янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери

DOC 168.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402816362_43010.doc янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери www.arxiv.uz янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери режа: 1. ўзбек халқи адабий тилининг сўнгги даври: а) xix асрнинг 60-пилларидан 1905 йилларгача бўлган адабиёти; б) 1905 йилдан инқилобгача бўлган давр; 2. бу давр ўзбек халқ адабий тилининг бойиш манбалари. 3. ўзбек адабий тилига газета ва публицистик услубларнинг кириб келиши. 4. умуммиллий тилни яратиш соҳасидаги уринишлар: пантуркизм, панисломизм. 5. бу давр ижодкорлари асарларининг тил хусусиятлари, услублари. xix асрнинг охири ва xx асрнинг бошларидаги ўзбек адабий тилига тарихий характеристика. бу даврдаги адабий тил ўрта осиёнинг чор россияси томонидан босиб олиниши билан юз берган тарихий шароитда тараққий этди. чор россияси босиб олган ўлкалардаги хом-ашё манбаларидан тўлиқ фойдаланиш ва шу бойликларни ўз фойдасига ҳал қилиш учун қатор тадбирларни кўриш керак эди. шу тадбирлар мамлакат ҳаётида иқтисодий ва маданий хусусиятдаги ўзгаришларни киритиш билан боғлиқ эди. шу иқтисодий проблемани ҳал …

й ишчилар синфининг вужудга келишига замин яратди. мамлакатнинг тарихи, этнографияси илмий асосда ўрганила бошлади. босиб олган ўлкалардаги халқларни қулликда сақлаш, реакцион урф-одатларга хайрихохлик кўрсатиш, балки уларни тарбиялаш, ҳар қандай озодлик ҳаракатини бўғиш, халқ орасида шовинистик туйғуларини туғдириш ва тарбиялаш кабилар чоризм сиёсатининг ғоявий асосларини ташкил қилар эди. чоризм сиёсатининг иқтисодий асослари билан ғоявий асослари ўртасидаги зиддият шу даврдаги бутун зиддиятларни келтириб чиқарар эди. мол-мулкдан ажралган, меҳнат кучини сотган миллий пролетариат, улар кучидан фойдаланган ва бойиган миллий буржуазия, қишлокда ер сувдан ажралган батраклар ва улар ҳисобига бойиб борган миллий қулоқлардан иборат янга социал гуруҳлар вужудга келди. ҳаётий курашда бутун социал табақалар иштирок этдилар. бу кураш ва озодлик интилишлари айникса 1905 йилги революциясининг таъсири остида янада жадаллашди. бу даврда тош босмаларнинг вужудга келиши билан ўзбек тилидаги вақтли матбуот пайдо бўлди. 1870 йилнинг 28 апрелдан ўзбек тилида 1-марта «туркистон вилоятининг газети» деган газета нашр қилина бошлади. у туркистон генерал-губернаторининг органи бўлиб, унинг сиёсатини …

ус маданияти ва адабиётидан баҳраманд бўлишида ижобий роль ўйнади. бу даврда иккита адабиёт-реакцион ва прогрессив-демократик адабиёти ўсди ва тараққий этди. даврнинг адабий тилига диққат қилсак,, ундаги ўзгариш ва бурилиш аввало лексикада кўринади. xix асрнинг ii ярмида сўз санъаткорлари янги тушунчаларни ифодалаш учун рус тилига, маҳаллий шеваларга ва ўзбек адабий тилининг ички имкониятларига мурожаат қилдилар. сўз танлаш ва ижод қилишда ўша даврда уч манбага асосланиб иш тутдилар.. улар қуйидагилардир: 1.ўзбек тилининг ўз ички имкониятлари асосида яратилган сўзлар ҳисобига адабий тил бойиди. маълумки, жамиятда пайдо бўлишига сабаб бўлди. бундай сўзларнинг бир қисмини семантик неологизмлар ташкил этади. рус маданияти ва фани билан боғлиқ кириб келган тушунчалар қуйидагича ифода қилинган: а) русча тушунчаларнинг маъносини бериш учун ўзбек тилида аввалдан бўлган сўзлар мослаштирилган. масалан, жаҳоннома география маъносида, манзил (т.з.г)-станция маьносида, босмахона-типография, табиб-врач, нишон (т.в.г)-орден. б) рус тилидаги терминларни колька қилиш орқали янги тушунчалар ифода қилинган: похвальная громата-таърифнома, амбулаторная - табибхона, управитель — бошқарувчи, железная дорога …

