grammatik ma`no ifodalash usullari. grammatik shakl turlari

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1706114574.doc grammatik ma`no ifodalash usullari. grammatik shakl turlari reja: 1. grammatik ma`no ─ grammatik munosabat ifodalaydigan umumiy ma`no. 2. grammatik ma`no ifodalovchi vositalar haqida. 3. umumiy xulosalar. affiksatsiya, ichki fleksiya, suppletivizm, ohang, so‘zlarini juflash orqali grammatik ma‘no ifodalash, agglyutinativ tillar, flektiv tillar. grammatik ma`no, grammatik shakl va grammatik kategoriya grammatikaning eng muhim tushunchalaridir va bular o`zaro uzviy bog`langan. grammatik ma`no tilda rang-barang usullar bilan ifodalanadi. dastlab, grammatik ma`no to`g’risida mufassal to`xtaylik. grammatik ma`noning tashuvchisi va ifodalovchisi grammatik shakl sanaladi. tabiatan agglyutinativ va sintetik bo`lgan o`zbek tilida qo`shimchalardan aloqa- munosabat qo`shimchalari va lug`aviy shakl hosil qiluvchi qo`shimchalar, asosan, grammatik ma`no ifodalaydi. masalan, kitobi so`zshakliga e`tibor bersak. bu shakldagi -i qo`shimchasi kitobning qandaydir uchinchi bir shaxsga tegishliligini ifodalasa, "o`tgan kunlar" kitobi” birikmasida tur va jins nomini o`zaro bog`lab birikma hosil qilyapti. shu ma`nolar -i qo`shimchasida mujassamlangan va shu ma`no ushbu affiksal morfema orqali yuzaga chiqmoqda. kelishik qo`shimchalari grammatik ma`no ifodalaydi. masalan, "javondagi …

lisoniy munosabat mujassamlangan. shuning uchun grammatik ma`no tarkiban murakkab bo`lib, lisoniy va nolisoniy munosabatlar inikosining birikishidan iboratdir. fe`l zamonlari ham grammatik ma`no ifodalaydi. bu zamonlar faqat nutqdagi, matndagi so`zlarning qaysi zamonga oid ekanini ko`rsatish bilan chegaralanmay, balki tashqi dunyoda sodir bo`ladigan voqea va hodisalarning qachon bo`lib o`tganini, ya`ni aynan gapirilayotgan vaqtda yoki gapirilayotgan vaqtdan oldin yo keyin sodir bolayotganligini ifodalash uchun ham xizmat qiladi: lola o` qidi; lola o` qiydi; lola o` qiyotir. sifat darajalari ham grammatik mano anglatadi. ular narsa, predmet, hodisalarning borliqdagi nisbiy farqini aks ettiradi: tor/ torroq /eng tor; gozal/ gozalroq/ eng gozal. mana shunday malum bir shaklda mujassamlangan va tilda ifodalanishi zarur bolgan umumlashgan, lugaviy mano ustidagi ustama ma`no ─ grammatik mano sanaladi. grammatik mano aytib otganimizdek, rang-barang usullar bilan ifodalanadi. o zbek tilida, jumladan, grammatik manolar quyidagi usullar bilan ifodalanadi: · affiksatsiya. · yordamchi sozlar. · soz tartibi. · takror. · ohang. · juftlash. · …

ositasida yasaladigan shakllar tilshunoslikda sintetik shakllar deb aytiladi. chunonchi, kitoblar, akamga, uylarimizda, kelmasaydingiz, yaxshiroq, onta kabi shakllar sintetik shakl sanaladi. 2. yordamchi sozlar. bular ham grammatik mano ifoda qilish uchun qollaniladi. komakchilar ot, ma’nosi toraygan sozlar bilan birga kelib, ozi aloqador bolgan sozni boshqa soz bilan munosabatga kiritadi: biz kelajakka ishonch bilan qaraymiz (a.q.) - holat ma’nosi voqelangan; telefon orqali gaplashdim -vosita ma’nosi voqelangan; dostlik biz uchun hamisha ilhom va kuch-quvvat manbai bolib kelgan (o’.u) - atalganlik ma’nosi voqelangan. ozbek tilida yordamchi sozlar juda katta guruhni tashkil etib, komakchi, boglovchi va yuklamalarning yarim boglovchi, yarim komakchi, yarim yuklama kabi turlari mavjud bo`lib, bunday sozlar ham mustaqil, ham yordamchi manoga ega. chunonchi, ishning boshida abdurahim turar edi. yordamchi sozlar sifatida ozbek tilida juda, eng, bagoyat, nihoyatda, ota, sal, bir muncha kabi ravishlar ham, olmoq, bermoq, qolmoq, otirmoq, chiqmoq, ketmoq, boshlamoq, bolmoq kabi 40 dan ortiq fellar ham keng qollaniladi. yordamchi sozlar …

