boshlang’ich sinflarda so’zning morfemik tarkibini o’rganish metodikasi

DOC 99,5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1479834908_66155.doc boshlang’ich sinflarda so’zning morfemik tarkibini o’rganish metodikasi reja: 1. so’zning morfemik tarkibi va so’z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va bu jarayondagi vazifalar 2. boshlang’ich sinf ona tili darslarida so’z tarkibi va yasalishini 3. o’rganish metodikasi so’zning morfemik tarkibi va so’z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va bu jarayondagi vazifalar so’zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o’zining nazariy asosiga ega. morfema – so’zning eng kichik, bo’linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo’linadi: 1. o’zak morfema – so’zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema. 2. affiksal morfema – mustaqil holda leksik ma’no anglatmay, so’zning leksik va grammatik ma’nolari shakllanishi uchun xizmat qiladigan morfema. masalan, gullarni, gulla so’zlaridagi gul – o’zak morfema, -lar, -ni, -la affiksal morfemadir. affikslar (qo’shimchalar) ikki turga bo’linadi: 1. so’z yasovchi qo’shimchalar. ular so’zning leksik ma’nosini shakllantirish uchun xizmat qiladi. masalan, bog’bon, paxtakor, gulzor, ishchi so’zlaridagi -bon, -kor, -zor, -chi so’z yasovchi affikslardir. …

a’nosini so’zlarning semantik o’xshashligiga qarab bilib oladilar. so’zlarning morfemik tarkibi ustida ishlashning ahamiyati va shunga mos ravishda o’qituvchining vazifalariga quyidagilar kiradi: 1. so’zning morfemik tarkibi ustida ishlash bilan o’quvchilar so’zning leksik ma’nosini aniqlashning asosiy usullaridan birini bilib oladilar. bunda o’qituvchining vazifasi o’quvchilar so’zlarning leksik ma’nosi va morfemik tarkibi bir-biriga bog’liqligini bilib olishi uchun eng qulay sharoit yaratish, shu asosda ularning lug’atiga aniqlik kiritishga maqsadga muvofiq rahbarlik qilish hisoblanadi. 2. so’z yasalishi haqidagi elementar bilim ham o’quvchilarning tilimizning yangi so’zlar bilan boyishining asosiy manbasini tushunishlari uchun muhimdir. yangi so’z tilda mavjud bo’lgan morfemalardan, ma’lum usul va modellar asosida vujudga keladi (yasaladi). so’z yasalishini kuzatish o’quvchilarda so’zga faol munosabatni shakllantirishga ijobiy ta’sir etadi, tilning rivojlanish qonuniyatlarini tushunishga olib keladi. 3. so’z yasalishi asoslari bilan tanishish o’quvchilar lug’atini atrof-muhit haqidagi bilimlar bilan boyitishga imkon beradi. predmet, jarayon, voqea-hodisalar haqidagi tushunchalar so’z bilan ifodalanadi. so’zlar o’rtasidagi ma’no va tuzilish jihatidan bog’lanishni belgilash o’zaro munosabatda …

dan ongli foydalanishlarini ham o’rgatish hisoblanadi. 5. so’zning morfemik tarkibini o’rganish imloviy malakalarni shakllantirishda ham katta ahamiyatga ega. fonetik tamoyil yangi o’zbek imlosining yetakchi tamoyili bo’lib, bunga binoan so’zlar va ularning tarkibiy qismi (o’zak va qo’shimchalar) ko’proq talaffuziga muvofiq yoziladi. o’zak va qo’shimchalarni to’g’ri yozish malakasini nazariy asosda shakllantirish fonetik, so’z yasalishiga oid, grammatik bilimlarni maqsadga muvofiq tatbiq etishni talab qiladi. shuning uchun so’zning morfemik tarkibini o’rganishning muhim vazifalaridan biri o’zak va qo’shimchalarni to’g’ri yozish malakasini shakllantirish uchun zarur bo’lgan bilim va ko’nikmalar asosini yaratish hisoblanadi. 6. so’zning morfemik tarkibini o’rganish o’quvchilarning aqliy qobiliyatini o’stirishda, xususan, til birligi sifatida so’zni ongli bilib olish uchun zarur bo’lgan maxsus aqliy ko’nikmalarni shakllantirishda ham ahamiyatli. o’qituvchining vazifasi ta’lim jarayonida bilimni o’zlashtirish bilan o’quvchilarda aqliy faoliyatni o’stiradigan, analiz, taqqoslash ko’nikmalarini shakllantiradigan sharoit yaratish hisoblanadi. boshlang’ich sinf ona tili darslarida so’z tarkibi va yasalishini o’rganish metodikasi boshlang’ich sinflar ona tili dasturiga muvofiq so’zning morfemik tarkibi …