ининг асарларида жонли сўзлашув тилига хос бўлган сўзларни кўплаб топиш мумкин. масалан, бўзчи, косов, безгак, пахса, лой, арава ва бошқалар. 3.адабий тил рус тилининг ҳисобига бойиди. «туркистон вилояти газети» да маҳаллий зиёлилар айрим асар ва мақолаларни рус тилидан таржима қилиб нашр қила бошладилар. бунда кўпгина русча сўзлар ўз ҳолича қабул қилинди. бундан ташқари маданий ва сиёсий ҳаётдаги бошқа ўзгаришлар рус тилидаги сўзларнинг ўзбек тилига ўзлашишига олиб келди. шу даврдаги прогрессив-демократ шоир ва ёзувчилар асарларида «туркистон вилояти газети» саҳифаларида қуйидаги соҳаларга оид русча ва рус тили орқали кирган сўзлар қўлланган: 1. ижтимоий-сиёсий, ҳарбий-полиция режими билан боғлиқ бўлган сўзлар: уезд, волость, дума, пристав, консул, солдат, торьма, штраф, генирал, губернатор. 2. транспортга оид сўзлар: поезд, вагон, коляска, вокзал, станция. 3. почта ва телеграф билан боғлиқ бўлган сўзлар: почта, телеграф, адрес, марка, конверт. 4. саноат ва молия ишлари билан боғлиқ сўзлар: завод, фабрика, купец, магазин, банк, венсель. 5. фан ва маданият билан боғлиқ сўзлар: …

и фонетик ўзгаришлар билан қабул қилинган. буларга товар, истиҳāн, карандаш (қалам) бояр, бек, башмак, колпак, каблук, чулан, черак, деньги, караул, ярлык, кабак ва ҳ.о. ўзлашган сўзлар ичида этимологик жиҳатдан арабча ва европанинг бошқа мамлакатлари тилларига оид сўзлар ҳам бор. юқоридаги каби сўзларнинг аксарият қисми жонли сўзлашув нутқи орқали ва вақтли матбуот орқали ўзбек тилига кириб келган. турли тилдаги таржималар фақат рус тилидан эмас, балки форс-тожик тилидан ҳам бўлди. айниқса бу даврда бедил ижоди билан қизиқиш ва унга эргашиш кучайган эди. шу туфайли демократик шоирлар зуллисонайнликни давом эттиради. натижада классик адабиётда форс-тожикча, арабча лексик ва грамматик элементлардан фойдаланиш традицияси ҳам давом эттирилди. ўзбек адабий тили тараққиётида муқимий ижодининг роли хix асрнинг 2-ярми ва xx аср бошида яшаб ижод этган ўзбек демократик шоирлари муқимий, фурқат, завқий, аваз ўтарларнинг асарлари ўзининг ғоявий мазмундорлигидан ташқари, тилининг соддалиги ва равонлиги билан ҳам феодал-сарой адабиётига мансуб бўлган реакцион шоирлардан ажралиб туради. демократик шоирлар ўз асарларининг оммага …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери"

1402816362_43010.doc янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери www.arxiv.uz янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери режа: 1. ўзбек халқи адабий тилининг сўнгги даври: а) xix асрнинг 60-пилларидан 1905 йилларгача бўлган адабиёти; б) 1905 йилдан инқилобгача бўлган давр; 2. бу давр ўзбек халқ адабий тилининг бойиш манбалари. 3. ўзбек адабий тилига газета ва публицистик услубларнинг кириб келиши. 4. умуммиллий тилни яратиш соҳасидаги уринишлар: пантуркизм, панисломизм. 5. бу давр ижодкорлари асарларининг тил хусусиятлари, услублари. xix асрнинг охири ва xx асрнинг бошларидаги ўзбек адабий тилига тарихий характеристика. бу даврдаги адабий тил ўр...

DOC format, 168.0 KB. To download "янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларнинг ривожланиб бориши шароитларида ўзбек адабий тилининг такомиллашиш характери", click the Telegram button on the left.

Tags: янги ижтимоий-иқтисодий муносаб… DOC Free download Telegram