lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam

DOC 124,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405666821_56163.doc label1 label1 lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam reja: 1. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi 2. frazeologiya 3. uslubiyat ( stilistika) 4. leksikografiya 5. etimologiya 6. lug’at sathi taraqqiyotidagi ichki omillar. so’z yasalishi 7. morfemika 8. morfemalarning agglyutinativ tabiati 9. grammatika lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam tildagi barcha so’zlar uning lug’at boyligini tashkil etadi. tilning lug’at boyligi ikki manba-ichki va tashqi manba orqali ortib boradi. tilning ichki imkoniyatlari orqali so’z yasash (qo’shimcha qo’shish va so’zlarni qo’shish orqali); shevalardan so’z olish ichki manba, boshqa tildan so’z olish tashqi manba hisoblanadi. boshqa tillardan so’z olish natijasida o’z qatlam va o’zlashgan qatlam farqlanadi. o’zbekcha, turkiycha so’zlar o’z qatlam nomi bilan, boshqa tildan olingan so’zlar o’zlashgan qatlam atamasi bilan yuritiladi. o’z qatlam o’z qatlamga o’zbek tiliga oid bo’lgan, shuningdek, turkiy tillar uchun umumiy bo’lgan so’zlar kiradi. o’zbek tili lug’at tarkibida turkiy tillar …

chani qo’shish natijasida hosil bo’lgan so’z o’zbekcha hisoblanadi: kitobxon, doimiy, adabiyotshunos. demak, yasama so’zlar asosan o’zbekcha (o’z qatlam so’zlari) hisoblanadi. o’z qatlam so’zlari (o’zbekcha so’zlar) quyidagi xususiyatlarga ega. 1) v,z,l,g, tovushlari bilan boshlanadigan so’zlar o’zbekcha emas: lab. 2) f, h, ‘ ishtirok etgan so’zlar o’zbekcha hisoblanmaydi: bahor, fikr. 3) o’zbekcha so’zlarda unlilar yonma-yon kelmaydi: (soat). 4) o’zbekcha so’zlar omonim xarakterda bo’ladi: soch-soch, tut-tut. 5) o’zbekcha so’zlarda tarixiy tovush o’zgarishlari sezilib turadi: yig’och-og’och, jil-yil: jilon-yilon-ilon. 6) o’zbekcha (turkiy) so’zlarda bir bo’g’in tarkibida undoshlar yonma-yon kelmaydi; g’isht, daraxt. o’zlashgan qatlam arabcha, forscha-tojikcha, xitoycha, mo’g’ulcha, grekcha, ruscha so’zlar o’zlashgan qatlamni tashkil etadi. o’zbek tilidagi o’zlashgan qatlamning asosini arab, fors-tojik, rus tillaridan o’tgan so’zlar tashkil etadi. arabcha so’zlar: kitob, maktab, xalq, maorif, shoir, ma’no, ilhom, san’at, tanqid, madaniyat, kashf, a’lo, odob, xat, savod, amal, oila, inson, husn, nutq, soat, avlod, savol, sinf, millat, hikoya, maqol, hayot, shamol, qadr, dohiy, mag’rur, xafa. arabcha so’zlar diniy …

n mavjud bo’lib kelgan. b) toj ch,l,g,z undoshlari bilan boshlanadigan so’zlar asosan tojikcha hisoblanadi: lola, gul,chaman. v) -xo’r,-noma,-do’z,-xon,-namo,-shunos,-boz,-bon,-dor, no-, ser- qo’shimchalari forscha-tojikchadir. tojikcha so’zlar: osmon,oftob, bahor, baho, barg, daraxt,gul, xona, mirob, dasta, bemor, g’isht, dasht, xonadon,shogird, xaridor, serob, shirin, mard, mehribon, jonajon, kamtar, kam, chala, balki, agar, ham, go’sht, non, sozanda, sabzavot, reja, dard, ombur, tesha, bobo, dugona, do’st, xonadon, peshona, kaft. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi til-umumiy, nutq esa xususiy hodisadir. nutq ikki shaklda bo’ladi: og’zaki va yozma. og’zaki nutq bevosita, yozma nutq bavosita amalga oshiriladi. xalq tili o’zbek xalqining so’zlashuv nutqidir. xalq tili tarkibiga adabiy til ham kiradi. xalqning asosiy til boyligi adabiy til hisoblanadi. adabiy til xalq tilining fonetik, talaffuz, lug’aviy va grammatik jihatidan me’yorlashtirilgan eng yuqori shaklidir. adabiy til me’yorlari va qoidalari shu xalq tilida so’zlovchilar uchun umumiy bo’ladi. adabiy tilning ham ikki ko’rinishi mavjud: og’zaki adabiy til (radio, televideniye); yozma adabiy til (matbuot tili) …

