frazeologiya. iboralar va ularning turlari

DOC 14 стр. 83,0 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 83,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologiya. iboralar va ularning turlari reja: i.kirish.frazeologiyaning fan sifatida shakllanishi ii.asosiy qism: 1.frazeologiya. ibora va uning turlari 2.frazemalarning struktura va ma’no xususiyatlariga ko’ra turlari 3.frazemalarda o’z va o’zlashgan qatlam iii.xulosa. frazeologiya (gr.phrasis --“ifoda” ,logos – “ta’limot”) atamasi ikki ma’noda ishlatiladi : 1) til frazeologik tarkibini o’rganuvchi tilshunoslik sohasi ; 2) shu tilning frazeologizmi majmui. frazeologiyaning o’rganish predmeti frazeologizmning tabiati va substansional xususiyatlari hamda ularning nutqda amal qilish qonuniyatidir. frazeologizm til hodisasi sifatida lison va nutqqa daxldor birlikdir.birdan ortiq leksima ko’rinishining birikuvidan tashkil topib obrazli ma’naviy tabiatga ega bo’lgan lisoniy birlik frazeologizm deyiladi:tepa sochi tikka bo’lmoq,sirkasi suv ko’tarmaslik,o’takasi yorilmoq,do’ppisi yarimta,ikki gapning birida,boshqa ko’tarmoq va h.k frazeologizm ibora , frazeologik birlik , turg’un birikma , barqaror birikma …

2 / 14

eologizmning tarkibida nechta so’z ishtirok etishiga qaramay , ular yagona umumiy ma’no bilan birlashadi va emotsianal badiiy adabiyotda obrazli va ta’sirchan vosita sifatida ko’p qo’llanadi : hushyor boq , to foniy umr kechadi , tegrangda turf axil toshlar uchadi . bir qora hasad yo g’araz toshi , bir yovuz tuhmat yo maraz toshi … ular sabr kosang to’ldirmoq bo’lar , ular umr gulin so’ldirmoq bo’lar (a . oripov) tilning lug’at tarkibini tashkil etuvchi birliklardan yana biri iboralardir . ibora ikki va undan ortiq so’zlardan tarkib topgan lug’aviy birlik bo’lib , xuddi so’z kabi lug’aviy ma’noni anglatadi . masalan , xamirdan qil sug’rganday iborasi “osonlik bilan” , “qiyinchiliksiz” ma’nosini , ko’ngil bermoq iborasi “sevmoq” ma’nosini , qo’y og’zidan cho’p olmagan iborasi “yuvosh” ma’nosini bildiradi . ibora __ frazema frazeologik birlik sifatida frazeologiya bo’limida o’rganadi . ibora tuzilishiga ko’ra so’z birikmasiga o’xshab ketsa ham birligi sanalgan bunday birikmalardan tamoman farq qiladi . …

3 / 14

o butunligiga ega.so’zning ifodaviy tomonini tovushlar tashkil etsa, iboraning ifoda tomonini esa so’zlar tashkil etadi.qiyoslang:farzand –ko’zning oq-u qorasi, ulug’lamoq –ko’kka ko’tarmoq. ibora o’ziga xos ma’no tomoniga ham ega. iboradan anglashiladigan ma’no uning tarkibidagi so’zlardan anglashiladigan ma’nolarning oddiy yig’indisi bo’lmay umumlashma, obrazli, ko’chma ma’no sifatida gavdalanadi. masalan, yo’qlab kelibsan, boshim osmonga yetdi.(a.muxtor). bu gapdagi boshi osmonga yetmoq iborasining “xursand bo’lmoq” ma’nosi bosh, osmon, yetmoq so’zlari anglatadigan ma’nolarning oddiy yig’indisi emas, balki xursandchilik tuyg’usini ifodalashga asoslangan obrazli umumlashma ko’chma ma’nodir. bu jihatlar iboraning so’z bilan yonma-yon turadigan, unga nisbatan murakkab bo’lgan lug’aviy birlik ekanligini ko’rsatadi. lug’aviy birlik bo’lganligi uchun frazeologizmlar xuddi so’zlar kabi gapda bir bo’lak vazifasida keladi: masalan, 1.aravani quruq olib qochish evi bilanda, avval burningni artsangchi…(s.abdulla). 2.elchibek bu xabardan terisiga sig’may ketdi (a.muxtor).yuqorida keltirilgan gaplardagi frazeologizmlar birinchi gapda ega, ikkinchi gapda kesim vazifasida kelgan. iboraning turlari frazeologizmlar ikki turga bo’lib o’rganiladi: 1)frazeologik butunlik 2)frazeologik chatishma i.ma’nosi tarkibidagi so’zlarning ma’nolari asosida …

