frazeologiya. iboralar va ularning turlari

DOCX 14 sahifa 48,2 KB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 48,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologiya. iboralar va ularning turlari reja: i.kirish.frazeologiyaning fan sifatida shakllanishi ii.asosiy qism: 1.frazeologiya. ibora va uning turlari 2.frazemalarning struktura va ma’no xususiyatlariga ko’ra turlari 3.frazemalarda o’z va o’zlashgan qatlam iii.xulosa. frazeologiya (gr.phrasis --“ifoda” ,logos – “ta’limot”) atamasi ikki ma’noda ishlatiladi : 1) til frazeologik tarkibini o’rganuvchi tilshunoslik sohasi ; 2) shu tilning frazeologizmi majmui. frazeologiyaning o’rganish predmeti frazeologizmning tabiati va substansional xususiyatlari hamda ularning nutqda amal qilish qonuniyatidir. frazeologizm til hodisasi sifatida lison va nutqqa daxldor birlikdir.birdan ortiq leksima ko’rinishining birikuvidan tashkil topib obrazli ma’naviy tabiatga ega bo’lgan lisoniy birlik frazeologizm deyiladi:tepa sochi tikka bo’lmoq,sirkasi suv ko’tarmaslik,o’takasi yorilmoq,do’ppisi yarimta,ikki gapning birida,boshqa ko’tarmoq va h.k frazeologizm ibora , frazeologik birlik , turg’un birikma , barqaror birikma …

2 / 14

noteref:1] [1: sayfullayeva r. r. , mangliyev b. r. hozirgi o’zbek adabiy tili . o’quv qo’llanma ,__ t , “fan va texnologiya “ , 2009,- 129 bet.] frazeologizmning tarkibida nechta so’z ishtirok etishiga qaramay , ular yagona umumiy ma’no bilan birlashadi va emotsianal badiiy adabiyotda obrazli va ta’sirchan vosita sifatida ko’p qo’llanadi :[footnoteref:2] [2: abdulazizov , abduzuhurov . tilshunoslik nazariyasiga kirish : oliy o’quv yurtlarining fil . fan talabalari uchun darslik __t : “sharq” . 2008 – 79 bet . ] hushyor boq , to foniy umr kechadi , tegrangda turf axil toshlar uchadi . bir qora hasad yo g’araz toshi , bir yovuz tuhmat yo maraz toshi … ular sabr kosang to’ldirmoq bo’lar , ular umr gulin so’ldirmoq bo’lar (a . oripov) tilning lug’at tarkibini tashkil etuvchi birliklardan yana biri iboralardir . ibora ikki va undan ortiq so’zlardan tarkib topgan lug’aviy birlik bo’lib , xuddi so’z kabi lug’aviy ma’noni …

3 / 14

rkin birikma bilan omonlik sifatida bo’ladi . quyidagi gaplar tarkibida kelgan turg’un va erkin birikmalar bunga misol bo’ladi . 1. bola qoqilib yiqildi , u labini tishlab oldi . 2. xadicha xola gapni qo’zg’ashga qo’zg’adiyu, lekin o’g’lining avzoyi buzilganini sezib , labini tishladi[footnoteref:3] [3: asqarova m , r. yunusov , m . yo’ldoshiv , d . muhammedova o’zbek tili praktikumi , “iqtisod – moliya” nashriyoti toshkent 2009 . 127 bet.] iboralar ham so’zlar kabi ifoda va ma’no butunligiga ega.so’zning ifodaviy tomonini tovushlar tashkil etsa, iboraning ifoda tomonini esa so’zlar tashkil etadi.qiyoslang:farzand –ko’zning oq-u qorasi, ulug’lamoq –ko’kka ko’tarmoq. ibora o’ziga xos ma’no tomoniga ham ega. iboradan anglashiladigan ma’no uning tarkibidagi so’zlardan anglashiladigan ma’nolarning oddiy yig’indisi bo’lmay umumlashma, obrazli, ko’chma ma’no sifatida gavdalanadi. masalan, yo’qlab kelibsan, boshim osmonga yetdi.(a.muxtor). bu gapdagi boshi osmonga yetmoq iborasining “xursand bo’lmoq” ma’nosi bosh, osmon, yetmoq so’zlari anglatadigan ma’nolarning oddiy yig’indisi emas, balki xursandchilik tuyg’usini ifodalashga asoslangan …

