сузларнинг морфемик тахлили. морфемика

PPT 2,3 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1462962939_62850.ppt слайд 1 морфемика сузларнинг морфемик тахлили ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz р е ж а : морфемика ва унинг бирлиги ҳақида умумий маълумот. сўзнинг морфемик структурасидаги ўзгариш морфеманинг структур таснифи морфеманинг шакл ва маъно муносабатига кўра тури ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфемика ва унинг бирлиги ҳақида умумий маълумот. морфемика сўзнинг номустақил таркибий қисми ҳақидаги таълимот. маълумки, ўзбек тилида, флектив тиллардагидан фарқли ўлароқ, ўзак мустақил маъно англатиш хусусиятига эга. сўзнинг ўзакдан бошқа қисмлари эса ундан айрича қўлланмайди ва маъно англатмайди. шунинг учун улар морфема дейилади. масалан, (пахтакорларга) сўзи (пахта), (-кор), (-лар), (-га) қисмларидан иборат. ажратилган ҳар бир таркибий қисм бу сўз доирасида ўзига хос элементар ва семантик мавқега эга. улар лисонда ана шундай ажралган ҳолда ўз «хонача»ларида гуруҳ-гуруҳ бўлиб яшайди. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz (пахта-) ва (-кор), (-лар), -га қисмлари ўзаро семантик ва қўлланиш хусусияти жиҳатидан фарқланади. [пахта] бирлиги мустақил луғавий маънога эгалиги ва бу …

и тортиб туради. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz лисоний сатҳда лексема қўшимчали ёки қўшимчасиз бўлиши мумкин. масалан, [ишчи], [пахтакор], [ишла] лексемалари – нутқий ясама сўзнинг лисонийлашуви. улар лексема сифатида лисонда [иш], [пахта] лексемаларидан фарқли ўлароқ, сўз ясовчи қўшимча билан бирга мавжуд. қўшимчадан холи лексема ўзак атамаси билан ҳам номланади ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz туркий тилларда ноль морфема грамматик шакл сирасида устувор мавқега эга экан, нутқда воқеланган аксарият мустақил лексема қўшимчасиз бўлиши мумкин эмас. моддий қиёфали морфемасиз бундай сўз ноль қўшимчалидир. масалан, нутқдаги китобни ўқи, уйга бор, у аълочи гапларидаги (ўқи), (бор), (аълочи) сўзлари – ноль қўшимчали нутқий бирлик. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексема тарихий тараққиёт натижасида морфемага айланиб бориши, морфема эса сўзнинг ўзагига сингиб кетиши мумкин. масалан, [хона] лексемаси тараққиёт натижасида иккига ажралган. бир маъносида «жой» семали ясама сўзни ҳосил қилувчи деривацион воситага айланиб кетган, лексемаликдан маҳрум бўлган. [нома], [гоҳ], [хўр] лексемаси ҳам шундай тарихий …

ига келиши, мураккаб қўшимчалар бир-бирига қўшилиб кетиши, яъни бирлашиши мумкин бориб ётибди – бориб ятипти – боряпти; нинг + и=ники. www.arxiv.uz морфемаларнинг функционал-семантик таснифи ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz морфема функционал-семантик хусусиятига кўра: деривацион морфема грамматик морфема www.arxiv.uz деривацион морфема сўзга қўшилиб, янги сўз ҳосил қилади. янги сўз янги луғавий ва грамматик маънога эга бўлади. масалан, [пахта] лексемаси [-чи] аффиксини олиб, (пахтачи) сўзи вужудга келади. янги луғавий маъно янги грамматик маънони ҳам вужудга келтирди: нарса-буюм оти шахс отига айланди. шу билан биргаликда, янги сўзнинг валентлик имконияти ҳам асос сўзникидан кескин фарқланадиган ҳолга келади. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz грамматик морфема асосий хусусиятига кўра: луғавий шакл ҳосил қилувчи морфема синтактик шакл ҳосил қилувчи морфема луғавий-синтактик шакл ҳосил қилувчи морфема www.arxiv.uz луғавий шакл ҳосил қилувчи морфема лексема луғавий маъносини нутққа мослаштириш вазифасини бажаради. масалан, [китоб] лексемасининг семемасида бирлик ва кўплик маъноси номаълум. сон луғавий шакл ҳосил қилувчиси бўлган [–лар] уни …