4 / 14

gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan chog’da boyvochcha uni ko’z tagiga olib qo’ygan edi (oybek). frazeologizmlarning eng asosiy belgilari sifatida quyidagilarni ko’rsatish mumkin: 1.frazemaning tarkibida ikki yoki undan ortiq leksema qatnashgan bo’ladi. 2.frazema yaxlit bir lug’aviy ma’noni ifodalaydi. 3.frazemaning tarkibidagi so’zlar o’z leksik ma’nolarini yo’qotgan bo’ladi. 4.frazema turg’un birikma sifatida erkin birikma bilan faqat omonimlik holatida bo’ladi. 5.frazemani faqat yaxlitligicha almashtirish mumkin. 6.frazema gapning tarkibida yaxlitligicha bir sintaktik vazifada keladi. 7.frazemani boshqa tilga so’zma –so’z tarjima qilib bo’lmaydi,yaxlitligicha tarjima qilinadi. frazeologizmlar, asosan, belgi va harakatni ifodalaydi.demak, ular grammatik jihatdan belgi yoki harakat bildiruvchi so’z turkumiga mansub. fe’l so’z turkumiga mansub frazeologizmlar: me’dasiga tegmoq,yaxshi ko’rmoq,podadan oldin chang chiqarmoq. sifat turkumiga oid frazeologizmlar: ko’ngli bo’sh, ranggi sovuq, yuragi toza, dili siyoh, kayfi buzuq, avzoyi bejo. ravish turkumiga oid frazeologizmlar: ipidan-ignasigacha, miridan-sirigacha, ha-hu deguncha, ikki dunyoda ham. so’z-gaplarga mansub frazeologizmlar: turgan gap, shunga qaramay, katta gap. frazeologizmlar tilshunosligimizda muayyan so’z turkumi bo’yicha tasnif qilinmagan …

5 / 14

moq), qumortqisi quridi (intiq bo’lmoq); 3. ilmiy frazeologizm: nazar tashlamoq, ko’zga tashlanmoq, chambarchas bog’lanmoq, to’g’ri kelmoq, qulay qurshov; 4. badiiy frazeologizm: sabr kosasi to’lmoq, og’ziming tanobi qochmoq, og’zidan badi kirib, shadi chiqmoq, qildan qiyiq axtarmoq, six ham quymasin,kabob ham, boshida yong’oq chaqmoq; 5. so’zlashuv nutqi frazeologizm: arpasini xom o’rmoq, yerga urmoq,yuragi qon, ko’zi tor, ko’zi och, boshi ochiq. frazeologizmning aksariyati badiiy va so’zlashuv nutqiga xos. frazeologizmning semantik strukturasi frazeologizm ikki yoqlama lisoniy birlik, shakl va mazmunning dialektik birligidan iborat. frazeologizmning shakliy tomonini so’z (leksema emas) tashkil qiladi. ularning mazmuniy tomoni frazeologik ma’nodir. frazeologik ma’no o’ta murakkab tabiatli, leksimada bo’lgani kabi ayrimi denotativ tabiatli bo’lsa, boshqalari grammatik ma’noga ega, xolos.masalan, mustaqil so’z turkumiga oid frazeologizm: (burgaga achchiq qilib, ko’rpaga o’t qo’ymoq, tarvuzi qo’ltig’idan tushmoq; ko’ngli bo’sh; hash-pash deguncha) denotativ ma’noga ega bo’lsa, turgan gap, shunga qaramay kabi nomustaqil frazeologizmlar faqat grammatik vazifa bajaradi. odatda frazeologizmlarning ma’nosi bir leksima ma’nosiga teng deyiladi.biroq …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "frazeologiya. iboralar va ularning turlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ frazeologiya. iboralar va ularning turlari reja: i.kirish.frazeologiyaning fan sifatida shakllanishi ii.asosiy qism: 1.frazeologiya. ibora va uning turlari 2.frazemalarning struktura va ma’no xususiyatlariga ko’ra turlari 3.frazemalarda o’z va o’zlashgan qatlam iii.xulosa. frazeologiya (gr.phrasis --“ifoda” ,logos – “ta’limot”) atamasi ikki ma’noda ishlatiladi : 1) til frazeologik...

Этот файл содержит 14 стр. в формате DOC (83,0 КБ). Чтобы скачать "frazeologiya. iboralar va ularning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: frazeologiya. iboralar va ularn… DOC 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram