узбек халки ва унинг номланиш тарихи

DOC 118.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402997525_43173.doc ўзбек халқи ва унинг номланиш тарихи www.arxiv.uz ўзбек халқи ва унинг номланиш тарихи режа: 1. ўзбек халқи ва тилининг турли хил номланишининг сабаблари. 2. ўзбек адабий тилининг даврлаштириш масаласи. 3. ўзбек адабий тилини даврлаштиришда олимларнинг таснифлари ва тамойиллари. 4. ўзбек адабий тилининг тараққиёт босқичлари: а) илк давр (xi-xiv) асрлар ва эски ўзбек тили. 5. эски ўзбек тилининг таянч диалекти масаласи. 6. эски ўзбек тилида форс-тожик ва араб тили унсурларининг янада кучайиб кетиши. ўзбек халқи ва ўз тилининг номланиши. ўзбек халқи, миллати номини олган халқ жуда қадимий тарихга эга бўлгандек, улар тилининг номланиши ҳам ҳар хил даврларда турлича бўлган. «ўзбек» деган номнинг мазкур миллатга ва унинг тилига нисбатан қўлланиши октябрь инқилобидан кейин бошланди. унгача европа туркшунослари ўзбекистоннинг ўтроқ аҳолисига нисбатан сарт сўзини қўллаганлар. «сарт» сўзининг луғавий маъноси ҳали мунозаралидир. м.қошғарий уни «савдогар» маъносида қўлланганлигани билдиради. у.турсунов ва б.ўринбоевлар санскритча сартаван (карвонбоши) сўзидан олинганлигини айтадилар. сарт сўзи ҳар ҳолда этник ном …

атлаъ борким» «турк» номи м.қошғарийнинг «девону луғатит турк» асаридаёқ кенг маънода ҳамма туркий халқларга нисбатан ва тор маънода шарқий туркларга нисбатан қўлланган. «ўзбек» номи эса ҳозирги ўзбек халқининг бир кисмини ташкил этувчи қипчоқ уруғига мансуб бўлган қабилаларга нисбатан ишлатилган. турк номи ўрта осиё, крзоғистон, кавказ, волга бўйи халқларига нисбатан ҳам қўлланганлигидан, ўзбек тилини улардан фарқлаш учун туркистонча, чиғатойча, ўрта осиё туркчаси деб номлаганлар. чиғатой атамаси мўгуллар истилосилан кейин пайдо бўлган. чингизхон вафотидан олдинроқ босиб олган ўлкаларни ўғил ва набиралари ўртасида таксимлаган. шунда ўрта осиё ва шимолий афғонистон ўртанча фарзанди чиғатойга берилган. чиғатойхон тасарруфига қарайдиган ерлар чиғатой юрти, эли; элатлар эса чиғатой улуси; бу ҳудудда яратилган адабий, тарихий асарлар аста секин, даврлар ўтиши билан чиғатой адабиёти, унинг тили сунъий равишда чиғатой тили номи билан юритиладиган бўлган. демак, чиғатой атамаси ҳукмдор номи билан боғланган атамадир. навоий «чор девон»ида чиғатой, жўжи атамалари уруђ, қабила номларини билдиргани ҳақида маълумот берилган: «турк крвмлари жўжидур, иноқ, …

ун янги фикр муаллифнинг ўзбек атамасининг xi асрда ҳам ишлатилгани ҳақидаги аниқ манбаларга суяниб келтирган мулоҳазасидир. шунингдек, бу ном билан аталувчи қавмларнинг ҳозирги ўзбекистон, ўрта осиё ва ҳатто араб мамлакатлари худудида ҳам анча илгаридан бери яшаб келаётганлигига қуйидаги мисоллар жуда ёрšин далил бўла олади. масалан, xi асрда сурияда яшаган араб тарихчиси исома ибн мунқизнинг «китоб-ал эътибор» («ибратли китоб») деган асарида ёзилишича, «ўзбек» қавмига мансуб бўлган кишилар ўша вақтдаёқ арабистонда анча мавке эгаллаганлар ва европаликларнинг салб юришларида мусулмонлар томонида туриб жанг қилганлар. навоийдан кейин xvi аср бошларида ўзбек халқи ва унинг тили ўзбек номи билан ҳам юритилган. буни муҳаммад солихнинг «шайбонийнома»сидан келтирилган қуйидаги байтдан ҳам билиш мумкин: ҳоли анинг ери туркистондур ўзбак элига муаззам хондур. шайбоний дашти қипчоқдан бостириб киргандан сўнг кўчманчилар билан ерли қабилалар аралашиб кетадилар. шу туфайли ўзбек деган ном кейинчалик кенг қўллана бошлаган. ўзбек халқи ва унинг тили šайси ном билан аталмасин, шу халқнинг бирдан-бир алоқа воситаси бўлиб …

арнинг мукаммал таснифи яратилмаган эди. xix асрдан бошлаб туркий тилларни рус олимлари тасниф қила бошладилар. булардан айримларини намуна учун келтирамиз. i. в. в. радлов туркий тиллари тўрт гуруҳга бўлади: 1.шарқий гуруҳ (сибирь татарлари тили). 2. ғарбий гуруҳ (қирғиз, қозоқ, бошšирд, татар тиллари). 3. ўрта осиё гуруќи (ўзбек, уйғур тиллари). 4. жанубий гуруҳ (туркман, озарбайжон, турк, қрим татар тиллари). ii. а.н. самайлович радлов ва корш таснифларини бирлаштириб олади. 1. жанубий - шарқий ёки чиғатой гуруҳига ҳозирги уйғур, ўзбек тилларини ва шеваларини киритади. 2. жанубий - ғарбий ёки ўғуз гуруҳига ўзбек тилининг ў(уз шеваларини киритади. iii. с. е. малов ўз таснифида янги турк тиллари гуруҳига ўзбек, чиғатой тилларини киритади. iv. н.а.баскаков таснифида турк тилларининг ғарбий хун тармоғи қарлуқ тиллари гуруҳига киритилади; а) қарлуқ — хоразм гуруҳи. бунга қорахоний - хоразм тили (аќмад яссавий асарлари), ҳозирги уйђур тили ва шевалари киритилган (бунда айрим лингвистик белгилар ҳисобга олинган). iv. а.м.шчербак тархи (1957) тил тарихини …

рим-татар тиллари). ii. а.н.самойлович, радлов ва корш -таснифларини бирлаштириб олади. 1. жануби - шаркий ёки чиғатой гуруќига ҳозирги уйғур, ўзбек тилларини ва шеваларини киритади. ш.с.е. малов ўз таснифида янги турк тиллари гуруҳига ўзбек, чиғатой тилларини киритади. iv.н.а. баскаков таснифқда турк тилларининг ғарбий хун тармоғи қарлуқ тиллари гуруҳига киритилади: а) қарлуқ-уйғур гуруҳи; б) қарлуқ - хоразм гуруҳи. бунга корахоний-хоразм тили (аҳмад яссавий асарлар), ҳозирги ўзбек тили ва шевалари, ҳозирги уйғур тили ва шевалари киритилган (бунда айрим лингвистик белгилар ҳисобга олинган). v. в.а. богородицкий (1921) таснифида ўрта осиё гуруҳига ўзбек, уйғур, қозоқ, қирғиз, қорақалпоқ тиллари киритилган. уларнинг баъзилари туркий тилларни ҳудудий - жўғрофий жиҳатдан тасниф қилса, боқшалари тшшарнинг бир хил лингвистик беягисига асосланади. учинчиларида туркий тиллар тарихи халқ тарихи билан етарлича боғланмайди. шулар ичида н.а. басков таснифи анча мукаммал туюлади. а.м. шчербек тархи (1953): 1.энг кадимги давр ўзбек адабий тили (x - xii асрлар). 2. ўрта давр ўзбек адабий тили (х1у-ху1 асрлар). …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "узбек халки ва унинг номланиш тарихи"

1402997525_43173.doc ўзбек халқи ва унинг номланиш тарихи www.arxiv.uz ўзбек халқи ва унинг номланиш тарихи режа: 1. ўзбек халқи ва тилининг турли хил номланишининг сабаблари. 2. ўзбек адабий тилининг даврлаштириш масаласи. 3. ўзбек адабий тилини даврлаштиришда олимларнинг таснифлари ва тамойиллари. 4. ўзбек адабий тилининг тараққиёт босқичлари: а) илк давр (xi-xiv) асрлар ва эски ўзбек тили. 5. эски ўзбек тилининг таянч диалекти масаласи. 6. эски ўзбек тилида форс-тожик ва араб тили унсурларининг янада кучайиб кетиши. ўзбек халқи ва ўз тилининг номланиши. ўзбек халқи, миллати номини олган халқ жуда қадимий тарихга эга бўлгандек, улар тилининг номланиши ҳам ҳар хил даврларда турлича бўлган. «ўзбек» деган номнинг мазкур миллатга ва унинг тилига нисбатан қўлланиши октябрь инқилобидан кейин б...

DOC format, 118.5 KB. To download "узбек халки ва унинг номланиш тарихи", click the Telegram button on the left.

Tags: узбек халки ва унинг номланиш т… DOC Free download Telegram