лексикологияга хос атамалар

DOC 123,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405934672_57097.doc мавзу: лексикологияга хос атамалар лексикологияга хос атамалар режа: 1. лексикография 2. адабий тил ва услубият 3. сўз таркиби 4. сўз ясалиши сўз, ибора, сўз маъноси, синоним, омоним, антоним, пароним, маъно, кўчма маъно, метафора, метонимия, синекдоха, вазифадошлик, атама, неологизм, диалектизм, фаол сўз, ўзлашма сўз, барқарор бирикма (ибора), тасвирий ифода ва бошқалар. лексикография луғат тузиш билан шуғулланадиган соҳа лексикография дейилади. луғат сўзларни алфавит тартибида жойлаштириш демакдир. луғатлар икки хил бўлади: 1. энциклопедик луғатлар 2. лингвистик (филологик) луғатлар. энциклопедик луғатларда бирор шахс, жой ёки бирор давр ҳақида, атрофлича маълумот берилади. масалан, «ўзбек энциклопедияси»да амударё ҳақида қуйидагича маълумот берилган. ўрта осиёдаги энг серсув, катта дарё. амударёни юнон ва римликлар окус ёки оксос, араблар жайҳун, ерли халқлар дастлаб укус, вахш сўнгра омул деб атаганлар (327-бет). шундан кейин амударёнинг қаердан бошланиши, узунлиги, ҳавзаси ҳақида тўлиқ маълумот берилган. лингвистик луғатлар бир тилли ёки икки тилли луғатларга бўлинади. бир тилли луғатларда бирор муайян тилнинг сўз бойлиги акс …

зишга ўргатади (имло луғати). 2. сўз маъноларини тушунтиради (изоҳли луғат). 3. сўзларни бир-бирига солиштириб, тил ўрганишда фойдаланилади (икки тилли луғат). адабий тил ва услубият адабий тил умумхалқ тилининг товушлари, сўзлари ва грамматик шакллари жиҳатидан маълум меъёрга келтирилган кўринишидир. шунга кўра адабий тил сўз санъаткорлари томонидан ишланган тил ҳисобланади. адабий тилни маълум меъёрга келтирувчи сўз санъаткорлари: ёзувчилар ва олимлардир. адабий тилни вужудга келтиришдан мақсад умумхалқ оммавий алоқа воситасини яратишдир. адабий тилни икки шакли: ёзма ва оғзаки шакли мавжуд. ёзма адабий тил-китобий тил бўлиб, адабий тилнинг асосий шакли ҳисобланади. ёзма адабий тил учун хос бўлган меъёр-орфография ва пунктуация (тиниш белгилар). оғзаки адабий тил учун меъёр-талаффуздир. адабий тилнинг маълум соҳаларда қўлланиладиган кўриниши адабий тил услублари дейилади. тилнинг маълум нутқ шаклларида қўлланилиши асосида нутқ услублари вужудга келади. нутқ услубларини ўрганадиган соҳа услубиятдир. услубият қуйидагиларни ўрганади. 1. тил ҳодисаларининг мақсадга мос қўлланилиши. 2. ёзма ва оғзаки нутқнинг хусусиятларини. 3. бадиий асар ҳамда ёзувчилар тили ва …

слубга хос: имзо чекмоқ, таваллуд топмоқ, ташриф буюрмоқ каби луғавий воситалар қўлланилмайди. 2. сўзлашув услуби умумистеъмол: ота, она, қўл, оёқ, тез, бормоқ, емоқ, яхши, ой, юлдуз каби барча учун бир хил қўлланиладиган сўзлар асосида шаклланади. 3. сўзлашув услуби услубий бўёқдор бўлган: дўндирмоқ, қойиллатмоқ (ишни), гуппилаяпти (қор), боласи тушмагур, шўр пешона, барака топкур, садағанг кетай, елим, хира пашша, тулки каби образли сўзларга, ибораларга, халқ мақоллари ва ҳикматли сўзларга бой. бундай воситалар сўзлашув услубининг образлилигини таъминлайди. сўзлашув услубида гаплар асосан содда гап шаклида тузилади ва унда сўзларнинг жойлашиш тартиби анча эркин бўлади. илмий услуб. фан ва техникага оид асарлар, дарслик ва қўлланмалар илмий услуб намуналаридир. илмий услуб аниқ маълумотлар, умумлашмалар, таърифлар, тушунчалар билан иш кўради. илмий услубнинг таянч сўзлари ҳар бир фаннинг ўзига хос бўлган атамаларидир. масалан, товуш, урғу, бўғин, гап (тилшунослик) учбурчак, параллел, синус, косинус (математика) атамаларидир. илмий услуб формулаларга, таблица ва схемаларга, шартли белгиларга (н-водород, н2о-сув, х-икс,) таянади. илмий услубда …