gan leksika uch xil bo’ladi: 1) dialektal leksika; 2) terminologik leksika; 3) jargon va argolar. 1. dialektal leksika ma’lum hududda qo’llanilib, shu hudud (territoriya) aholisi (vakillari) uchungina tushunarli bo’lgan so’zlar sheva so’zlari yoki dialektal leksika deyiladi. bunday so’zlar dialektizmlar ham deb yuritiladi. sheva so’zlari adabiy tildan uch xususiyatiga ko’ra farqlanadi: a) fonetik xususiyatiga ko’ra: aka-oka, bola-bala, dada-doda, kovush-govush,edi-jedi. b) leksik xususiyatiga ko’ra: kartoshka-barang, yong’oq-g’o’z, g’isht-karvich, buzoq-o’jak, narvon-shoti. v) grammatik xususiyatiga ko’ra: oshni-oshti, kelyapti-kevotti, boramiz-boravuz, bobomga-boboma. ba’zi so’zlar adabiy til va dialekt(sheva) da qo’llangani holda, adabiy tilda shevadagidan o’zgacha ma’noda ishlatiladi. masalan, irkit; adabiy tilda: “kir, iflos”; shevada: “ayron xalta” ma’nosini bildiradi. tavoq; adabiy tilda ichi chuqur idish; farg’ona shevasida “lagan” ma’nosida qo’llanadi. bir-biriga yaqin bo’lgan shevalar yig’indisi lahja deyiladi. o’zbek xalq shevalari uchta lahjaga birlashadi. qarluq lahjasi. bu lahjaga farg’ona, toshkent tipidagi shahar shevalari kiradi. bu lahjaga kiruvchi shevalar “y-lashgan” deb ham yuritiladi. qipchoq lahjasi. bu lahjaga kiruvchi shevalar “j- …

fessional terminlar. ma’lum kasb-hunarga va mutaxassislikka oid monosemantik so’zlar professional terminlar hisoblanadi: masalan, charm, rezgi, shirach (etikdo’zlik), angob, loya, taqsir, gulbo’ta, bargi bodom (kulolchilik); zehdo’zlik, piltakach, yo’rmado’zlik, bichiqchi, tarhkash(kashtachilik) kabi. b) ilmiy terminlar. har bir fan o’ziga xos terminga ega. tilshunoslikda: fonema, fonetika, ega, kesim; matematikada: kub, kvadrat, plyus. 3. jargon va argolar ma’lum tabaqa (sinf) vakillari nutqida qo’llanadigan so’zlar jargonlar deyiladi. masalan, shoe’ qiling-bildiring, tanzil-foyda. argolar qiziqishlari, mashg’ulotlari, yoshlari bir xil bo’lgan ma’lum tor doiradagi guruh vakillari qo’llaydigan so’zlardir. ular umumxalq tiliga oid so’zlarni boshqa ma’noda qo’llashadi. otarchilar, o’g’rilar, savdogarlarning o’z argolari mavjud. masalan, a) otarchilar argosidan; yakan (pul), joyi (yo’q), dah (yaxshi); b) o’g’rilar argosidan: loy(pul), ligavi (milisiya), harif (pul egasi, o’g’rilik ob’ekti); d) savdogarlar argosidan: sar yoki sarpiyoz (ming so’m), kapara (olti ming so’m); e) bezorilar argosidan: zamri (jim tur), hamka (non), deshevka (chaqimchi). bu kabi sinflar, uyushma va to’dalar yo’qolishi bilan argo va jargonlar ham yo’qoladi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam"

1405666821_56163.doc label1 label1 lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam reja: 1. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi 2. frazeologiya 3. uslubiyat ( stilistika) 4. leksikografiya 5. etimologiya 6. lug’at sathi taraqqiyotidagi ichki omillar. so’z yasalishi 7. morfemika 8. morfemalarning agglyutinativ tabiati 9. grammatika lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam tildagi barcha so’zlar uning lug’at boyligini tashkil etadi. tilning lug’at boyligi ikki manba-ichki va tashqi manba orqali ortib boradi. tilning ichki imkoniyatlari orqali so’z yasash (qo’shimcha qo’shish va so’zlarni qo’shish orqali); shevalardan so’z olish ichki manba, boshqa tildan so’z olish tashqi manba hisoblanadi. boshqa tillardan so’z olish ...

Формат DOC, 124,5 КБ. Чтобы скачать "lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: lug’at sathidagi o’z qatlam va … DOC Бесплатная загрузка Telegram