ot va uning lug'aviy shakllari

DOC 46.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1706114766.doc ot va uning lug`aviy shakllari reja: 1. otlarda son paradigmasi. uning ugmsi va nutqiy voqelanishi. 2.otlarda kichraytirish shakli. uning xgm va ugmsi, nutqiy voqelanishi. 3. shaxsiy munosabat shakllari paradigmasi. otning lug’aviy shakllari, son paradigmasi, [-lar] shaklining ugm si, [-lar] shaklining xgmlari, [0] shaklining ugmsi, [0] shaklining xgmlari, kichraytirish shaklining ugmsi, kichraytirish shaklining xgmlari, shaxsiy munosabat shakllari, ot lugaviy shakllari va uning nutqiy voqealanishi. kim? nima? so`roqlariga javob bo`lib, yakka shaxs, narsa nomlarini, bir turdagi jonli va jonsiz narsa - buyum, voqea-hodisa, harakat -holatlarning umumiy nomlarini atab keladigan so`zlar ot turkumiga kiradi. ot morfologik jihatdan o`ziga xos morfologik paradigmalarga ega. son paradigmasi. otlarning - lar qo`shimchasini qabul qilmagan ko`rinishi birlik son shaklini, - lar qo`shimchasini qabul qilgan korinishi esa ko`plik son shaklini tashkil etadi. birlik son [o] shaklda bo`lganligi bilan [-lar] shaklli ko`plik songa qarama -qarshi turadi. [ -lar] shaklining quyidagi xgmlari mavjud: 1. ko`plikni ifodalash. 2. jamlik ifodalash. 3. …

$rvigul va unga o`xshashlar ma`nosida). [-lar] chama - taxmin ma`nosini ham ifodalaydi: dastlabki vaqtlarda, yaqin kunlarda, yigirma yoshlarda... ma`lumki, ko`p narsa hamisha oz yoki yakka narsaga nisbatan kuchliroq, ahamiyatliroq tuyuladi. shu sababli kuchli e`tibor va ta`kid zarur bo`lgan holatlarda narsaning miqdorini ko`p qilib ko`rsatishga intilish kuzatiladi va natijada [-lar] shaklini olgan miqdoran yagona yoki bitta bo`lgan narsa ko`p sifatida tasavvur qilinadi. bunda [-lar] shakli orqali kuchaytirilgan ma`no yuzaga chiqadi: yuraklarim yorila yozdi. boshlarimni qotirib yubording. nol ko`rsatkichli shaklning xgmlari quyidagilar: 1. jamlik ifodalash. 2. koplik ifodalash ^-—miqdoriy aniq koplik. \ miqdoriy noaniq koplik. 3. birlik ifodalash. o`zbek tilida jamlikni ifodalovchi maxsus ko`rsatkichning yo`qligi natijasida bu ma`noni [-lar] ham, [o] ham ifodalay oladi. [-lar] jamlik ifodalay oladi. [-lar] jamlik ifodalaganda bo`linuvchanlik ottenkasi saqlanilsa, [o] jamlik ifodalaganda narsalarning bo`linmas, yaxlit birligi ma`nosi ifodalanadi: hozirgi gadolar ham g`oyat mukammal… (a.oripov). gadoning dushmani gado bo`ladi... (a.oripov). [o] shakl matnda aniq va noaniq ko`plik ma`nolarini …$