4 / 14

alarga frazeologik butunliklar deyiladi.masalan, 1.bilib qo’ying.ish og’ir. belni mahkam bog’lamasangiz, qiyin bo’ladi. (o.yoqubov) 2. ayol kishiga qo’l ko’tarish erkaklarning ishi emas (r.fayziyev) 3. bu maydon yog’ tushsa yalagudek ozoda…(a.muxtor) 4. la’lixonning sha’niga bir gap aytdi, hammaning tepa sochi tikka bo’ldi (said ahmad). ii.ma’nosi tarkibidagi so’zlarning leksik ma’nolari bilan bog’lanmaydigan, ular asosida izohlanmaydigan frazemalarga frazeologik chatishmalar deyiladi.masalan, 1.qishki sessiyani yaxshi yakunladik, lekin bu hali –xamir uchidan patir (p.qodirov). 2.butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan chog’da boyvochcha uni ko’z tagiga olib qo’ygan edi (oybek).[footnoteref:5] [5: rahmatullayev sh. hozirgi adabiy o’zbek tili,toshkent “universitet” nashriyoti 2006-yil 202 bet] frazeologizmlarning eng asosiy belgilari sifatida quyidagilarni ko’rsatish mumkin: 1.frazemaning tarkibida ikki yoki undan ortiq leksema qatnashgan bo’ladi. 2.frazema yaxlit bir lug’aviy ma’noni ifodalaydi. 3.frazemaning tarkibidagi so’zlar o’z leksik ma’nolarini yo’qotgan bo’ladi. 4.frazema turg’un birikma sifatida erkin birikma bilan faqat omonimlik holatida bo’ladi. 5.frazemani faqat yaxlitligicha almashtirish mumkin. 6.frazema gapning tarkibida yaxlitligicha bir sintaktik vazifada keladi. 7.frazemani …

5 / 14

acha, ha-hu deguncha, ikki dunyoda ham. so’z-gaplarga mansub frazeologizmlar: turgan gap, shunga qaramay, katta gap. frazeologizmlar tilshunosligimizda muayyan so’z turkumi bo’yicha tasnif qilinmagan va grammatik xususiyati yetarli darajada o’rganilmagan. frazeologizm leksik birlik kabi qo’llanish darajasi nuqtayi nazaridan ham tasnif qilinadi.bunga ko’ra umumiste’mol frazeologizmi (holdan toymoq, shunga qaramay, ro’yobga chiqmoq) va qo’llanilishi chegaralangan frazeologizm farqlanadi. qo’llanilishi chegaralangan frazeologizm qo’llanilishi davri (eskirgan va zamondosh) va doirasi (dialectal, ilmiy, badiiy so’zlashuv) bilan ham ma’lum bir tafovutlarga ega: 1. eskirgan frazeologizm: alifni kaltak demoq, aliflayloni bir qilib, kallasini ham qilib, yeng silkitmoq; 2. dialektal frazeologizm: alag’da bo’lmoq, ko’ngli tob-tashladi (ezildi), halak bo’lmoq (ovora bo’lmoq), qumortqisi quridi (intiq bo’lmoq); 3. ilmiy frazeologizm: nazar tashlamoq, ko’zga tashlanmoq, chambarchas bog’lanmoq, to’g’ri kelmoq, qulay qurshov; 4. badiiy frazeologizm: sabr kosasi to’lmoq, og’ziming tanobi qochmoq, og’zidan badi kirib, shadi chiqmoq, qildan qiyiq axtarmoq, six ham quymasin,kabob ham, boshida yong’oq chaqmoq; 5. so’zlashuv nutqi frazeologizm: arpasini xom o’rmoq, yerga urmoq,yuragi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"frazeologiya. iboralar va ularning turlari" haqida

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologiya. iboralar va ularning turlari reja: i.kirish.frazeologiyaning fan sifatida shakllanishi ii.asosiy qism: 1.frazeologiya. ibora va uning turlari 2.frazemalarning struktura va ma’no xususiyatlariga ko’ra turlari 3.frazemalarda o’z va o’zlashgan qatlam iii.xulosa. frazeologiya (gr.phrasis --“ifoda” ,logos – “ta’limot”) atamasi ikki ma’noda ishlatiladi : 1) til frazeologik...

Bu fayl DOCX formatida 14 sahifadan iborat (48,2 KB). "frazeologiya. iboralar va ularning turlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: frazeologiya. iboralar va ularn… DOCX 14 sahifa Bepul yuklash Telegram