ажралмас, яхлит, бир таркибли морфемадир: [-лар], [-роқ], [-чи], [-ники], [-син], [-ди], [-гач]. мураккаб морфемалар аслида мустақил морфеманинг маълум функция бажариш мақсадида бирлашиши: (одамгарчилик), (уйгача), (хафачилик), (чорвачилик), (борганда). ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфеманинг шакл ва маъно муносабатига кўра тури морфемада ҳам шакл ва маъно муносабати барқарор. морфеманинг миқдоран чекланганлиги бу муносабатнинг кенг қамровлилигидан далолат беради. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфемик полисемия морфемик полисемия кенг тарқалган. бу морфеманинг полифункционаллигига боғлиқ. мисол сифатида [–чилик] аффиксини олайлик. дарслик ва қўлланмаларда унинг қуйидаги уч маъноси фарқланади: 1) асосдан англашилган нарса етиштириладиган соҳани ифодаловчи от: (пахтачилик), (уруғчилик), (чорвачилик), (узумчилик); 2) асосдан англашилган нарса-ҳодисанинг борлик ҳолатини билдирувчи от: (пишиқчилик), (мўлчилик), (арзончилик); 3) асосдан англашилган тушунча билан боғлиқ бўлган ишни билдирувчи от: (улфатчилик), (тирикчилик), (душманчилик). аксарият морфема – полисемик табиатли. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфемик омонимия шаклдошлик бир тур морфемалар орасида ҳам, турли морфема орасида ҳам бўлиши мумкин. 1) деривацион омонимия: -ки …

дейилади. масалан, сифат ясовчи [-ли], [-дор], [-сер], [-ба] морфемалари ўзаро синоним: (савлатли), (савлатдор), (серсавлат), (басавлат) каби. mаънодошлик морфемалараро тўлиқ эмас, балки айрим маъно қирралари орасида бўлади. яъни бир морфема иккинчи морфема билан барча маънолари асосида синоним бўла олмайди. бугунги кунда деривацион синонимия ва деривацион даражаланишни фарқлаш тилшунослигимизда тадқиқини кутаётган муаммолардан. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz грамматик синонимия. нонни енг - нондан енг, уйга жўнамоқ - уй томон жўнамоқ каби ҳодисаларда грамматик маънодошлик мавжуд. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфемик антонимия морфемик антонимия деривацион морфема орасидагина мавжуд. унга мисол сифатида [-ли] ва [-сиз] аффиксини келтириш мумкин: андишали - андишасиз, баракали - бебарака, бахтли – бахтсиз каби.. ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфема вариантлари морфема нутқда турли вариантга эга бўлади. мисол сифатида қаратқич келишиги инвариант шаклининг вариантини кузатайлик: а) поэтик вариант: боғин меваси; б) тарихий вариант: маним; в) диалектал вариант: китобтинг; г) фонетик вариант: менинг. келишик парадигмасига кириш ҳуқуқига …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "сузларнинг морфемик тахлили. морфемика"

1462962939_62850.ppt слайд 1 морфемика сузларнинг морфемик тахлили ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz р е ж а : морфемика ва унинг бирлиги ҳақида умумий маълумот. сўзнинг морфемик структурасидаги ўзгариш морфеманинг структур таснифи морфеманинг шакл ва маъно муносабатига кўра тури ziyo kelajak © 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz морфемика ва унинг бирлиги ҳақида умумий маълумот. морфемика сўзнинг номустақил таркибий қисми ҳақидаги таълимот. маълумки, ўзбек тилида, флектив тиллардагидан фарқли ўлароқ, ўзак мустақил маъно англатиш хусусиятига эга. сўзнинг ўзакдан бошқа қисмлари эса ундан айрича қўлланмайди ва маъно англатмайди. шунинг учун улар морфема дейилади. масалан, (пахтакорларга) сўзи (пахта), (-кор), (-лар), (-га) қисмларидан иборат. ажратилган ҳар бир таркибий қисм бу сўз до...

Формат PPT, 2,3 МБ. Чтобы скачать "сузларнинг морфемик тахлили. морфемика", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: сузларнинг морфемик тахлили. мо… PPT Бесплатная загрузка Telegram