so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari

DOC 49.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405762318_56586.doc so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari reja: 1. shakldosh, ma‘nodosh va qarama - qarshi ma‘noli so’zlar. 2. tabu va evfemizmlar. 3. lug’at tarkibining stilistik xarakteristiksi. 4. leksikografiya haqida tushuncha. til tarkibidagi leksik ma‘nolar doimo o’zaro ma‘lum munosabatda bo’ladi. ayrim so’zlar anglatgan ma‘nolariga ko’ra bir-birlariga yaqin, boshqalari esa bir-birlarni inkor qiladi, qarama - qarshi ma‘no anglatadi. bu nuqtai nazardan sinonim va antonim so’zlarga farqlanadi. so’zlar shakl nuqtai nazardan sinonim va antonim so’zlarga farqlanadi. so’zlar shakl nuqtai nazardan xam ma‘lo’m munosabatda bo’ladi. ba‘zan tillarda shakli bir - biriga o’xshash, yan‘ni shakldosh so’zlar uchraydi. tilshunoslikda bunday so’zlarni ikki turga ajratib o’rganish qabul qilingan: omonimlar va polesemantik so’zlar. quyida shakldosh, ma‘nodosh va ma‘nolari bir-biriga zid bo’lgan so’zlarni ayrim-ayrim kurib chiqamiz.; omonimlar - shakldosh so’zlardir. yozilishi va talaffuzi bir xil; ma‘nosi xar xil bo’lgan so’zlar omosh so’zlar deyiladi: ot-xayvon, ism, harakat. hozirgi tilshunoslikda omonim so’zlarni yozilishi va talaffuz qilinishi jixatdan ularni bir qancha turlarga ajratadi: …

, zebo, barno va xokazo. sinonimlar bir narsa yoki xodisasi xar xil belgilarini nazarda tutib ifodalashi tufayli doimo xar biri o’rnida ikkinchsini qulab bo’lmaydi, qo’llagan taqdirda xam ularning ma‘nolari bir-biriga to’gri kelmaydi. shu sababdan so’zlarda mutlaq sinonimlar yo’q deyiladi. agar shunday sinonimlar o’chrab qolsa, ulardan biri tez orada iste‘moldan chiqib ketadi. samolyot va aeroplan so’zlari mutlaq sinonimlardir, shuning uchun bu sinonimlarning ikkinchisi (aeroplan) xozirgi vaktda iste‘moldan tushib qoldi. xullas, sinonimlar ma‘nodosh so’zlar bo’lib, o’zlari ifoda qilayotgan narsa- va xodisalarning xar xil belgilarini ifodalaydi. natijada ularda qo’shimcha ma‘nolar mavjud bo’ladi, ana shu ma‘nolar evaziga ularning ma‘nosi bir-biridan fark qiladi. ularni birlashtirib turadigan narsa esa sinonimlardagi yetakchi ma‘nodir: yuz-bet, bashara, aft, turk, chera, oraz. ma‘nodosh so’zlarning yigindisi sinonimik qatorni tashkil etadi. xar bir guruxdagi ma‘nodosh so’zlarda betaraf deb yuritiluvchi asosiy so’z bo’ladi: lugaviy sinonimlar — kulmoq, irjaymoq,, tirjaymoq;. qo’shimchali sinonimlar - beaql, aqlli. frazeologik sinonimlar — og’zi qulog’ida, duppisini osmonga otmoq,-grammatik sinonimlar …

ba‘zi predmet narsalarni nomini aytish odat bo’lmagan. bundan tashqari, taqiqlab qo’ygan so’zlar xam shu jumlasi gakiradi: rak-oqqon, chayon - nomi yo’q. evfemizm - pardali, gopib gapirmoq degani. tabulashtirish aslida evfemizmni yuzaga keltiradi. insonlar qupol va dagal so’zlarni tuga-tish maqsadida evfemizmlarga murojaat kilishgan. natijada madaniy nutq turi yuzaga kelgan: o’ldi - vafot etmoq, xayotdan kuz yummoq, jonini topshirmoq, jon bermok va xokazo. 3 o’zbek tili lugat tarkibidagi ba‘zi so’zlarning turi emokional -ekspressiv munosabatini ifodalash xususiyatiga ega, boshqalarida esa bunday xususiyat yo’q. shu jihatdan so’zlar ikki turga bo’linadi: 1)buyoqsiz so’zlar; 2) buyoqdor so’zlar. emokional - ekspressiv buyoqsiz so’zlarda, leksik ma‘nodan tashqari, turli munosabatni ifodalovchi qo’shimcha ottenka bulmaydi: avval, ayb, ayyor, bosh, kambagal, katta kabi so’zlar narsa, belgi, xarakatning o’zini ifoda etadi, bularda so’zlovchi xech qanday munosabatni ifodalamaydi. shu sababli bu tipdagi leksika neytral leksika deb xam yuritiladi. emotsional - ekspressiv buyoqdor so’zlar narsa, belgi-xarakat kabilar-ni atash bilan birga, so’zlovchining shu narsa, belgi …

bu turi so’zlarning kelib chiqish tarixini tushuntirib, izoxlab beradi. adabiyotlar 2. 1. m.irisqulov. «tilshunoslikka kirish» t. o’qtuvchi- 1992 3. sh. shoabduraxmonov va boshqalar. «hozirgi o’zbek adabiyot tili» 1qism. t. o’qituvchi - 1980 4. i.qo’chqortoev, r.qo’chqortoeva. «tilshunoslikka kirish». 5. t. 1975, 35-38 betlar. 6. v.i.uoduxov. vvedenie v yazkoznanie. m., 19/9, st. 204-212.

so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari"

1405762318_56586.doc so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari reja: 1. shakldosh, ma‘nodosh va qarama - qarshi ma‘noli so’zlar. 2. tabu va evfemizmlar. 3. lug’at tarkibining stilistik xarakteristiksi. 4. leksikografiya haqida tushuncha. til tarkibidagi leksik ma‘nolar doimo o’zaro ma‘lum munosabatda bo’ladi. ayrim so’zlar anglatgan ma‘nolariga ko’ra bir-birlariga yaqin, boshqalari esa bir-birlarni inkor qiladi, qarama - qarshi ma‘no anglatadi. bu nuqtai nazardan sinonim va antonim so’zlarga farqlanadi. so’zlar shakl nuqtai nazardan sinonim va antonim so’zlarga farqlanadi. so’zlar shakl nuqtai nazardan xam ma‘lo’m munosabatda bo’ladi. ba‘zan tillarda shakli bir - biriga o’xshash, yan‘ni shakldosh so’zlar uchraydi. tilshunoslikda bunday so’zlarni ikki turga ajratib o’rganish qabul qilin...

DOC format, 49.0 KB. To download "so’zlarning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: so’zlarning ma‘no munosabatiga … DOC Free download Telegram