бдаги бир хилликда бўлишидир. расмий услубда жумлалар маълум қолипда ва изчил бўлади. масалан, ариза ёзиш лозим бўлса, биринчи қаерга, кимга, ариза ёзувчининг адреси, лавозими, кимлиги кўрсатилиб, матн берилади. бу тартиб барча ариза ёзувчилар учун бир хил. расмий услуб тез-тез такрорланиб турувчи бир хилдаги жумлаларга бой. бу услубда синонимлар, кўчма ва кўп маъноли сўзлар, образли воситалар қўлланилмайди. кўпинча, дарак, буйруқ гаплардан фойдаланилади, гап бўлакларининг одатдаги тартибига амал қилинади. оммабоп услуб. бу услуб кундалик ҳаёт кўзгуси ҳисобланади. публицистика «халқ» сўзидан келиб чиққан бўлиб, халқчил деган маънони беради. матбуот (газета, журнал), радио-телевидение, нотиқлар нутқи оммабоп услубни ташкил этади. бу услуб кундалик расмий ва долзарб воқеаларни ҳаётдаги ижтимоий масалаларни акс эттиради. оммабоп услубда фикр изчил ифодаланади, луғавий жиҳатдан ижтимоий-сиёсий: сиёсий вазият, иқтисодий аҳвол, ҳукумат, давлатлараро муносабат каби сўзлар газета расмий хабарларига хос: хабар, долзарб, мухбир, лавҳа, очерк, репортаж каби сўзларга таянилади. оммабоп услуб бадиий услубга яқин бўлганлиги, бадиий матнларга алоҳида эътибор берилганлиги учун унда …

р, ғаним, сарбаст, дудоқ каби архаик; ясовул, доруға, миршаб каби тарихий сўзлар ҳам кўп қўлланилади. бадиий услуб кўпинча адабий тил нормаларига бўйсунмайди. бу услубда гапда сўзларнинг ўрин алмашиши (инверсия) кўп учрайди. масалан, сўйлаб берай, зайнаб ва омон, севгисидан бир янги достон (ҳ.о). қуйидаги матн бадиий матндир. сокин тун. осмон тўла юлдуз лекин ёруғи йўқ. йўл бошидаги дарахтлар ҳурпайган товуққа ўхшаб кўринади, қоп-қора (шуҳрат). нутқ маданияти нутқнинг тўғрилиги, аниқ ва мазмундорлиги, ихчам ва қисқалиги, таъсирчанлигини ўрганадиган соҳа нутқ маданиятидир. нутқ маданияти адабий тилга хос бўлиб, адабий тил нормаларига (меъёрларига) таянади. нутқ маданияти сўзнинг маъноси ва маъно бўёқдорлигини тушунган ҳолда қўллаш, ортиқча сўз такрорига йўл қўймаслик, гапни грамматик жиҳатдан тўғри тузиш, фикрда мантиқий изчилликка эришиш натижасида вужудга келади. шунга кўра нутқ маданияти «нутқнинг тўғрилиги» ҳақидаги таълимотдир. нутқ маданияти нутқий нуқсонларни аниқлайди ва уни тузатади. гапларда ноўрин ишлатиладиган сўзлар, диалект ва шевага хос сўзлар нутқ маданиятини бузади. грамматика грамматика гапда сўзларнинг ўзгариши ҳамда …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "лексикологияга хос атамалар"

1405934672_57097.doc мавзу: лексикологияга хос атамалар лексикологияга хос атамалар режа: 1. лексикография 2. адабий тил ва услубият 3. сўз таркиби 4. сўз ясалиши сўз, ибора, сўз маъноси, синоним, омоним, антоним, пароним, маъно, кўчма маъно, метафора, метонимия, синекдоха, вазифадошлик, атама, неологизм, диалектизм, фаол сўз, ўзлашма сўз, барқарор бирикма (ибора), тасвирий ифода ва бошқалар. лексикография луғат тузиш билан шуғулланадиган соҳа лексикография дейилади. луғат сўзларни алфавит тартибида жойлаштириш демакдир. луғатлар икки хил бўлади: 1. энциклопедик луғатлар 2. лингвистик (филологик) луғатлар. энциклопедик луғатларда бирор шахс, жой ёки бирор давр ҳақида, атрофлича маълумот берилади. масалан, «ўзбек энциклопедияси»да амударё ҳақида қуйидагича маълумот берилган. ўрта осиёдаги э...

Формат DOC, 123,0 КБ. Чтобы скачать "лексикологияга хос атамалар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: лексикологияга хос атамалар DOC Бесплатная загрузка Telegram