lugat tarkibining boyish usullari

DOC 42.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405666513_56159.doc lugat tarkibining boyish usullari reja: i. yangi so’zlarning vujudga kelishi. 2. lugat tarkibining tarixiy xarakteristikasi. 3. termin va terminologiya. 4. frazeologiya haqida tushuncha. hozirgi o’zbek tilining lug’at tarkibi (leksik boyligi) o’zbek tilining butun tarixiy taraqqiyoti davomida shakllangan xodisasidir. undagi so’zlarning paydo bo’lish davri va kelib chiqish manbai xam xar-xildir. umuman, xar qanday til o’z lug’at tarkibi va grammatik ko’rulishiga ega bo’ladi. lekin xalqlar o’rtasidagi uzoq, tarixiy davrlar maboynida davom etadigan iqtisodiy, siyosiy, madaniy aloqalar bu xalqlarning tillariga xam, shubhasiz, o’z ta‘sirini ko’rsatadi. natijada bir tilga xos fonetik, leksik va boshka elementlar ikkinchi bir tilga o’tib, o’zlashib ketadi. bunday o’zaro ta‘sir etish ayniqsa leksikada kuchli bo’ladi. o’zbek xalqi xam o’z tarixining turli davrlarida boshqa xalqlar bilan iqtisodiy, madaniy, siyosiy aloqada bo’lgan va bu xalqlarning tili o’zbek tiliga m‘lum darajada o’z ta‘sirini qoldirgan xususan, boshqa tillardan o’zbek tiliga quplab o’zlar o’zlashganini shu ta‘sir bilan izoxlash mumkin. natijada o’zbek tili lugat tarkibi …

an o’zbek tili vositalari yordamida xosil qiligan so’zlar: a) tojikcha so’zlardan yasalgan so’zlar: jangchi, mardlik, sabza votchilik, pulsiz; b) arabcha so’zlardan yasalgan so’zlar: raxbarlik, qimmatli, nomusli; v) ruscha - baynalmilal so’zlardan yasalgan so’zlar: sportchi, shofyorlik, betonlik ; 3. boshqa tillardan o’tgan yasovchi vositalar yordamida o’z va o’zlashma so’zlardan hosil qilingan so’zlar: tilshunos, madadkor, mexnatkash, ga-zetxon, ilmiy. demak, yasama suz komponentlari, yoki komponentlaridan biri asli o’ziga tilga oid bo’lsada, lekin yasalma (yasama so’z) shu tilning o’zida yaratilgan bo’lsa, bu so’z o’z qatlamga xos so’z xisoblanadi. o’zlashgan qatlam. o’zbek tili o’tmishida qardosh bo’lmagan juda ko’p tillar bilan o’zaro alokada bo’ldi va bu tillardan o’zbek tiliga ma‘lum miqdorda so’zlar o’zlashdi. bu jarayonda o’zbek tiliga ayniqsa fors -, tojik, arab va rus bugungi kunda ingliz tillari barakali ta‘sir etadi: tojikcha so’zlar: osmon, oftob, baxor, shirin, agar, balki, jona-jon.... arabcha so’zlar: kitob, maktab, paxta, xalq., maorif, nutq., savol kabi. ruscha - baynalminal so’zlar: traktor, kino, …

yangi so’zlarning jami yangi qatlam deyiladi. demak, tarixiylik nuqtai nazaridan o’zbek tili leksikasi uch asosiy qatlamga bulinadi: . zamonaviy qatlam. bunga umumiste‘oldagi leksika yoki faol leksika kiradi: non, choy, xavo, inson. eski katlam. bu katlam tarixiy so’zlarga (istorizmlarga) arxiaizmlarga bo’linadi. ko’l. jarchi, paranji - istorizmlar. ulus (xalq),tilmoch (tarjimon) - arxaizm. yangi qatlam. tilda yangi paydo bulga i va yangilik belgisi sezilib turadigan so’zlar yangi leksik katlamni tashkil etadi. bunday so’zlar neologizmlar deb xam yuritiladi: faks, aktsiya, fermer. iii. ilm - fan, texnika, kishloq. xo’jaligi va boshqa soxalarga oid tushunchalarning aniq, atamasi bo’lgan so’z yoki so’z birikmasi termin deyiladi. xar bir fan, kasb - xunar o’z terminlariga ega. bunday maxsus leksika terminologiya deb ham yuritiladi. terminlar yuqorida aytilgandek, kasb - hunarga, ilm - fanga doir tushunchalarni ifodalaydi. mana shunga kura terminlar - ilmiy terminlar va professional terminlarga ajratiladi. iv. frazeologiya tilshunoslikning frazeologik birikmalarini o’rganuvchi sohasidir. frazeologiya termini tilshunoslikda ikki ma‘noda ko’llaniladi: …

uddi so’zlar kabi, tilda tayyor xolda bo’ladi. demak, frazeologizmlar nutq xodisasi emas, balki til xodisasi xisoblanadi. adabiyotlar. sh.shoabdraxmonov va boshqalar. «xozirgi o’zbek adabiy. tili» qism t. o’qituvchi - 1980 m. irisqulov «tylshunoslikka kirish» t. o’qituvchi - 1992 i.quchqorov va boshqalar. «tilshunoslikka kirish» t. 1975, 39 - 41betlar. o.azizov. «tilshunoslikka kirish» t. 1963, 8-bet

lugat tarkibining boyish usullari - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lugat tarkibining boyish usullari"

1405666513_56159.doc lugat tarkibining boyish usullari reja: i. yangi so’zlarning vujudga kelishi. 2. lugat tarkibining tarixiy xarakteristikasi. 3. termin va terminologiya. 4. frazeologiya haqida tushuncha. hozirgi o’zbek tilining lug’at tarkibi (leksik boyligi) o’zbek tilining butun tarixiy taraqqiyoti davomida shakllangan xodisasidir. undagi so’zlarning paydo bo’lish davri va kelib chiqish manbai xam xar-xildir. umuman, xar qanday til o’z lug’at tarkibi va grammatik ko’rulishiga ega bo’ladi. lekin xalqlar o’rtasidagi uzoq, tarixiy davrlar maboynida davom etadigan iqtisodiy, siyosiy, madaniy aloqalar bu xalqlarning tillariga xam, shubhasiz, o’z ta‘sirini ko’rsatadi. natijada bir tilga xos fonetik, leksik va boshka elementlar ikkinchi bir tilga o’tib, o’zlashib ketadi. bunday o’zaro ta‘si...

DOC format, 42.5 KB. To download "lugat tarkibining boyish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: lugat tarkibining boyish usulla… DOC Free download Telegram