҳақида 2.адабий танқиднинг табиати ва унинг адабиётшуносликдан фарқли хусусиятлари ҳақида 3.адабий танқиднинг фалсафа, эстетика, тарих фанлари билан узвий боғлиқлиги масаласи 4.адабий-танқидий тафаккур турлари ва йўналишлари ҳақида 5.хулоса маълумки, адабий танқиднинг пайдо бўлиши ва ривожланишида, аввало, китобхоннинг ижтимоий- эстетик эҳтиёжлари етакчи аҳамият касб этган. чунки бирор-бир бадиий асарни ўқиб чиққан саводхон ўқувчида ўз фикр-мулоҳазаларини баён этиш, қолаверса муаллиф билан фикрлашиш истаги пайдо бўлади. ана шу маънавий эҳтиёж даврлар ўтиши билан адабий танқидчиликнинг юзага келишига, махсус фа...

DOC format, 76.5 KB. To download "ўзбек адабиётшунослиги ва танқидчилиги тарихининг баъзи масалалари ва етакчи хусусиятлари ҳақида ", click the Telegram button on the left.

Tags: ўзбек адабиётшунослиги ва танқи… DOC Free download Telegram