[0] + 2. bo`linmaslik + [o] son kategoriyasi shakllari uchun quyidagi ugmlarni ko`rsatamiz: [-lar] ugmsi ї bo`linuvchan /bo`linmas sifat va noaniq miqdor ifodalash. [o] ugmsi ї bo`linmas sifat va aniq/ noaniq miqdor ifodalash. otlardagi yana bir lug`aviy shakl bu kichraytirish shaklidir. kichraytirish shaklining ko`rinishlari quyidagi paradigmani hosil qiladi: 1 -cha a) shaxs va predmetlarning kichik ekanligini ifodalash: shoir daftarchasini tizzasiga qo`yib tez- tez yozar edi (a.q.). b) erkalash ma`nosini ifodalash: - qani bo`lmasa, tingla, o`g`ilcha,- deydi chol va yo`talib tarixini boshlaydi (o.). v) kamsitish ma`nosini ifodalash: ichkariga kiring, anavi yetimcha qizimizni o`ldirib qo`yay deyapti (mirm.). 2.- gina a) kichraytirish ma`nosini berish: qizgina raqsga tushdi. bo`taloqqina har qancha ildam yursa -da, onasiga yetolmas ekan (gulxaniy). b) achinish ma`nosini ifodalash: tarvuz va qovunginalar suvsizlikdan qovjirab qolibdi. "qizginam bo`rilarga yem bo`ldiyov", - deb ota yig`lay-yig`lay uyga qaytdi (ertakdan). v) erkalash ma`nosini ifodalash: ... endigi qolgan umrimni faqat seni izlash uchun sarflayman, deb ahd …

uri, guruhiga qo`shilib, so`zning lug`aviy ma`nosini aniqlashtirish. darhaqiqat, yuqorida qayd etilgan qo`shimchalarning ma`nosi faqat matndagina reallashadi. eski o’zbek adabiy tilida kichraytirish shakli -choq va -chak qo` shimchalari yordamida hosil bo`lgan. bu qoshimchalar hozirgi kunda ayrim sozlar tarkibida qotib qolgan. masalan, argimchoq, toy choq, qozichoq, oyinchoq, kelinchak, orgimchak, belanchak... yani soddalashuv hodisasiga uchragan -cha qo` shimchasini olgan ayrim sozlar haqida ham shu fikrni aytish mumkin. ushbu qoshimchani olgan ayrim sozlar kichraytirish ma` nosini yo` qotib, semantik ozgarish natijasida yangi leksik mano hosil qilgan: nafisa opa ilgari bolalar bogchasida murabbiya bolib ishlardi (mirmuhsin). abdulla muzdek beqasam ko’rpacha ustiga cho’zildi (o’.u). bunday hollarda so’z o’zining dastlabki ma’nosini yo’qotadi, affiks so’zning asosidan ajralmas holatga keladi. [-cha] affiksining turli so’zlardan sifat (o’zbekcha, o’rtancha, arabcha) yasash hodisasi tilshunosligimizda chuqur o’rganilgan. shaxsiy munosabat (erkalash) shakllari (-jon, -xon, -oy, -bonu, -gina) shaxs bildiruvchi atoqli otlarga, turdosh otlarga qo’shilib erkalash, suyish ma’nolarini ifodalaydi: ahmadjon, xolajon, lolaxon, onaxon, madinabonu, nafisaoy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ot va uning lug'aviy shakllari"

1706114766.doc ot va uning lug`aviy shakllari reja: 1. otlarda son paradigmasi. uning ugmsi va nutqiy voqelanishi. 2.otlarda kichraytirish shakli. uning xgm va ugmsi, nutqiy voqelanishi. 3. shaxsiy munosabat shakllari paradigmasi. otning lug’aviy shakllari, son paradigmasi, [-lar] shaklining ugm si, [-lar] shaklining xgmlari, [0] shaklining ugmsi, [0] shaklining xgmlari, kichraytirish shaklining ugmsi, kichraytirish shaklining xgmlari, shaxsiy munosabat shakllari, ot lugaviy shakllari va uning nutqiy voqealanishi. kim? nima? so`roqlariga javob bo`lib, yakka shaxs, narsa nomlarini, bir turdagi jonli va jonsiz narsa - buyum, voqea-hodisa, harakat -holatlarning umumiy nomlarini atab keladigan so`zlar ot turkumiga kiradi. ot morfologik jihatdan o`ziga xos morfologik paradigmalarga ega. son par...

DOC format, 46.5 KB. To download "ot va uning lug'aviy shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: ot va uning lug'aviy shakllari DOC Free download Telegram