n (mayda- chuyda, she`r-pe’r, kitob -mitob, ko`k- mo`k, qizil- pizil). 4. so`z tartibi - grammatik ma`no anglatishning yana bir vositasi. so`zlarning gapda ma`lum tartibda oldinma-keyin joylashtirilishi ham grammatik ma`no ifodalash uchun xizmat qiladi. tilimizda ba`zan shu vosita orqali so`zning qaysi kelishikda ekanligi aniqlanishi mumkin. masalan, bunday holatlar xususan poetik nutqda keng uchraydi. so`z tartibi so`z birikmalari hosil qilishda yetakchi omillardan biri sanaladi. chunonchi, keng dalalar (so’z birikmasi) - dalalar keng (gap). so`z tartibi grammatik omili nutqda hamisha ohang bilan birga ish ko`radi. shuning uchun yuqoridagi hosilalarning ohangi bir-biridan tubdan farq qiladi. chunonchi, bir, ikki kitob- bir- ikki kitob birikmalarining ohangi har xildir. 5.ohang ham grammatik ma`no ifodalashga xizmat qiladi. bu vosita yordamida a) gapning turini ajratish mumkin: imtihon topshirdi. imtihon topshirdi? imtihon topshirdi! b) gap bo`laklarini ajratish mumkin: gulnora, singlim keldi. gulnora, singlim keldi! gulnora singlim keldi. birinchi gapda “gulnora “va “singlim“ so’zlari uyushib kelgan bo’lsa, ikkinchi gapda “gulnora” so’zi …

lashgan ichki fleksiya usullari mavjud: kitob - kutubxona xabar - axbor fikr - afkor ilm - ulum taraf - atrof va boshqalar. 7. urg’u. dynyo tillarining barchasida grammatik ma`nolarning ifodalanishida urg`u ham ajratiladi. tilshunosligimizda ham urg`uni shunday vosita sifatida ajratib kelganlar va tugma (ot) -tugma (fe`l) yozma (sifat)- yozma (fe`l) studentsiz (sifat)- studentsiz (kesim) ximik (sifat) - ximik (ot) kabi so`zlarning o`zaro farqlanishini urg`uning turli xil o`rni bilan bog`laganlar. lekin urg`uning o`zbek tilida ma`no farqlash vazifasi munozaralidir. urg`uning ma`no farqlash vazifasi tilimizda rus tilidan ko’chirilgan hodisadir. chunki "tugmang tushdi" va " belbog`ni tugmang " gaplaridagi "tugma" so`zida urg`u har ikki holatda ham "a" tovushiga tushadi. hozirgi tilshunoslikda grammatik ma`noni alohida til hodisasi sifatida o`rganish endi boshlandi. shu kungacha grammatik ma`no grammatik shaklning bir tomoni sifatida o`rganilib kelindi. grammatik ma`noni ifodalashning rang - barang usullarini ko`rib o`tgach, biz ayta olamizki, ayni bir grammatik ma`no xilma-xil vositalar bilan ifodalanishi mumkin. chunonchi, son …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "grammatik ma`no ifodalash usullari. grammatik shakl turlari"

1706114574.doc grammatik ma`no ifodalash usullari. grammatik shakl turlari reja: 1. grammatik ma`no ─ grammatik munosabat ifodalaydigan umumiy ma`no. 2. grammatik ma`no ifodalovchi vositalar haqida. 3. umumiy xulosalar. affiksatsiya, ichki fleksiya, suppletivizm, ohang, so‘zlarini juflash orqali grammatik ma‘no ifodalash, agglyutinativ tillar, flektiv tillar. grammatik ma`no, grammatik shakl va grammatik kategoriya grammatikaning eng muhim tushunchalaridir va bular o`zaro uzviy bog`langan. grammatik ma`no tilda rang-barang usullar bilan ifodalanadi. dastlab, grammatik ma`no to`g’risida mufassal to`xtaylik. grammatik ma`noning tashuvchisi va ifodalovchisi grammatik shakl sanaladi. tabiatan agglyutinativ va sintetik bo`lgan o`zbek tilida qo`shimchalardan aloqa- munosabat qo`shimchalari va lu...

DOC format, 55.0 KB. To download "grammatik ma`no ifodalash usullari. grammatik shakl turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatik ma`no ifodalash usull… DOC Free download Telegram