bilan; 2) “o’zak”, “o’zakdosh so’z”, “so’z yasovchi qo’shimcha”, “shakl yasovchi qo’shimcha” tushunchalari ustida ishlashdagi izchillik bilan; 3) so’zning morfemik tarkibi va so’z yasalishining o’zaro bir-biriga ta’sir qilishi bilan; 4) morfemalarni to’g’ri yozish malakasini shakllantirish ustida ishlash bilan bog’liqligini belgilab beradi. mavzuni o’rganishda to’rt bosqich ajratiladi: birinchi bosqich – so’z yasalishini o’rganishga tayyorgarlik bosqichi. bu bosqichning vazifasi – o’quvchilarni bir xil o’zakli so’zlarning ma’no va tuzilishiga ko’ra bog’lanishini tushunishga tayyorlash. bunday vazifaning qo’yilishiga sabab, birinchidan, so’zning ma’no va tuzilishi jihatidan bog’lanishini tushunish, o’zining lingvistik mohiyatiga ko’ra, bir xil o’zakli so’zlarni va so’z yasalishini o’zlashtirishga asos hisoblanadi. haqiqatan ham, yasalgan va yasashga asos bo’lgan so’zlar bir-biri bilan ma’no va tuzilishi jihatidan bog’lanadi: ish – ishchi, g’alla – g’allakor. ikkinchidan, o’quvchilar bir xil o’zakli so’zlarni va morfemalarni o’rganishda qiyinchiliklarga duch keladilar: ular bir xil o’zakli so’zlarnnng ma’nolaridagi umumiylikni tushunishda qiynaladilar, chunki ularda mavhum tafakkur hali yetarli rivojlanmagan bo’ladi; o’zak, so’z yasovchi va shakl …

sul hisoblanadi. bu savolga javob topish bilan o’quvchilar “nega so’zlar o’zakdosh hisoblanadi?”, “bir so’zdan boshqa so’z qanday hosil bo’ldi?” savollariga javob berishga tayyorlanadilar. tilda juda ko’p so’zlar shaxs va narsaning nomi hisoblanadi. shuning uchun o’quvchilar bilan nega shaxs yoki narsa shunday nomlanganini aniqlashdan asta-sekin tildagi bir so’z bilan ikkinchi so’z o’rtasidagi bog’lanishni aniqlashga o’tish mumkin. masalan, “nega kishilar paxta ko’p ekilgan joyni paxtazor (paxta – paxtazor), daraxt ko’p ekilgan joyni daraxtzor (daraxt – daraxtzor) deb nomlashgan?”, “nega kishilar bir uyni g’ishtli (g’isht – g’ishtli), boshqasini sinchli deyishadi?” o’quvchilar predmet yoki predmet belgisining nomlanish sababini aniqlashdan so’zlarning ma’nosi va tarkibidagi umumiylikni topishga o’rganadilar. bularning hammasi o’quvchilarni bir xil o’zakli so’zlarning yasalishi mohiyatini tushunishga tayyorlaydi; ular bir so’z boshqa so’zdan o’zaro ma’no jihatdan bog’lanishi asosida yasalishini, o’z navbatida, shu so’z bilan nomlangan tushunchalar o’rtasidagi bog’lanishga asoslanishini tushuna boshlaydilar. o’quvchilar so’zning yangi so’z hosil qilishga yordam beradigan qismini bilib olgan sari ularda so’z …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "boshlang’ich sinflarda so’zning morfemik tarkibini o’rganish metodikasi"

1479834908_66155.doc boshlang’ich sinflarda so’zning morfemik tarkibini o’rganish metodikasi reja: 1. so’zning morfemik tarkibi va so’z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va bu jarayondagi vazifalar 2. boshlang’ich sinf ona tili darslarida so’z tarkibi va yasalishini 3. o’rganish metodikasi so’zning morfemik tarkibi va so’z yasalishi ustida ishlashning ahamiyati va bu jarayondagi vazifalar so’zning leksik ma’nosini aniqlash maqsadida uni morfemalarga ajratish til haqidagi fanda o’zining nazariy asosiga ega. morfema – so’zning eng kichik, bo’linmaydigan ma’noli qismi. morfema ikki turga bo’linadi: 1. o’zak morfema – so’zda albatta qatnashadigan va leksik ma’no anglatadigan morfema. 2. affiksal morfema – mustaqil holda leksik ma’no anglatmay, so’zning leksik va grammatik ma’nolari shakll...

DOC format, 99,5 KB. To download "boshlang’ich sinflarda so’zning morfemik tarkibini o’rganish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang’ich sinflarda so’zning… DOC Free download Telegram